వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.32.1
ततः शासनमाज्ञाय भ्रातुः प्रियकरं हितम्।
गत्वा स प्रविवेशाशु सुयज्ञस्य निवेशनम् ॥ २.३२.१ ॥
అప్పుడు సోదరుని ఆజ్ఞను, అది ప్రియమైనదీ హితమైనదీ అని గ్రహించి, అతడు వేగంగా వెళ్లి సుయజ్ఞుని నివాసంలో ప్రవేశించాడు.
2.32.2
तं विप्रमग्न्यगारस्थं वन्दित्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत्।
सखेऽभ्यागच्छ पश्य त्वं वेश्म दुष्करकारिणः ॥ २.३२.२ ॥
అగ్నిశాలలో నిలిచి ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "మిత్రమా, ముందుకు రా; దుష్కర కార్యాలు చేసినవాని నివాసాన్ని చూడు."
2.32.3
ततः संध्यामुपास्थाय गत्वा सौमित्रिणा सह।
ऋद्धं स प्राविशल्लक्ष्म्या रम्यं रामनिवेशनम् ॥ २.३२.३ ॥
తరువాత సంధ్యావందనం చేసి, లక్ష్మణునితో కలిసి వెళ్లి, సంపదతో శోభిల్లే రమణీయమైన రాముని నివాసంలో ప్రవేశించాడు.
2.32.5
जातरूपमयैर्मुख्यैरङ्गदैः कुण्डलैः शुभैः।
सहेमसूत्रैर्मणिभिः केयूरैर्वलयैरपि ॥ २.३२.५ ॥
బంగారంతో చేసిన ఉత్తమమైన భుజకీర్తులు, శుభకరమైన కుండలాలు, బంగారు దారంతో కూడిన మణులు, కేయూరాలు, కంకణాలు కూడా.
2.32.6
अन्यैश्च रत्नैर्बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत्।
सुयज्ञं स तदोवाच रामः सीताप्रचोदितः ॥ २.३२.६ ॥
ఇతర అనేక రత్నాలతో కాకుత్స్థుడు (రాముడు) సుయజ్ఞుని సత్కరించాడు; అప్పుడు సీతచే ప్రేరితుడై రాముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
2.32.7
हारं च हेमसूत्रं च भार्यायै सौम्य हारय।
रशनां चाथ सा सीता दातुमिच्छति ते सखी ॥ २.३२.७ ॥
సౌమ్యుడా, భార్య కోసం హారం, బంగారు దారం తీసుకెళ్లు. సీత నీ సఖికి ఒక మొలతాడు ఇవ్వాలని కోరుతోంది.
2.32.8
अङ्गदानि च चित्राणि केयूराणि शुभानि च।
प्रयच्छति सखी तुभ्यं भार्यायै गच्छती वनम् ॥ २.३२.८ ॥
అడవికి వెళ్తున్న భార్య కోసం ఆమె సఖి నీకు అద్భుతమైన అంగదాలను, శుభకరమైన కేయూరాలను ఇస్తోంది.
2.32.9
पर्यङ्कमग्र्यास्तरणं नानारत्नविभूषितम्।
तमपीच्छति वैदेही प्रतिष्ठापयितुं त्वयि ॥ २.३२.९ ॥
వైదేహి సీత ఉత్తమమైన పరుపుతో, నానారత్నాలతో అలంకరించిన ఆ మంచాన్ని కూడా నీ వద్ద ఉంచాలని కోరుతోంది.
2.32.10
नागः शत्रुंजयो नाम मातुलोऽयं ददौ मम।
तं ते निष्कसहस्रेण ददामि द्विजपुङ्गव ॥ २.३२.१० ॥
శత్రుంజయుడనే ఈ ఏనుగును నా మేనమామ నాకు ఇచ్చాడు. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, దానిని వెయ్యి నిష్కాలకు నీకు ఇస్తాను.
2.32.11
इत्युक्तः स तु रामेण सुयज्ञः प्रतिगृह्य तत्।
रामलक्ष्मणसीतानां प्रयुयोजाशिषः शिवाः ॥ २.३२.११ ॥
రాముడు ఈ విధంగా చెప్పగా, సుయజ్ఞుడు దానిని స్వీకరించి రామ, లక్ష్మణ, సీతలకు శుభాశీస్సులు అందించాడు.
2.32.12
अथ भ्रातरमव्यग्रं प्रियं रामः प्रियंवदम्।
सौमित्रिं तमुवाचेदं ब्रह्मेव त्रिदशेश्वरम् ॥ २.३२.१२ ॥
అప్పుడు రాముడు, ప్రశాంతుడు, ప్రియభాషి అయిన తమ్ముడు సౌమిత్రితో, దేవేంద్రునితో బ్రహ్మ మాట్లాడినట్లుగా ఈ మాటలు పలికాడు.
2.32.13
अगस्त्यं कौशिकं चैव तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ।
अर्चयाहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यमिवाम्बुभिः ॥ २.३२.१३ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, అగస్త్యుడిని, కౌశికుడిని, ఈ ఇద్దరు ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను పిలిచి, నీళ్లతో పంటలను తడిపినట్లు రత్నాలతో వారిని సత్కరించు.
2.32.14
तर्पयस्व महाबाहो गोसहस्रेण राघव।
सुवर्णरजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः ॥ २.३२.१४ ॥
ఓ మహాబాహూ, రాఘవా, వెయ్యి గోవులతో, బంగారం, వెండి, విలువైన మణులు, మహాధనాలతో వారిని తృప్తిపరచు.
2.32.15
कौसल्यां च य आशीर्भिर्भक्तः पर्युपतिष्ठति।
आचार्यस्तैत्तिरीयाणामभिरूपश्च वेदवित् ॥ २.३२.१५ ॥
ఆశీర్వచనాలతో భక్తితో కౌసల్యకు సేవ చేసేవారు, తైత్తిరీయ శాఖాచార్యులు, సుందరులు, వేదవేత్త.
2.32.16
तस्य यानं च दासीश्च सौमित्रे सम्प्रदापय।
कौशेयानि च वस्त्राणि यावत् तुष्यति स द्विजः ॥ २.३२.१६ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, ఆయనకు వాహనాన్ని, దాసీలను ఇవ్వు; ఆ ద్విజుడు సంతోషించేంత పట్టువస్త్రాలనూ ఇవ్వు.
2.32.17
सूतश्चित्ररथश्चार्यः सचिवः सुचिरोषितः।
तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा ॥ २.३२.१७ ॥
సూతుడు చిత్రరథుడు, ఆర్యుడు, మంత్రి, మనతో చాలాకాలం ఉన్నవాడు; ఆయనను విలువైన రత్నాలతో, వస్త్రాలతో, ధనంతో తృప్తిపరచు.
2.32.18
पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।
ये चेमे कठकालापा बहवो दण्डमाणवाः ॥ २.३२.१८ ॥
అన్ని రకాల పశువులతో, పదివేల గోవులతో, ఈ కఠ-కలాప శాఖల దండధారులైన అనేక మంది విద్యార్థులతో.
2.32.19
नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत् कुर्वन्ति किंचन।
अलसाः स्वादुकामाश्च महतां चापि सम्मताः ॥ २.३२.१९ ॥
నిత్య స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై ఉండటం వల్ల వారు మరేదీ చేయరు; వారు సోమరులు, రుచికరమైనవి కోరేవారు అయినప్పటికీ మహాత్ములచే గౌరవించబడతారు.
2.32.20
तेषामशीतियानानि रत्नपूर्णानि दापय।
शालिवाहसहस्रं च द्वे शते भद्रकांस्तथा ॥ २.३२.२० ॥
వారికి రత్నములతో నిండిన ఎనభై బండ్లను ఇప్పించు, వెయ్యి బియ్యపు మోతలను, రెండు వందల భద్రక పశువులను కూడా.
2.32.21
व्यञ्जनार्थं च सौमित्रे गोसहस्रमुपाकुरु।
मेखलीनां महासङ्घः कौसल्यां समुपस्थितः।
तेषां सहस्रं सौमित्रे प्रत्येकं सम्प्रदापय ॥ २.३२.२१ ॥
సౌమిత్రీ, వంటకాల కోసం వెయ్యి ఆవులను ఏర్పాటు చేయి; కౌసల్య వద్ద మేఖల ధరించిన విద్యార్థుల గొప్ప సమూహం చేరి ఉంది. వారిలో ప్రతి ఒక్కరికీ వెయ్యి (ఆవులు) ఇప్పించు.
2.32.22
अम्बा यथा नो नन्देच्च कौसल्या मम दक्षिणाम्।
तथा द्विजातींस्तान् सर्वाल्ँलक्ष्मणार्चय सर्वशः ॥ २.३२.२२ ॥
మన తల్లి కౌసల్య నా దక్షిణతో సంతోషించేలా, అలాగే, లక్ష్మణా, ఆ ద్విజులందరినీ అన్ని విధాలుగా సత్కరించు.
2.32.23
ततः पुरुषशार्दूलस्तद् धनं लक्ष्मणः स्वयम्।
यथोक्तं ब्राह्मणेन्द्राणामददाद् धनदो यथा ॥ २.३२.२३ ॥
అప్పుడు పురుషవ్యాఘ్రుడు లక్ష్మణుడు స్వయంగా ఆ ధనాన్ని, చెప్పినట్లుగా, శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు; కుబేరుడు ఇచ్చినట్లు.
2.32.24
अथाब्रवीद् बाष्पगलांस्तिष्ठतश्चोपजीविनः।
स प्रदाय बहुद्रव्यमेकैकस्योपजीवनम् ॥ २.३२.२४ ॥
అప్పుడు కన్నీటితో గొంతు మూగబోయి నిలిచి ఉన్న ఆశ్రితులతో అతడు పలికాడు. అతడు ప్రతి ఒక్కరికీ ఎంతో ధనమిచ్చి జీవనోపాధిని కల్పించాడు.
2.32.25
लक्ष्मणस्य च यद् वेश्म गृहं च यदिदं मम।
अशून्यं कार्यमेकैकं यावदागमनं मम ॥ २.३२.२५ ॥
లక్ష్మణుని గృహము, ఇదిగో నా గృహము — వాటిలో ప్రతి ఒక్కటీ నేను తిరిగి వచ్చే వరకు ఖాళీగా ఉండకుండా చూడాలి.
2.32.26
इत्युक्त्वा दुःखितं सर्वं जनं तमुपजीविनम्।
उवाचेदं धनाध्यक्षं धनमानीयतां मम ॥ २.३२.२६ ॥
ఇలా చెప్పి, దుఃఖించిన సేవకులందరితో మాట్లాడి, ధనాధ్యక్షునితో ఇలా అన్నాడు: "నా ధనాన్ని తీసుకురండి."
2.32.27
ततोऽस्य धनमाजह्रुः सर्व एवोपजीविनः।
स राशिः सुमहांस्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत ॥ २.३२.२७ ॥
అప్పుడు ఆయన ఆశ్రితులందరూ ఆయన ధనాన్ని తీసుకువచ్చారు. అక్కడ ఆ పెద్ద, చూడదగిన రాశి కనిపించింది.
2.32.28
ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद् धनं सहलक्ष्मणः।
द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो ह्यदापयत् ॥ २.३२.२८ ॥
అప్పుడు ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు లక్ష్మణునితో కలిసి ఆ ధనాన్ని ద్విజులకు, బాలురకు, వృద్ధులకు, దీనులకు ఇప్పించాడు.
2.32.29
तत्रासीत् पिङ्गलो गार्ग्यस्त्रिजटो नाम वै द्विजः।
क्षतवृत्तिर्वने नित्यं फालकुद्दाललाङ्गली ॥ २.३२.२९ ॥
అక్కడ పింగళ గార్గ్యుడు అనే త్రిజట నామధేయుడైన ద్విజుడు ఉండేవాడు. అతడు అడవిలో నిత్యం ఉంఛవృత్తితో జీవించేవాడు, నాగలి, పార, గొర్రు కలిగి ఉండేవాడు.
2.32.30
तं वृद्धं तरुणी भार्या बालानादाय दारकान्।
अब्रवीद् ब्राह्मणं वाक्यं स्त्रीणां भर्ता हि देवता ॥ २.३२.३० ॥
ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణునితో ఆయన యువ భార్య పిల్లలను తీసుకుని ఈ మాట అన్నది, ఎందుకంటే స్త్రీలకు భర్తే దేవుడు.
2.32.31
अपास्य फालं कुद्दालं कुरुष्व वचनं मम।
रामं दर्शय धर्मज्ञं यदि किंचिदवाप्स्यसि ॥ २.३२.३१ ॥
నాగలి, పారలను పడేసి నా మాట వినండి. ధర్మజ్ఞుడైన రాముని దర్శించండి; ఏదైనా పొందగలిగితే అక్కడి నుండే పొందుతారు.
2.32.32
स भार्याया वचः श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम्।
स प्रातिष्ठत पन्थानं यत्र रामनिवेशनम् ॥ २.३२.३२ ॥
భార్య మాటలు విని అతడు చిరిగిన వస్త్రాన్ని కప్పుకొని, రాముడి నివాసం ఉన్న మార్గంలో బయలుదేరాడు.
2.32.33
भृग्वङ्गिरःसमं दीप्त्या त्रिजटं जनसंसदि।
आपञ्चमायाः कक्ष्याया नैतं कश्चिदवारयत् ॥ २.३२.३३ ॥
భృగు, అంగిరసుల వలె తేజస్సుతో వెలిగే, మూడు జడలున్న అతడిని జనసమూహంలో ఐదవ ఆవరణ వరకు ఎవరూ ఆపలేదు.
2.32.34
स राममासाद्य तदा त्रिजटो वाक्यमब्रवीत्।
निर्धनो बहुपुत्रोऽस्मि राजपुत्र महाबल ॥ २.३२.३४ ॥
అప్పుడు రాముడి దగ్గరకు వచ్చి త్రిజటుడు ఇలా అన్నాడు: "రాజకుమారా, మహాబలుడా! నేను దరిద్రుడను, నాకు చాలా మంది కొడుకులు ఉన్నారు."
2.32.35
क्षतवृत्तिर्वने नित्यं प्रत्यवेक्षस्व मामिति।
तमुवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम् ॥ २.३२.३५ ॥
"నేను అడవిలో ఎప్పుడూ కష్టంగా జీవిస్తాను; నన్ను కనికరించు" అన్నాడు. అప్పుడు రాముడు పరిహాసంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
2.32.36
गवां सहस्रमप्येकं न च विश्राणितं मया।
परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्स्यसे ॥ २.३२.३६ ॥
"నేను వేయి ఆవుల్లో ఒక్కదాన్ని కూడా ఇవ్వలేదు. నీ కర్రతో ఎంత దూరం విసరగలవో అంత దూరం వరకు నీకు లభిస్తుంది."
2.32.37
स शाटीं परितः कट्यां सम्भ्रान्तः परिवेष्ट्य ताम्।
आविध्य दण्डं चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगतः ॥ २.३२.३७ ॥
అతడు ఉత్సాహంతో నడుము చుట్టూ వస్త్రాన్ని చుట్టుకొని, కర్రను తిప్పి పూర్తి బలంతో వేగంగా విసిరాడు.
2.32.38
स तीर्त्वा सरयूपारं दण्डस्तस्य कराच्च्युतः।
गोव्रजे बहुसाहस्रे पपातोक्षणसंनिधौ ॥ २.३२.३८ ॥
సరయూ నది అవతలి ఒడ్డుకు దాటి వెళ్ళినప్పుడు, అతని చేతినుండి దండం జారి, వేలాది ఆవుల మందలో, ఎద్దుల దగ్గర పడింది.
2.32.39
तं परिष्वज्य धर्मात्मा आ तस्मात् सरयूतटात्।
आनयामास ता गावस्त्रिजटस्याश्रमं प्रति ॥ २.३२.३९ ॥
ధర్మాత్ముడైన రాముడు అతన్ని కౌగిలించుకుని, ఆ సరయూ తీరం నుండి ఆ ఆవులను త్రిజటుని ఆశ్రమం వైపు తీసుకువచ్చాడు.
2.32.40
उवाच च तदा रामस्तं गार्ग्यमभिसान्त्वयन्।
मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययं मम ॥ २.३२.४० ॥
అప్పుడు రాముడు ఆ గార్గ్యుని ఓదారుస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'నీవు కోపపడకూడదు, ఇది నా చిలిపి మాట మాత్రమే.'
2.32.41
इदं हि तेजस्तव यद् दुरत्ययं
तदेव जिज्ञासितुमिच्छता मया।
इमं भवानर्थमभिप्रचोदितो
वृणीष्व किंचेदपरं व्यवस्यसि ॥ २.३२.४१ ॥
నీ ఈ దుర్జయమైన తేజస్సును తెలుసుకోవాలనే కోరికతోనే నేను ఇలా చేశాను; నీవు దీనికి ప్రేరితుడవైనావు. ఇంకా ఏదైనా కోరితే వరం కోరుకో.
2.32.42
ब्रवीमि सत्येन न ते स्म यन्त्रणां
धनं हि यद्यन्मम विप्रकारणात्।
भवत्सु सम्यक्प्रतिपादनेन
मयार्जितं चैव यशस्करं भवेत् ॥ २.३२.४२ ॥
సత్యం మీద ఒట్టేసి చెబుతున్నాను, నీకు ఏ ఆటంకమూ పెట్టను; బ్రాహ్మణుని కోసం నా ధనమంతా మీకు సరిగా ఇవ్వడం వలన, నేను సంపాదించినది యశస్కరమగుగాక.
2.32.43
ततः सभार्यस्त्रिजटो महामुनि-
र्गवामनीकं प्रतिगृह्य मोदितः।
यशोबलप्रीतिसुखोपबृंहिणी-
स्तदाशिषः प्रत्यवदन्महात्मनः ॥ २.३२.४३ ॥
అప్పుడు భార్యతో కూడిన మహాముని త్రిజటుడు ఆవుల మందను స్వీకరించి సంతోషించి, ఆ మహాత్ముడికి యశస్సు, బలం, ప్రీతి, సుఖాలను పెంచే ఆశీర్వచనాలు పలికాడు.
2.32.44
स चापि रामः प्रतिपूर्णपौरुषो
महाधनं धर्मबलैरुपार्जितम्।
नियोजयामास सुहृज्जने चिराद्
यथार्हसम्मानवचः प्रचोदितः ॥ २.३२.४४ ॥
పూర్తి పౌరుషంతో ఉన్న రాముడు కూడా ధర్మబలం వల్ల సంపాదించిన ఆ గొప్ప ధనాన్ని, తగిన గౌరవ వచనాలచే ప్రేరితుడై, చాలాకాలం తర్వాత సుహృజ్జనులకు పంచిపెట్టాడు.
2.32.45
द्विजः सुहृद् भृत्यजनोऽथवा तदा
दरिद्रभिक्षाचरणश्च यो भवेत्।
न तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितो
यथार्हसम्माननदानसम्भ्रमैः ॥ २.३२.४५ ॥
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణుడైనా, సుహృత్తులైనా, సేవకులైనా, లేదా దరిద్రుడై భిక్షాటన చేసేవాడైనా, అక్కడ యథోచిత గౌరవం, దానం, ఆదరణలతో తృప్తి పొందని వారెవరూ లేరు.