รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.40.1
अथ रामश्च सीता च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।
उपसंगृह्य राजानं चक्रुर्दीनाः प्रदक्षिणम् ॥ २.४०.१ ॥
จากนั้น พระรามพระสีดาและพระลักษมณ์ ประนมมือเข้าไปหาพระราชา และด้วยความโศกเศร้า ได้เวียนขวาโดยรอบพระองค์
2.40.2
तं चापि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञः सह सीतया।
राघवः शोकसम्मूढो जननीमभ्यवादयत् ॥ २.४०.२ ॥
พระราฆวะผู้รู้ธรรม ขอลาพระราชาแล้ว พร้อมด้วยพระสีดา ผู้ถูกความโศกครอบงำจนหลงใหล จึงกราบไหว้พระมารดา
2.40.3
अन्वक्षं लक्ष्मणो भ्रातुः कौसल्यामभ्यवादयत्।
अपि मातुः सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः ॥ २.४०.३ ॥
จากนั้น พระลักษมณ์ตามพระเชษฐาไปกราบไหว้พระนางเกาศัลยา แล้วกราบเท้าพระมารดาคือพระนางสุมิตราอีกครั้ง
2.40.4
तं वन्दमानं रुदती माता सौमित्रिमब्रवीत्।
हितकामा महाबाहुं मूर्ध्न्युपाघ्राय लक्ष्मणम् ॥ २.४०.४ ॥
พระมารดาทอดพระเนตรเห็นพระสุมิตรีผู้ยิ่งใหญ่แขนยาวกำลังก้มกราบ ก็ทรงร่ำไห้ ด้วยปรารถนาความเจริญของพระองค์ จึงทรงจูบศีรษะพระลักษมณ์แล้วตรัสกับพระองค์
2.40.5
सृष्टस्त्वं वनवासाय स्वनुरक्तः सुहृज्जने।
रामे प्रमादं मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्छति ॥ २.४०.५ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าถูกส่งไปอยู่ป่า เจ้ายังผูกพันกับมิตรและญาติ ขณะที่พี่ชายรามกำลังจะไป อย่าได้ละเลยพระรามเลย
2.40.6
व्यसनी वा समृद्धो वा गतिरेष तवानघ।
एष लोके सतां धर्मो यज्ज्येष्ठवशगो भवेत् ॥ २.४०.६ ॥
ผู้ไร้บาป ไม่ว่าจะตกทุกข์หรือรุ่งเรือง นี่คือหนทางของเจ้า ในโลกนี้ ธรรมของผู้ดีคือการเชื่อฟังผู้เป็นพี่ใหญ่
2.40.7
इदं हि वृत्तमुचितं कुलस्यास्य सनातनम्।
दानं दीक्षा च यज्ञेषु तनुत्यागो मृधेषु हि ॥ २.४०.७ ॥
นี่คือจารีตอันเหมาะสมและสืบทอดมาแต่โบราณของวงศ์ตระกูลนี้ คือการให้ทาน การรับคำปฏิญาณในพิธียัญ และการสละชีวิตในสนามรบ
2.40.8
लक्ष्मणं त्वेवमुक्त्वासौ संसिद्धं प्रियराघवम्।
सुमित्रा गच्छ गच्छेति पुनः पुनरुवाच तम् ॥ २.४०.८ ॥
พระนางสุมิตราตรัสกับพระลักษมณ์เช่นนี้แล้ว ผู้มั่นคงและเป็นที่รักของพระราฆวะ จึงตรัสกับพระองค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "ไปเถิดลูกสุมิตรา ไปเถิด"
2.40.9
रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम्।
अयोध्यामटवीं विद्धि गच्छ तात यथासुखम् ॥ २.४०.९ ॥
"จงรู้ว่าพระรามคือทศรถ จงรู้ว่าแม้เป็นลูกสาวของชนกะ (คือพระสีดา) ก็คือแม่ จงถือว่าอโยธยาคือป่า ลูกรักเอ๋ย จงไปตามที่จะให้เจ้าพอใจเถิด"
2.40.10
ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।
विनीतो विनयज्ञश्च मातलिर्वासवं यथा ॥ २.४०.१० ॥
จากนั้น สุมันตระผู้ถ่อมตน และรู้จักมารยาท ประนมมือกล่าวถ้อยคำต่อพระกากุตสถะ (พระราม) เช่นเดียวกับมาตลีกล่าวกับพระวาสพ (พระอินทร์)
2.40.11
रथमारोह भद्रं ते राजपुत्र महायशः।
क्षिप्रं त्वां प्रापयिष्यामि यत्र मां राम वक्ष्यसे ॥ २.४०.११ ॥
"ขึ้นรถเถิด ขอให้โชคดีมีแก่พระองค์ ราชโอรสผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์จะนำพระองค์ไปอย่างรวดเร็ว ไปยังที่ใดก็ตามที่พระองค์ตรัสบอกให้ข้าพระองค์ไป พระราม"
2.40.12
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया।
तान्युपक्रमितव्यानि यानि देव्या प्रचोदितः ॥ २.४०.१२ ॥
"เจ้าต้องอยู่ในป่าสิบสี่ปี กิจการทั้งหลายที่พระมเหสีได้กระตุ้นให้เจ้าทำ เจ้าต้องเริ่มทำให้สำเร็จ"
2.40.13
तं रथं सूर्यसंकाशं सीता हृष्टेन चेतसा।
आरुरोह वरारोहा कृत्वालंकारमात्मनः ॥ २.४०.१३ ॥
พระสีดาผู้มีสะโพกงดงาม ประดับด้วยเครื่องอลังการ มีพระทัยยินดี ได้ขึ้นรถคันนั้นซึ่งรุ่งเรืองดั่งพระอาทิตย์
2.40.14
वनवासं हि संख्याय वासांस्याभरणानि च।
भर्तारमनुगच्छन्त्यै सीतायै श्वशुरो ददौ ॥ २.४०.१४ ॥
ด้วยการคำนึงถึงการเนรเทศในป่า พระสัสุระได้ประทานอาภรณ์และเครื่องประดับแก่พระสีดา ผู้ตามเสด็จพระสวามีไป
2.40.15
तथैवायुधजातानि भ्रातृभ्यां कवचानि च।
रथोपस्थे प्रविन्यस्य सचर्म कठिनं च यत् ॥ २.४०.१५ ॥
เช่นเดียวกัน อาวุธทั้งหลาย และเกราะสำหรับพระพี่น้องทั้งสอง พร้อมโล่และสิ่งที่แข็งแกร่งทั้งหมด ถูกวางไว้บนพื้นรถ
2.40.16
अथो ज्वलनसंकाशं चामीकरविभूषितम्।
तमारुरुहतुस्तूर्णं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ २.४०.१६ ॥
จากนั้น พระรามและพระลักษมณ์ พระพี่น้องทั้งสอง ได้รีบขึ้นรถคันนั้น ซึ่งส่องประกายดั่งไฟและประดับด้วยทองคำ
2.40.17
सीतातृतीयानारूढान् दृष्ट्वा रथमचोदयत्।
सुमन्त्रः सम्मतानश्वान् वायुवेगसमाञ्जवे ॥ २.४०.१७ ॥
สุมันตระเห็นทั้งสามประทับบนรถ โดยมีพระสีดาเป็นองค์ที่สาม จึงขับม้าที่ฝึกมาดีให้วิ่งเร็วดั่งลมพัดให้รถแล่นไป
2.40.18
प्रयाते तु महारण्यं चिररात्राय राघवे।
बभूव नगरे मूर्च्छा बलमूर्च्छा जनस्य च ॥ २.४०.१८ ॥
เมื่อพระราฆวะเสด็จไปยังป่าใหญ่เป็นเวลานาน ความหมดสติก็ตกลงทั่วนคร และกำลังของประชาชนก็หมดสติไปด้วย
2.40.19
तत् समाकुलसम्भ्रान्तं मत्तसंकुपितद्विपम्।
हयसिञ्जितनिर्घोषं पुरमासीन्महास्वनम् ॥ २.४०.१९ ॥
นครนั้นเต็มไปด้วยความวุ่นวายและความตื่นตระหนก ดังขึ้นด้วยเสียงอึกทึกใหญ่ของช้างที่คลั่งและโกรธจัด และเสียงม้าร้องกับเสียงกีบเท้า
2.40.20
ततः सबालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता।
राममेवाभिदुद्राव घर्मार्तः सलिलं यथा ॥ २.४०.२० ॥
จากนั้น นครนั้นพร้อมด้วยเด็กและผู้เฒ่า ซึ่งทุกข์ระทมอย่างยิ่ง ได้วิ่งกรูไปหาพระรามเพียงพระองค์เดียว ดั่งคนที่ถูกความร้อนทรมานวิ่งไปหาน้ำ
2.40.21
पार्श्वतः पृष्ठतश्चापि लम्बमानास्तदुन्मुखाः।
बाष्पपूर्णमुखाः सर्वे तमूचुर्भृशनिःस्वनाः ॥ २.४०.२१ ॥
ทั้งสองข้างและข้างหลังพวกเขาเกาะยึดรถไว้ หน้าหันไปทางพระองค์ ทุกคนหน้าเต็มไปด้วยน้ำตา จึงกล่าวกับพระองค์ด้วยเสียงร่ำไห้ดังลั่น
2.40.22
संयच्छ वाजिनां रश्मीन् सूत याहि शनैः शनैः।
मुखं द्रक्ष्याम रामस्य दुर्दर्शं नो भविष्यति ॥ २.४०.२२ ॥
นายสารถี จงกุมบังเหียนม้าไว้ ขับไปช้าๆ ช้าๆ ให้เราได้เห็นพระพักตร์ของพระราม เพราะต่อไปเราจะเห็นได้ยากยิ่ง
2.40.23
आयसं हृदयं नूनं राममातुरसंशयम्।
यद् देवगर्भप्रतिमे वनं याति न भिद्यते ॥ २.४०.२३ ॥
หัวใจของพระมารดาพระรามคงเป็นเหล็กแน่แท้ ไม่ต้องสงสัยเลย เพราะเห็นโอรสงามดั่งพระเจ้าเสด็จเข้าป่า แต่หัวใจก็ไม่แตกสลาย
2.40.24
कृतकृत्या हि वैदेही छायेवानुगता पतिम्।
न जहाति रता धर्मे मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ २.४०.२४ ॥
พระนางไวเทหีได้ทำหน้าที่ของตนสมบูรณ์แล้ว พระนางตามพระสวามีไปดุจเงา ยินดีในธรรม จึงไม่ละทิ้งพระองค์ ดังแสงอาทิตย์ไม่ละทิ้งเขาพระสุเมรุ
2.40.25
अहो लक्ष्मण सिद्धार्थः सततं प्रियवादिनम्।
भ्रातरं देवसंकाशं यस्त्वं परिचरिष्यसि ॥ २.४०.२५ ॥
โอ พระลักษมณ์ ท่านโชคดีนัก ที่จะได้รับใช้พี่ชายผู้พูดจาอ่อนหวานเสมอ และงามดั่งเทพเจ้า
2.40.26
महत्येषा हि ते बुद्धिरेष चाभ्युदयो महान्।
एष स्वर्गस्य मार्गश्च यदेनमनुगच्छसि ॥ २.४०.२६ ॥
ความตั้งใจของท่านยิ่งใหญ่นัก และนี่เป็นความเจริญรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่ ทางที่ท่านเดินตามพระองค์ไปนี้ คือหนทางสู่สวรรค์
2.40.27
एवं वदन्तस्ते सोढुं न शेकुर्बाष्पमागतम्।
नरास्तमनुगच्छन्ति प्रियमिक्ष्वाकुनन्दनम् ॥ २.४०.२७ ॥
ชาวเมืองพูดอย่างนี้ ไม่อาจกลั้นน้ำตาที่ไหลพรั่งพรูได้ พวกเขาติดตามพระราม ผู้เป็นที่รักยิ่งของราชวงศ์อิกษวากุ
2.40.28
अथ राजा वृतः स्त्रीभिर्दीनाभिर्दीनचेतनः।
निर्जगाम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामीति ब्रुवन् गृहात् ॥ २.४०.२८ ॥
ครั้นนั้น พระราชาถูกล้อมด้วยเหล่าสตรีที่โศกเศร้า จิตใจก็ห่อเหี่ยว เสด็จออกจากพระราชวังตรัสว่า เราจะได้เห็นโอรสที่รักของเรา
2.40.29
शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदतीनां महास्वनः।
यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे ॥ २.४०.२९ ॥
เบื้องหน้า ได้ยินเสียงร่ำไห้ดังของเหล่าสตรี เหมือนเสียงช้างพังร้องเมื่อช้างพลายใหญ่ถูกผูกมัด
2.40.30
पिता हि राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नस्तदा बभौ।
परिपूर्णः शशी काले ग्रहेणोपप्लुतो यथा ॥ २.४०.३० ॥
ครั้งนั้น พระราชาผู้เป็นพระบิดาแห่งวงศ์กากุตถ์ ผู้รุ่งเรือง ปรากฏหมองหม่น ดังพระจันทร์เพ็ญที่ถูกดาวเคราะห์เข้าบดบัง
2.40.31
स च श्रीमानचिन्त्यात्मा रामो दशरथात्मजः।
सूतं संचोदयामास त्वरितं वाह्यतामिति ॥ २.४०.३१ ॥
พระรามผู้รุ่งเรือง มีพระทัยหยั่งไม่ถึง พระโอรสของท้าวทศรถ ตรัสกระตุ้นนายสารถีว่า จงรีบเทียมรถเถิด
2.40.32
रामो याहीति तं सूतं तिष्ठेति च जनस्तथा।
उभयं नाशकत् सूतः कर्तुमध्वनि चोदितः ॥ २.४०.३२ ॥
พระรามตรัสกับนายสารถีว่า ไปเถิด ส่วนประชาชนกล่าวว่า หยุดก่อน นายสารถีถูกเร่งให้เดินทางต่อ ไม่อาจทำทั้งสองอย่างได้ จึงทำไม่ได้เลย
2.40.33
निर्गच्छति महाबाहौ रामे पौरजनाश्रुभिः।
पतितैरभ्यवहितं प्रणनाश महीरजः ॥ २.४०.३३ ॥
เมื่อพระรามผู้มีแขนทรงพลังเสด็จออกไป ฝุ่นดินก็สงบลงด้วยน้ำตาของชาวนครที่หลั่งไหลลงมา
2.40.34
रुदिताश्रुपरिद्यूनं हाहाकृतमचेतनम्।
प्रयाणे राघवस्यासीत् पुरं परमपीडितम् ॥ २.४०.३४ ॥
เมื่อพระราฆวะเสด็จจากไป นครก็อิดโรยด้วยการร้องไห้และน้ำตา ร้องว่า "อนิจจา" จิตใจตะลึงงัน และเจ็บปวดยิ่งนัก
2.40.35
सुस्राव नयनैः स्त्रीणामस्रमायाससम्भवम्।
मीनसंक्षोभचलितैः सलिलं पङ्कजैरिव ॥ २.४०.३५ ॥
จากดวงตาของเหล่าสตรี น้ำตาที่เกิดจากความทุกข์ระทมไหลพรั่งพรูออกมา ดั่งดอกบัวที่ร่วงหล่นจากน้ำที่ถูกปลาทำให้สั่นไหว
2.40.36
दृष्ट्वा तु नृपतिः श्रीमानेकचित्तगतं पुरम्।
निपपातैव दुःखेन कृत्तमूल इव द्रुमः ॥ २.४०.३६ ॥
เมื่อพระราชาผู้รุ่งเรืองเห็นนครทั้งเมืองมุ่งใจตามพระรามไป พระองค์ก็ทรุดลงด้วยความเศร้าโศก ดุจต้นไม้ที่ถูกตัดราก
2.40.37
ततो हलहलाशब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः।
नराणां प्रेक्ष्य राजानं सीदन्तं भृशदुःखितम् ॥ २.४०.३७ ॥
ครั้งนั้น เสียงคร่ำครวญดังขึ้นข้างหลังพระราม เมื่อประชาชนเห็นพระราชาทรุดลง ทุกข์ระทมอย่างยิ่ง
2.40.38
हा रामेति जनाः केचिद् राममातेति चापरे।
अन्तःपुरसमृद्धं च क्रोशन्तं पर्यदेवयन् ॥ २.४०.३८ ॥
บางคนร้องว่า "อนิจจา พระราม" อีกพวกร้องว่า "ท่านแม่ของพระราม" และเหล่าสตรีในฝ่ายในที่เคยอุดมสมบูรณ์ก็ร้องไห้คร่ำครวญ
2.40.39
अन्वीक्षमाणो रामस्तु विषण्णं भ्रान्तचेतसम्।
राजानं मातरं चैव ददर्शानुगतौ पथि ॥ २.४०.३९ ॥
พระรามเหลียวกลับไปมอง ทรงเห็นพระราชาและพระมารดาตามมาบนทาง ทั้งสองทรงโศกเศร้าและจิตใจสับสน
2.40.40
स बद्ध इव पाशेन किशोरो मातरं यथा।
धर्मपाशेन संयुक्तः प्रकाशं नाभ्युदैक्षत ॥ २.४०.४० ॥
ดุจลูกสัตว์ที่ถูกบ่วงผูกมัด พระรามผูกพันด้วยบ่วงแห่งธรรม จึงไม่อาจเงยหน้าสบพระพักตร์พระมารดาได้อย่างเปิดเผย
2.40.41
पदातिनौ च यानार्हावदुःखार्हौ सुखोचितौ।
दृष्ट्वा संचोदयामास शीघ्रं याहीति सारथिम् ॥ २.४०.४१ ॥
เมื่อเห็นทั้งสองเดินเท้า ทั้งที่ควรได้นั่งรถ ทั้งที่ไม่สมควรมีทุกข์ และคุ้นเคยกับความสุข พระองค์จึงเร่งสารถีว่า "จงไปเร็วเข้า!"
2.40.42
नहि तत् पुरुषव्याघ्रो दुःखजं दर्शनं पितुः।
मातुश्च सहितुं शक्तस्तोत्त्रैर्नुन्न इव द्विपः ॥ २.४०.४२ ॥
พุทธิคุณผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ไม่อาจทนดูภาพอันเกิดจากความทุกข์ของพระบิดาและพระมารดาได้ ดุจช้างที่ถูกขอสับเร่งเร้า
2.40.43
प्रत्यगारमिवायान्ती सवत्सा वत्सकारणात्।
बद्धवत्सा यथा धेनू राममाताभ्यधावत ॥ २.४०.४३ ॥
ดุจแม่โคที่มีลูกอ่อน ถูกผูกไว้ วิ่งกลับไปยังคอกเพราะลูกของตน พระมารดาของพระรามก็วิ่งไปหาพระองค์เช่นนั้น
2.40.44
तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तमनुधावतीम्।
क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च ॥ २.४०.४४ ॥
กเมื่อพระเกาศัลยาร่ำไห้วิ่งตามรถนั้นไป ตะโกนว่า "พระรามเอ๋ย พระรามเอ๋ย! ว่าโอ้สีดา และพระลักษมณ์!"
2.40.45
रामलक्ष्मणसीतार्थं स्रवन्तीं वारि नेत्रजम्।
असकृत् प्रैक्षत स तां नृत्यन्तीमिव मातरम् ॥ २.४०.४५ ॥
พระองค์ทรงมองพระมารดาซ้ำแล้วซ้ำเล่า น้ำตาไหลออกจากดวงตาเพื่อพระราม พระลักษมณ์ และสีดา พระมารดาดูราวกับกำลังรำระบำ
2.40.46
तिष्ठेति राजा चुक्रोश याहि याहीति राघवः।
सुमन्त्रस्य बभूवात्मा चक्रयोरिव चान्तरा ॥ २.४०.४६ ॥
พระราชาตรัสร้องว่า "หยุดก่อน!" พระราฆวะตรัสว่า "ไปเถิด ไปเถิด!" จิตของสุมันตระจึงเหมือนติดอยู่ระหว่างล้อรถทั้งสอง
2.40.47
नाश्रौषमिति राजानमुपालब्धोऽपि वक्ष्यसि।
चिरं दुःखस्य पापिष्ठमिति रामस्तमब्रवीत् ॥ २.४०.४७ ॥
แม้จะถูกตำหนิ ท่านก็จงกราบทูลพระราชาว่า "ข้าพระองค์มิได้ยิน" และจงกล่าวด้วยว่า "ผู้ชั่วร้ายที่สุดนี้ได้ก่อความทุกข์มานานแล้ว" พระรามตรัสกับสุมันตระดังนี้
2.40.48
स रामस्य वचः कुर्वन्ननुज्ञाप्य च तं जनम्।
व्रजतोऽपि हयान् शीघ्रं चोदयामास सारथिः ॥ २.४०.४८ ॥
สารถีปฏิบัติตามพระดำรัสของพระราม และลาประชาชนแล้ว จึงเร่งม้าให้วิ่งไปแม้ขณะกำลังจากไป
2.40.49
न्यवर्तत जनो राज्ञो रामं कृत्वा प्रदक्षिणम्।
मनसाप्याशुवेगेन न न्यवर्तत मानुषम् ॥ २.४०.४९ ॥
ประชาชนเวียนประทักษิณพระรามแล้วจึงหันกลับไป แต่ในใจของพวกเขาแม้จะไปด้วยความเร็วเหมือนลม ก็มิอาจหันกลับไปจากบุรุษผู้ประเสริฐนั้นได้
2.40.50
यमिच्छेत् पुनरायातं नैनं दूरमनुव्रजेत्।
इत्यमात्या महाराजमूचुर्दशरथं वचः ॥ २.४०.५० ॥
"ผู้ที่ท่านปรารถนาจะให้กลับมาอีก ก็ไม่ควรติดตามไปไกล" เหล่าอำมาตย์จึงกราบทูลพระท้าวทศรถผู้เป็นพระมหาราชด้วยถ้อยคำเช่นนี้
2.40.51
तेषां वचः सर्वगुणोपपन्नः
प्रस्विन्नगात्रः प्रविषण्णरूपः।
निशम्य राजा कृपणः सभार्यो
व्यवस्थितस्तं सुतमीक्षमाणः ॥ २.४०.५१ ॥
พระราชาผู้ประกอบด้วยคุณความดีทั้งปวง ได้ฟังถ้อยคำของเหล่าอำมาตย์แล้ว ร่างกายชุ่มด้วยเหงื่อ ท่าทางโศกเศร้า ทรงยืนอย่างน่าสงสารพร้อมด้วยพระมเหสี จ้องมองพระโอรสอยู่