વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.46.1
ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः।
सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.४६.१ ॥
ત્યારે રાઘવ રામે રમણીય તમસા કિનારે પહોંચીને, સીતા તરફ જોઈને, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
2.46.2
इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम्।
वनवासस्य भद्रं ते न चोत्कण्ठितुमर्हसि ॥ २.४६.२ ॥
હે સૌમિત્રિ, આજે વનવાસની આ પહેલી રાત છે. તારું કલ્યાણ થાઓ, તારે ઉત્કંઠિત ન થવું જોઈએ.
2.46.3
पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः।
यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः ॥ २.४६.३ ॥
જુઓ, ચારે બાજુ સૂનાં વન જાણે રડતાં હોય તેમ લાગે છે; પોતાના માળા તરફ પાછાં ફરેલાં મૃગો અને પક્ષીઓ તેમાં છુપાયેલાં છે.
2.46.4
अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम।
सस्त्रीपुंसा गतानस्मान् शोचिष्यति न संशयः ॥ २.४६.४ ॥
આજે મારા પિતાની રાજધાની અયોધ્યા નગરી, સ્ત્રી-પુરુષો સહિત, આપણે ગયા હોવાથી શોક કરશે; એમાં સંશય નથી.
2.46.5
अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः।
त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्नभरतौ तथा ॥ २.४६.५ ॥
રાજાના અનેક ગુણોને કારણે લોકો તેમના પ્રત્યે અનુરક્ત છે; તારા પર, મારા પર, શત્રુઘ્ન અને ભરત પર પણ તેઓ અનુરક્ત છે.
2.46.6
पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम्।
अपि नान्धौ भवेतां नौ रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः ॥ २.४६.६ ॥
મારા પિતા અને યશસ્વિની માતા માટે હું શોક કરું છું; આપણા માટે સતત રડતાં તેઓ અંધ ન થઈ જાય.
2.46.7
भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे।
धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैराश्वासयिष्यति ॥ २.४६.७ ॥
ધર્માત્મા ભરત ચોક્કસ મારા પિતા અને માતાને ધર્મ, અર્થ અને કામથી યુક્ત વચનોથી આશ્વાસન આપશે.
2.46.8
भरतस्यानृशंसत्वं संचिन्त्याहं पुनः पुनः।
नानुशोचामि पितरं मातरं च महाभुज ॥ २.४६.८ ॥
હે મહાબાહુ, ભરતની દયાળુતાનો વારંવાર વિચાર કરીને હું પિતા અને માતા માટે શોક કરતો નથી.
2.46.9
त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम्।
अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थं सहायता ॥ २.४६.९ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, મારી સાથે આવીને તેં તારું કર્તવ્ય બજાવ્યું છે; વૈદેહીની રક્ષા માટે સહાય શોધવી જોઈએ.
2.46.10
अद्भिरेव हि सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम्।
एतद्धि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति ॥ २.४६.१० ॥
હે સૌમિત્રિ, આજે રાત્રે હું માત્ર પાણી પીને રહીશ; વનમાં વિવિધ વસ્તુઓ હોવા છતાં મને આ જ ગમે છે.
2.46.11
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः।
अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह ॥ २.४६.११ ॥
લક્ષ્મણને આમ કહીને રાઘવે સુમંત્રને પણ કહ્યું, "હે સૌમ્ય, ઘોડાઓ પ્રત્યે સાવધ રહે."
2.46.12
सोऽश्वान् सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते।
प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः ॥ २.४६.१२ ॥
સૂર્ય અસ્ત થવા આવ્યો ત્યારે સુમંત્રે ઘોડાઓને રોકીને, પુષ્કળ ચારો આપીને, તેમની પાસે જ રહ્યો.
2.46.13
उपास्य तु शिवां संध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपागताम्।
रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥ २.४६.१३ ॥
શિવ સંધ્યાની ઉપાસના કરીને, રાત્રિ આવી ગઈ જોઈને, સારથિ સુમંત્રે સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે રામ માટે શય્યા તૈયાર કરી.
2.46.14
तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैर्वृताम्।
रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यः संविवेश ह ॥ २.४६.१४ ॥
તમસા નદીના કાંઠે વૃક્ષોનાં પાંદડાંથી ઢંકાયેલી તે શય્યા જોઈને, રામ સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) અને પત્ની સાથે તેના પર સૂઈ ગયા.
2.46.15
सभार्यं सम्प्रसुप्तं तु श्रान्तं सम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः।
कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥ २.४६.१५ ॥
પત્ની સાથે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા, થાકેલા રામને જોઈને, લક્ષ્મણે સારથિને રામના વિવિધ ગુણો કહ્યા.
2.46.16
जाग्रतोरेव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः।
सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान् ॥ २.४६.१६ ॥
તમસા કાંઠે, સૌમિત્રિ અને સારથિ જાગતા હતા ત્યારે જ, રામના ગુણો કહેતા કહેતા જ એ રાત્રિ વીતી ગઈ અને સૂર્ય ઉદય પામ્યો.
2.46.17
गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः।
अवसत् तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिः सह ॥ २.४६.१७ ॥
ગાયોનાં ટોળાંથી ભરેલા કાંઠાવાળી તમસાથી થોડે દૂર, રામે પ્રજાજનો સાથે ત્યાં જ એ રાત્રિ વિતાવી.
2.46.18
उत्थाय च महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च।
अब्रवीद् भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम् ॥ २.४६.१८ ॥
મહાતેજસ્વી રામ ઊભા થયા, એ પ્રજાજનોને જોઈને, પુણ્યલક્ષણ ભાઈ લક્ષ્મણને બોલ્યા.
2.46.19
अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निर्व्यपेक्षान् गृहेष्वपि।
वृक्षमूलेषु संसक्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम् ॥ २.४६.१९ ॥
હે સૌમિત્રિ, અમારા પર જ આધાર રાખીને ઘર છોડનારાઓને હવે જુઓ લક્ષ્મણ — તેઓ વૃક્ષમૂળોને વળગી પડ્યા છે.
2.46.20
यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने।
अपि प्राणान् न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम् ॥ २.४६.२० ॥
અમારા પાછા ફરવા અંગે આ નગરજનો જેવો સંકલ્પ કરી રહ્યા છે, તેઓ પ્રાણ પણ આપશે પણ પોતાનો નિશ્ચય નહીં છોડે.
2.46.21
यावदेव तु संसुप्तास्तावदेव वयं लघु।
रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.४६.२१ ॥
આ સૌ ગાઢ નિદ્રામાં સૂતા છે ત્યાં સુધી જ આપણે ઝડપથી રથમાં બેસીને ભયરહિત માર્ગે જઈએ.
2.46.22
अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः।
स्वपेयुरनुरक्ता मा वृक्षमूलेषु संश्रिताः ॥ २.४६.२२ ॥
તેથી હવે ઇક્ષ્વાકુ-નગરના અનુરાગી નિવાસીઓ ફરી વૃક્ષમૂળોનો આશ્રય લઈ ન સૂઈ રહે.
2.46.23
पौरा ह्यात्मकृताद् दुःखाद् विप्रमोच्या नृपात्मजैः।
न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः ॥ २.४६.२३ ॥
નગરજનોને પોતાના જ કરેલા દુઃખમાંથી રાજકુમારોએ મુક્ત કરવા જોઈએ; તેમને પોતે જ દુઃખમાં ન નાખવા જોઈએ.
2.46.24
अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद् धर्ममिव स्थितम्।
रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्रमारुह्यतामिति ॥ २.४६.२४ ॥
સાક્ષાત ધર્મ જેવા ઊભેલા રામને લક્ષ્મણે કહ્યું: હે પ્રાજ્ઞ, મને આ જ ગમે છે; ઝડપથી રથ પર ચઢી જઈએ.
2.46.25
अथ रामोऽब्रवीत् सूतं शीघ्रं संयुज्यतां रथः।
गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥ २.४६.२५ ॥
પછી રામે સારથિને કહ્યું, "જલદી રથ જોડો. પછી હું વનમાં જઈશ; હે પ્રભો, અહીંથી જલદી ચાલો."
2.46.26
सूतस्ततः संत्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः।
योजयित्वा तु रामस्य प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् ॥ २.४६.२६ ॥
પછી સારથિએ ઝડપથી તે ઉત્તમ ઘોડાઓથી રથ જોડ્યો અને રામને હાથ જોડીને જણાવ્યું.
2.46.27
अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर।
त्वरयाऽऽरोह भद्रं ते ससीतः सहलक्ष्मणः ॥ २.४६.२७ ॥
"હે મહાબાહુ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારો આ રથ જોડાઈ ગયો છે. ઝડપથી ચઢો; સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે તમારું કલ્યાણ થાઓ."
2.46.28
तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघवः सपरिच्छदः।
शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम् ॥ २.४६.२८ ॥
તે રથ પર ચઢીને રાઘવે પરિવાર સાથે, ઝડપથી વહેતી અને ભમરાઓથી ખળભળતી તમસા નદી પાર કરી.
2.46.29
स संतीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम्।
प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम् ॥ २.४६.२९ ॥
નદી પાર કરીને તે મહાબાહુ, શ્રીમાન રામે કાંટા વિનાના, શુભ મહામાર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો; ભયથી ડરનારાઓ માટે તે અભય હતો.
2.46.30
मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद् वचः।
उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमारुह्य सारथे ॥ २.४६.३० ॥
નગરજનોને ભ્રમમાં નાખવા રામે સારથિને કહ્યું, "હે સારથિ, તમે રથ પર ચઢીને ઉત્તર તરફ મુખ રાખીને ચાલો."
2.46.31
मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।
यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः ॥ २.४६.३१ ॥
ક્ષણભર ઝડપથી જઈને ફરી રથ પાછો વાળ; નગરજનો મને ન ઓળખે તેમ સાવધાનીથી કર.
2.46.32
रामस्य तु वचः श्रुत्वा तथा चक्रे च सारथिः।
प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत् ॥ २.४६.३२ ॥
રામના વચન સાંભળીને સારથિએ તેમ જ કર્યું; પાછો આવીને રામને રથની માહિતી આપી.
2.46.33
तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौ
तदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ।
प्रचोदयामास ततस्तुरंगमान्
स सारथिर्येन पथा तपोवनम् ॥ २.४६.३३ ॥
પછી રથમાં જોડાયેલા ઘોડાઓને, સીતા સાથે રઘુવંશને વધારનારા બંને રથ પર બેઠા ત્યારે, સારથિએ તપોવન જતા માર્ગે હાંક્યા.
2.46.34
ततः समास्थाय रथं महारथः
ससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ।
उदङ्मुखं तं तु रथं चकार
प्रयाणमाङ्गल्यनिमित्तदर्शनात् ॥ २.४६.३४ ॥
પછી મહારથી દશરથપુત્ર સારથિ સાથે રથ પર ચઢીને વનમાં ગયા; પ્રસ્થાનના શુભ શુકન જોઈને તેમણે રથને ઉત્તર તરફ મુખ કરાવ્યો.