ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.46.1
ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः।
सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.४६.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਤਮਸਾ ਕਿਨਾਰੇ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
2.46.2
इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम्।
वनवासस्य भद्रं ते न चोत्कण्ठितुमर्हसि ॥ २.४६.२ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅੱਜ ਬਨਵਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
2.46.3
पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः।
यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः ॥ २.४६.३ ॥
ਵੇਖ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਣ; ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵੱਲ ਪਰਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
2.46.4
अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम।
सस्त्रीपुंसा गतानस्मान् शोचिष्यति न संशयः ॥ २.४६.४ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਡੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸੋਗ ਕਰੇਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
2.46.5
अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः।
त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्नभरतौ तथा ॥ २.४६.५ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਤੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
2.46.6
पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम्।
अपि नान्धौ भवेतां नौ रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः ॥ २.४६.६ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਮਾਤਾ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
2.46.7
भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे।
धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैराश्वासयिष्यति ॥ २.४६.७ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇਗਾ।
2.46.8
भरतस्यानृशंसत्वं संचिन्त्याहं पुनः पुनः।
नानुशोचामि पितरं मातरं च महाभुज ॥ २.४६.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਭਰਤ ਦੀ ਦਇਆਲਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
2.46.9
त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम्।
अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थं सहायता ॥ २.४६.९ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ; ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2.46.10
अद्भिरेव हि सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम्।
एतद्धि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति ॥ २.४६.१० ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
2.46.11
एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः।
अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह ॥ २.४६.११ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੌਮਯ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ।"
2.46.12
सोऽश्वान् सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते।
प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः ॥ २.४६.१२ ॥
ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਭਰਪੂਰ ਚਾਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
2.46.13
उपास्य तु शिवां संध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपागताम्।
रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥ २.४६.१३ ॥
ਸ਼ੁਭ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਆਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰਥੀ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਮ ਲਈ ਸੇਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
2.46.14
तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैर्वृताम्।
रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यः संविवेश ह ॥ २.४६.१४ ॥
ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਉਸ ਸੇਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਸੌਮਿੱਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
2.46.15
सभार्यं सम्प्रसुप्तं तु श्रान्तं सम्प्रेक्ष्य लक्ष्मणः।
कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥ २.४६.१५ ॥
ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਦੱਸੇ।
2.46.16
जाग्रतोरेव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः।
सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान् ॥ २.४६.१६ ॥
ਤਮਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸੌਮਿੱਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਜਾਗਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ।
2.46.17
गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः।
अवसत् तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिः सह ॥ २.४६.१७ ॥
ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤਮਸਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਈ।
2.46.18
उत्थाय च महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च।
अब्रवीद् भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम् ॥ २.४६.१८ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਉੱਠੇ, ਉਹਨਾਂ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
2.46.19
अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निर्व्यपेक्षान् गृहेष्वपि।
वृक्षमूलेषु संसक्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम् ॥ २.४६.१९ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਸਾਡੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੇਖ ਲਕਸ਼ਮਣ — ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਪਏ ਹਨ।
2.46.20
यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने।
अपि प्राणान् न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम् ॥ २.४६.२० ॥
ਸਾਡੇ ਮੁੜਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਗਰਵਾਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਵਾਰ ਦੇਣਗੇ ਪਰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ।
2.46.21
यावदेव तु संसुप्तास्तावदेव वयं लघु।
रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.४६.२१ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਅਸੀਂ ਛੇਤੀ ਰੱਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿਡਰ ਰਸਤੇ ਤੁਰ ਪਈਏ।
2.46.22
अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः।
स्वपेयुरनुरक्ता मा वृक्षमूलेषु संश्रिताः ॥ २.४६.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਸੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਨਾ ਸੌਣ।
2.46.23
पौरा ह्यात्मकृताद् दुःखाद् विप्रमोच्या नृपात्मजैः।
न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः ॥ २.४६.२३ ॥
ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਛੁਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
2.46.24
अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद् धर्ममिव स्थितम्।
रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्रमारुह्यतामिति ॥ २.४६.२४ ॥
ਸਾਖਿਆਤ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਛੇਤੀ ਰੱਥ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹੀਏ।
2.46.25
अथ रामोऽब्रवीत् सूतं शीघ्रं संयुज्यतां रथः।
गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥ २.४६.२५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਛੇਤੀ ਰਥ ਜੋੜ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੋਂ ਛੇਤੀ ਚੱਲੋ।"
2.46.26
सूतस्ततः संत्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः।
योजयित्वा तु रामस्य प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् ॥ २.४६.२६ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਜੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
2.46.27
अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर।
त्वरयाऽऽरोह भद्रं ते ससीतः सहलक्ष्मणः ॥ २.४६.२७ ॥
"ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਰਥ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਚੜ੍ਹ; ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।"
2.46.28
तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघवः सपरिच्छदः।
शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम् ॥ २.४६.२८ ॥
ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਖਲਬਲੀ ਹੋਈ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ।
2.46.29
स संतीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम्।
प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम् ॥ २.४६.२९ ॥
ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਮ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਡਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅਭੈ ਸੀ।
2.46.30
मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद् वचः।
उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमारुह्य सारथे ॥ २.४६.३० ॥
ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਤੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੱਲ।"
2.46.31
मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः।
यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः ॥ २.४६.३१ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਰਥ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ; ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ।
2.46.32
रामस्य तु वचः श्रुत्वा तथा चक्रे च सारथिः।
प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत् ॥ २.४६.३२ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ; ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
2.46.33
तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौ
तदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ।
प्रचोदयामास ततस्तुरंगमान्
स सारथिर्येन पथा तपोवनम् ॥ २.४६.३३ ॥
ਫਿਰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਘੋੜੇ ਹਾਂਕੇ।
2.46.34
ततः समास्थाय रथं महारथः
ससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ।
उदङ्मुखं तं तु रथं चकार
प्रयाणमाङ्गल्यनिमित्तदर्शनात् ॥ २.४६.३४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਰਥੀ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਣ ਨੂੰ ਗਏ; ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਗਨ ਵੇਖ ਕੇ ਰਥ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਵਾਇਆ।