Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
Así interpelada, Kaikeyī, con el rostro encendido de cólera, exhaló un largo y ardiente suspiro y dijo esto a Mantharā.
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
Hoy mismo enviaré a Rāma rápidamente desde aquí al bosque, y hoy mismo haré consagrar pronto a Bharata como príncipe heredero.
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
Ahora mira por qué medio he de lograr que Bharata obtenga el reino, mientras que Rāma no lo obtenga de ninguna manera.
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
Así interpelada por la reina, Mantharā, que contempla el mal, perjudicando el bien de Rāma, dijo esto a Kaikeyī.
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
Ahora mira bien, Kaikeyī, y escucha mi palabra, para que tu hijo Bharata obtenga el reino él solo.
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
Kaikeyī, ¿no lo recuerdas? ¿O lo recuerdas y lo ocultas? Quieres oír de mí lo que digo por tu propio bien.
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
Oh dama juguetona, si deseas oír lo que digo, escucha; te lo diré, y tras oírlo, hazlo.
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
Al oír estas palabras de Mantharā, Kaikeyī se incorporó un poco del lecho bien extendido y dijo esto.
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
Dime el medio, oh Mantharā, por el cual Bharata obtenga el reino, y Rāma de ninguna manera.
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
Cuando la reina le habló así, Mantharā, de mirada perversa, dañando la causa de Rāma, dijo esto a Kaikeyī.
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
En otro tiempo, en la batalla de dioses y demonios, tu esposo fue con los reyes sabios a ayudar al rey de los dioses, llevándote consigo.
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
Oh Kaikeyī, dirigiéndote hacia el sur, hacia el bosque de Daṇḍaka, está la ciudad llamada Vaijayanta, donde habitaba Timidhvaja.
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
Aquel Śambara, renombrado, gran asura de cien ilusiones, invencible para las huestes de los dioses, libró batalla contra Indra.
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
En aquella gran batalla, los rākṣasas, apartando veloces a los hombres heridos y destrozados, mataban a los que dormían de noche.
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
Allí entonces el rey Daśaratha, de brazos poderosos, libró gran batalla con los asuras, y fue despedazado por las armas.
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
Oh reina, sin sentido, lo llevaste lejos de la batalla; y allí también, herido por las armas, tu esposo fue protegido por ti.
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
Oh de aspecto auspicioso, complacido, te concedió dos dones; y, oh reina, dijiste a tu esposo: 'Cuando lo desee, tomaré ese don.'
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
'Entonces lo tomaré'; a esto el magnánimo respondió: 'Que así sea.' Oh reina, yo lo ignoraba, pues tú misma me lo habías dicho antes.
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
Por el afecto que te tengo he guardado este asunto en mi mente. Detén los preparativos de la coronación de Rāma y haz que se reviertan.
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
Pide al rey esos dos dones: la consagración de Bharata y el destierro de Rāma por catorce años.
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
Cuando Rāma sea enviado al bosque por catorce años, el afecto del pueblo se fijará firmemente en tu hijo, y él será un rey firme.
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
Hija de Aśvapati, ahora entra en la cámara de la ira y, como si estuvieras enfurecida, acuéstate oculta en el suelo con ropas sucias.
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
No lo mires esperando nada ni le hables, aun cuando veas al rey; llorando en el suelo, ansiosa de dolor.
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
Siempre has sido querida por tu esposo; de esto no tengo duda. Por ti, el gran rey incluso entraría en el fuego.
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
El rey no puede enojarte, ni mirarte cuando estás airada. Por tu placer, el rey entregaría incluso su vida.
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
El rey, en verdad, no puede desobedecer tu palabra. Oh, tú de natural sencillo, comprende el poder de tu propia buena fortuna.
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
El rey Daśaratha puede dar gemas, perlas, oro y joyas de diversas clases; pero no pongas tu mente en ellas.
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
Recuérdale esos dos dones que Daśaratha te concedió en la batalla entre dioses y asuras, oh gran afortunada. Ese propósito no te pasará por alto.
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
Cuando el propio Rāghava esté dispuesto a concederte un don, levanta al gran rey y hazlo sentar, y entonces pide este don.
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
Que Rāma parta al destierro lejano por catorce años, y que Bharata sea hecho rey de la tierra, oh toro entre reyes.
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
Cuando Rāma sea enviado al bosque, pasarán catorce años, y tu hijo, con raíces firmemente plantadas, permanecerá establecido.
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
Oh reina, pide como don el exilio de Rāma; así se cumplirán todos los fines de tu hijo, amada mía.
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
Así, una vez desterrado Rāma, Rāma se volverá quien no se deleita, y Bharata, sin enemigos, será tu rey.
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
Para cuando Rāma regrese del bosque, tu hijo habrá afianzado sus raíces por dentro y por fuera.
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
Creo que ha llegado el momento de que Bharata, que se ha ganado al pueblo junto a sus amigos y es dueño de sí mismo, se convierta en rey sin temor.
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
Detén el propósito de la coronación de Rāma y hazlo retroceder. Así la desgracia le fue hecha aceptar como un beneficio, y entonces fue aceptada por ella.
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
Kaikeyī, complacida y tranquilizada, le dijo esto a Mantharā. Por las palabras de la jorobada se había desviado del buen camino, como una muchacha inexperta.
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
Kaikeyī, sumamente asombrada, de aguda visión, dijo: «Oh excelente, tú que hablas con excelencia, no desprecio tu sabiduría.»
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
En la tierra eres la primera entre las jorobadas en juicio firme; y tú sola estás siempre ocupada en mis asuntos, buscando mi bienestar.
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
No logro comprender, oh jorobada, la intención del rey. Las jorobadas son deformes, retorcidas y muy malvadas.
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
Eres como un loto doblado por el viento, agradable a la vista; tu pecho, firmemente asentado, se eleva bien hasta el hombro.
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
Abajo, tu vientre es sereno y de bello ombligo, como avergonzado; tus caderas están llenas, y tus dos pechos son muy llenos.
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
¡Oh Mantharā, cómo brilla tu rostro como la luna sin mancha! Tus caderas, adornadas con la cadena del ceñidor, están pulidas y resplandecen.
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
Oh Mantharā, tus pantorrillas están muy bien formadas y ambos pies son largos. Vestida de lino, resplandeces con tus largos muslos.
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
Oh bella, caminando delante de mí resplandeces en exceso. Las mil ilusiones que había en Śambara, señor de los asuras, también están en ti.
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
Esas ilusiones se han asentado en tu corazón, y miles más además. Tu joroba, larga como el timón de un carro, es ella misma una de ellas.
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
Oh jorobada, en ti habitan las astucias, las artes marciales y las ilusiones. Por eso aquí te daré esta guirnalda de oro.
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
Cuando Bharata sea consagrado y Rāghava se haya ido al bosque, entonces, oh bella, te daré (un adorno) de oro puro, bien refinado en el fuego.
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
Kaikeyī dice a Mantharā: "Tu propósito se ha cumplido y eres digna de confianza. Haré que te unjan el cuerpo con pasta de sándalo y que te pongan en el rostro una marca de oro hermosa y auspiciosa."
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"Oh jorobada, haré que te fabriquen hermosos adornos; vestida con ropas bellas, andarás como una diosa."
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"Con un rostro que desafía a la luna, oh incomparable, caminarás con un porte excelente, mostrando orgullo ante tus enemigos."
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"Tus sirvientas jorobadas también, adornadas con todas las joyas, atenderán tus pies igual que tú siempre atiendes a los míos."
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"Tendida en el lecho blanco, pareces una llama de fuego sobre el altar."
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"Oh bienaventurada, no se levanta un dique cuando el agua ya se ha ido. Levántate, haz lo que es bueno y muéstrate al rey."
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
Así animada, la reina de ojos grandes, orgullosa por la embriaguez de su buena fortuna, fue con Mantharā a la cámara de la ira.
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
Aquella hermosa mujer se quitó muchos miles de collares de perlas y los ornamentos excelentes y auspiciosos.
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
Entonces Kaikeyī, de tono dorado, dominada por las palabras de la jorobada, se tendió en el suelo y dijo esto a Mantharā.
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
¡Oh jorobada! ¿Le informarás al rey que yo morí aquí? Cuando Rāghava haya ido al bosque, Bharata obtendrá la tierra.
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
No tengo necesidad de oro, ni de joyas, ni de comida. Si Rāma es ungido, ese es el fin de mi vida.
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
Entonces la jorobada volvió a hablar a la gran reina, madre de Bharata, con palabras de gran y extremo valor: una palabra beneficiosa, aunque perjudicial para Rāma.
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
Si Rāghava obtiene este reino, tú y tu hijo ciertamente sufriréis. Por eso, oh afortunada, esfuérzate para que tu hijo Bharata sea consagrado.
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
Así, herida una y otra vez por las flechas de las palabras de Kubjā, la reina, profundamente asombrada, se llevó las manos al corazón y, airada, volvió a hablar a la jorobada una y otra vez.
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
Oh jorobada, al oír que yo me he ido de aquí al reino de Yama, tú serás quien lo informe; o bien, cuando Rāghava haya ido por largo tiempo al bosque, Bharata será quien vea cumplidos sus deseos.
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
Si Rāghava no se marcha de aquí al bosque, no deseo ni lechos, ni guirnaldas, ni pasta de sándalo, ni colirio, ni bebida, ni comida; nada deseo, y tampoco quiero vivir aquí.
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
Tras pronunciar estas palabras tan crueles, la dama depositó todos sus adornos y se tendió en el suelo desnudo, sin cubierta, como una kinnarī caída.
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
Entonces, con el rostro cubierto por la oscuridad de la ira intensa, se quitó las excelentes guirnaldas y adornos, y la esposa del rey se volvió abatida, como el cielo envuelto en tinieblas cuyas estrellas se hundieron.