వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
ఇలా చెప్పబడిన కైకేయి కోపంతో మండుతున్న ముఖంతో, దీర్ఘంగా వేడిగా నిట్టూర్చి మంథరతో ఇలా అన్నది.
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
ఈ రోజే నేను రాముణ్ణి ఇక్కడినుంచి వెంటనే అడవికి పంపుతాను; ఈ రోజే భరతుణ్ణి యువరాజుగా త్వరగా అభిషేకిస్తాను.
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
ఇప్పుడు చూడు, ఏ ఉపాయంతో భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందేలా సాధించాలో; రాముడు మాత్రం ఏ విధంగానూ పొందకూడదు.
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
దేవి అలా చెప్పగా, పాపదృష్టి గల మంథర రాముని కార్యానికి హాని కలిగిస్తూ కైకేయితో ఇలా అన్నది.
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
ఓ కైకేయీ, ఇప్పుడు బాగా చూడు; నా మాట విను, నీ కుమారుడు భరతుడు ఒక్కడే రాజ్యం పొందేలా.
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
ఓ కైకేయీ, నీకు గుర్తు లేదా? లేక గుర్తుంచుకొనీ దాస్తున్నావా? నీ స్వప్రయోజనం కోసం నేను చెప్పే మాటను నా నుంచి వినాలని నువ్వు కోరుతున్నావు.
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
విలాసినీ, నేను చెప్పేది వినాలని నీకు ఉంటే విను; నేను చెబుతాను, విని దీన్ని చేయి.
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
మంథర ఈ మాటను విని, కైకేయి కొంచెం లేచి, పరచిన పాన్పు నుండి ఇలా అన్నది.
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
మంథరా, ఏ ఉపాయంతో భరతుడు రాజ్యం పొందగలడో, రాముడు ఏ విధంగానూ పొందకుండా ఉండునో, ఆ ఉపాయాన్ని నాకు చెప్పు.
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
రాణి కైకేయి ఇలా అనగా, రాముడికి హాని కలిగించాలనుకుంటున్న పాపబుద్ధి గల మంథర కైకేయితో ఇలా అన్నది.
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలో, రాజర్షులతో కూడి, నిన్ను వెంట తీసుకుని, నీ భర్త దేవేంద్రునికి సహాయం చేయడానికి వెళ్ళాడు.
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
కైకేయీ, దక్షిణ దిక్కుకు, దండకారణ్యం వైపు వెళ్లి, వైజయంతం అనే పేరుగల, తిమిధ్వజుడు ఉన్న ఆ నగరం.
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
శంబరుడనే పేరుగల, వందల మాయలు తెలిసిన మహా అసురుడు; దేవసమూహాలచే జయించలేనివాడై ఇంద్రునితో యుద్ధం చేశాడు.
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
ఆ మహా యుద్ధంలో గాయపడి ఛిన్నభిన్నమైన మనుషులను, రాత్రి నిద్రిస్తున్నవారిని, రాక్షసులు వేగంగా పక్కకు నెట్టి చంపారు.
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
అక్కడ ఆ సమయంలో మహాబాహువైన రాజు దశరథుడు అసురులతో మహా యుద్ధం చేశాడు; ఆయుధాలచే అతడు ముక్కలుగా నరకబడ్డాడు.
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
దేవీ, స్పృహ కోల్పోయిన నిన్ను భర్తను యుద్ధం నుండి నీవు తీసుకువెళ్లావు; అక్కడ కూడా ఆయుధాలచే గాయపడిన నీ భర్తను నీవే రక్షించావు.
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
శుభదర్శనీ, సంతుష్టుడైన అతడు నీకు రెండు వరాలను ఇచ్చాడు; దేవీ, నేను కోరినప్పుడు ఆ వరం అడుగుతానని నీవు ఆ భర్తతో చెప్పావు.
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
'అప్పుడు నేను తీసుకుంటాను' అని; 'అలాగే అగుగాక' అని ఆ మహాత్ముడు అన్నాడు. దేవీ, నాకు తెలియదు; ఇది ముందు నీవే చెప్పావు.
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
నీపై ఉన్న ప్రేమతో ఈ మాటను నేను మనసులో దాచి ఉంచాను. రాముని పట్టాభిషేక సన్నాహాలను ఆపి మళ్లించు.
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
ఆ రెండు వరాలను రాజును అడుగు: భరతునికి పట్టాభిషేకం, రాముడికి పద్నాలుగు సంవత్సరాల ప్రవాసం.
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
రాముడు అడవికి పంపబడిన పద్నాలుగు సంవత్సరాలలో, ప్రజల అభిమానం నీ కుమారునిపై స్థిరపడుతుంది; అతడు స్థిరంగా రాజవుతాడు.
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
అశ్వపతి కుమార్తె, ఇప్పుడు కోపగృహంలో ప్రవేశించి, కోపించినదానిలా, మురికి వస్త్రాలు ధరించి, నేలపై దాగి పడుకో.
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
రాజును చూసినా అతని వైపు చూడకు, అతనితో మాట్లాడకు; నేలపై ఏడుస్తూ, దుఃఖాన్ని కోరుకునేదానిలా ఉండు.
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
నీవు ఎల్లప్పుడూ నీ భర్తకు ప్రియురాలివి; ఇందులో నాకు సందేహం లేదు. నీ కోసం మహారాజు అగ్నిలోకైనా ప్రవేశించవచ్చు.
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
రాజు నిన్ను కోపింపజేయలేడు, కోపంగా ఉన్న నిన్ను చూడనూ లేడు. నీకు ప్రియం చేయడానికి రాజు తన ప్రాణాలను కూడా త్యజిస్తాడు.
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
రాజు నీ మాటను అతిక్రమించలేడు. సరళ స్వభావం గలదానా, నీ సౌభాగ్య బలాన్ని తెలుసుకో.
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
రాజు దశరథుడు మణులు, ముత్యాలు, బంగారం, వివిధ రత్నాలు ఇవ్వవచ్చు; కానీ వాటిపై నీ మనసు నిలపకు.
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
దేవాసుర యుద్ధంలో దశరథుడు నీకు ఇచ్చిన ఆ రెండు వరాలను అతనికి గుర్తు చేయి, మహాభాగ్యవతీ. ఆ ప్రయోజనం నిన్ను విడిచిపెట్టదు.
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
రాఘవుడు స్వయంగా నీకు వరం ఇవ్వడానికి సిద్ధమైనప్పుడు, మహారాజును లేపి కూర్చోబెట్టి నీవు ఈ వరాన్ని కోరుకో.
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
రాముడు దూరంగా పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ప్రవాసం వెళ్ళాలి; భరతుడు భూమికి రాజుగా చేయబడాలి. ఓ రాజశ్రేష్ఠుడా!
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
రాముడు వనానికి పంపబడితే పదునాలుగు సంవత్సరాలు గడుస్తాయి; అప్పుడు నీ కుమారుడు వేళ్లూనుకుని పూర్తిగా స్థిరపడతాడు.
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
దేవీ, రాముని ప్రవాసాన్ని వరంగా కోరుకో; ఈ విధంగా నీ కుమారుని ప్రయోజనాలన్నీ సిద్ధిస్తాయి, ప్రియురాలా.
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
ఈ విధంగా రాముడు ప్రవాసానికి పంపబడితే అతడు ఆనందరహితుడవుతాడు; శత్రువులు లేని భరతుడు నీకు రాజవుతాడు.
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
రాముడు వనం నుండి తిరిగి వచ్చే కాలానికి, నీ కుమారుడు లోపలా బయటా వేళ్లూనుకుని స్థిరపడతాడు.
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
స్నేహితులతో కలిసి ప్రజలను తనవైపు చేర్చుకున్న, ఆత్మనిగ్రహం గల భరతుడు భయరహితంగా రాజు కావలసిన సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను.
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
రాముని పట్టాభిషేక సంకల్పాన్ని ఆపి దానిని తిప్పివేయి. ఈ విధంగా అనర్థాన్ని లాభరూపంలో ఆమె అంగీకరించేలా చేయబడింది; అప్పుడు ఆమె దానిని అంగీకరించింది.
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
సంతోషించి, నమ్మకం కలిగిన కైకేయి మంథరతో ఇలా అన్నది. కుబ్జ మాటలవల్ల ఆమె చిన్న పిల్లలా సన్మార్గం తప్పిపోయింది.
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
గొప్ప ఆశ్చర్యం పొందిన, ఉత్తమ దృష్టిగల కైకేయి ఇలా అన్నది — ఓ శ్రేష్ఠురాలా, శ్రేష్ఠమైనదే చెప్పేదానా, నీ ప్రజ్ఞను నేను అలక్ష్యం చేయను.
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
భూమిపై కుబ్జలలో నీవే ఉత్తమురాలివి, నిశ్చయ బుద్ధిలో; నా కార్యాల్లో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నమై నా హితాన్ని కోరేదానివి నీవే.
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
ఓ కుబ్జా, రాజు ఉద్దేశించిన దాన్ని నేను గ్రహించలేకపోయాను. కుబ్జలు అసంపూర్ణ రూపులు, వంకరవారు, మహాపాపులు.
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
గాలికి వంగిన పద్మంలా నీవు ఉన్నావు, చూడటానికి ఇంపైనదానివి; నీ రొమ్ము భుజం వరకు బాగా ఎత్తుగా నిలిచి ఉంది.
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
కింద పొట్ట శాంతంగా, అందమైన నాభితో, సిగ్గుపడినట్లుగా ఉంది; పిరుదులు నిండుగా, రెండు స్తనాలు అతిపుష్టంగా ఉన్నాయి.
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
ఓ మంథరా, నీ ముఖం నిర్మలమైన చంద్రుని వలె ఎంత ప్రకాశిస్తోంది! మొలనూలుతో అలంకరించబడిన నీ జఘనం మెరిసిపోతోంది.
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
ఓ మంథరా, నీ తొడలు మిక్కిలి సుందరంగా అమరి ఉన్నాయి; రెండు పాదాలు పొడవుగా ఉన్నాయి. పట్టు వస్త్రం ధరించిన నీవు పొడవైన తొడలతో శోభిస్తున్నావు.
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
ఓ సుందరీ, నా ముందు నడుస్తున్న నీవు మిక్కిలి ప్రకాశిస్తున్నావు. అసురాధిపతి శంబరుడిలో ఉన్న వేయి మాయలు నీలోనూ ఉన్నాయి.
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
నీ హృదయంలో ఆ మాయలు నెలకొని ఉన్నాయి; వాటితో పాటు వేలకొద్దీ ఇతర మాయలు కూడా ఉన్నాయి. రథం దండంలా పొడవైన నీ కుబ్జత్వమే అదీ ఒక మాయ.
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
కుబ్జా, నీలో యుక్తులు, క్షాత్ర విద్యలు, మాయలు నివసిస్తున్నాయి. అందుకే ఇక్కడే నీకు ఈ బంగారు మాలను బహూకరిస్తాను.
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
భరతుడు పట్టాభిషిక్తుడై, రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళినప్పుడు, ఓ సుందరీ, బాగా కాల్చి శుద్ధి చేసిన మేలైన బంగారంతో (ఆభరణం) ఇస్తాను.
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
కైకేయి మంథరతో అంటుంది: "నీ కోరిక నెరవేరింది, నీవు నమ్మదగినదానివి; నీ శరీరానికి గంధపు లేపనం పూస్తాను, ముఖంపై బంగారంతో చేసిన అందమైన, శుభకరమైన తిలకం దిద్దిస్తాను."
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"ఓ కుబ్జా, నీకు అందమైన ఆభరణాలు చేయిస్తాను; శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి దేవతలా తిరుగుతావు."
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"చంద్రుణ్ణి సవాలు చేస్తున్నట్లున్న నీ ముఖం అసమానమైనదిగా ఉంటుంది; శత్రువుల మధ్య గర్వంతో ఉత్తమ నడకతో వెళ్తావు."
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"నీ కుబ్జ దాసీలు కూడా అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించుకుని, నీవు నాకు ఎప్పుడూ చేసినట్లే నీ పాదాలకు సేవ చేస్తారు."
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"తెల్లని శయ్యపై పడుకొని ఉన్న నీవు, వేదికపై అగ్నిజ్వాలలా కనిపిస్తావు."
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"ఓ కల్యాణీ, నీళ్లు పోయాక ఆనకట్ట కట్టరు. లేచి మంగళకరమైనది చేయి, రాజుకు నిన్ను చూపించు."
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
ఇలా ప్రోత్సహించబడిన విశాలాక్షి దేవి, సౌభాగ్య మదంతో గర్వించి, మంథరతో కలిసి క్రోధాగారానికి వెళ్ళింది.
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
ఆ సుందరి అనేక వేల ముత్యాల హారాలను, శ్రేష్ఠమైన శుభ ఆభరణాలను తీసివేసింది.
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
అప్పుడు బంగారు వర్ణంగల కైకేయి, కుబ్జ మాటలకు లొంగి, నేలపై పడుకుని మంథరతో ఇలా అన్నది.
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
ఓ కుబ్జా! ఇక్కడే నేను మరణించానని రాజుకు నీవు తెలియజేస్తావా; రాఘవుడు అడవికి వెళ్ళిన తర్వాత భరతుడు రాజ్యాన్ని పొందుతాడు.
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
నాకు బంగారంతో పని లేదు, రత్నాలతో పని లేదు, భోజనంతో కూడా పని లేదు; రాముడికి పట్టాభిషేకం జరిగితే అదే నా జీవితానికి అంతం.
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
అప్పుడు కుబ్జ రాజు ప్రధాన రాణితో, అత్యంత పరాక్రమయుక్త మాటలతో, భరతుని తల్లితో, రాముడికి అహితమైనదైనా హితమైన మాటను ఇలా చెప్పింది.
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
రాఘవుడు ఈ రాజ్యాన్ని పొందితే, నువ్వు నీ కుమారుడితో కలిసి ఖచ్చితంగా బాధపడతావు. కాబట్టి ఓ కల్యాణీ, నీ కుమారుడు భరతుడికి అభిషేకం జరిగేలా ప్రయత్నించు.
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
కుబ్జ మాటల బాణాలతో మళ్లీ మళ్లీ గాయపడిన ఆ రాణి ఎంతో కలత చెందింది. గుండెపై చేతులుంచి, అత్యంత విస్మయంతో, కోపంతో కుబ్జతో మళ్లీ మళ్లీ మాట్లాడింది.
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
ఓ కుబ్జా, ఇక్కడినుంచి యముని లోకానికి వెళ్లిన నన్ను గురించి విని నువ్వే చెబుతావు, లేదా రాఘవుడు చాలాకాలం అడవికి వెళ్ళిన తర్వాత భరతుడు తన కోరికలు నెరవేరినవాడవుతాడు.
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
రాఘవుడు ఇక్కడినుంచి అడవికి వెళ్లకపోతే, నేను పరుపులు, పూలమాలలు, గంధం, కాటుక, పానీయం, భోజనం—ఏదీ కోరను; ఏదీ కోరను, ఇక్కడ జీవించాలని కూడా కోరను.
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
ఇలా అత్యంత కఠినమైన మాటలు పలికి, ఆభరణాలన్నీ విడిచి, ఆ భామిని అలంకరణ లేని, పరుపు లేని నేలపై, నేలపడిన కిన్నరిలా పడుకుంది.
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
అప్పుడు తీవ్రమైన రోషపు చీకటితో కప్పబడిన ముఖంతో, ఉత్తమమైన మాలలను ఆభరణాలను విడిచిపెట్టిన ఆ రాజపత్ని దుఃఖితురాలైంది; నక్షత్రాలు మునిగిపోయిన చీకటి ఆవరించిన ఆకాశంలా ఆమె ఉండిపోయింది.