ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟା ହେଲେ, ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ।
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
ଆଜି ହିଁ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ବନକୁ ପଠାଇବି; ଆଜି ହିଁ ଭରତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ରୂପେ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ କରାଇବି।
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ସାଧନ କରିବି ଯେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଉ, କିନ୍ତୁ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନ ପାଉ।
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
ଦେବୀ ଏପରି କହିବାରୁ ପାପଦୃଷ୍ଟି ମନ୍ଥରା, ରାମଙ୍କ ହିତକୁ ହାନି କରି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା।
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖ; ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯେପରି ତୋ ପୁଅ ଭରତ ଏକାକୀ ରାଜ୍ୟ ପାଏ।
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମେ କ’ଣ ସ୍ମରଣ କରୁନାହଁ? ନା ସ୍ମରଣ କରି ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଉଛ? ତୁମ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ମୋଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
ହେ ବିଳାସିନୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର ଯଦି, ଶୁଣ; ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣି ଏହା କର।
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
ମନ୍ଥରାର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କୈକେୟୀ କିଛି ଉଠି, ବିଛା ଶଯ୍ୟାରୁ ଏହା କହିଲେ।
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
ହେ ମନ୍ଥରା, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ ଓ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାଇବେ ନାହିଁ, ସେହି ଉପାୟ ମୋତେ କୁହ।
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
ରାଣୀ କୈକେୟୀ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପାପଦୃଷ୍ଟି ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା।
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
ପୂର୍ବରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ତୁମକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
ହେ କୈକେୟୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଯାଇ, ବୈଜୟନ୍ତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଯେଉଁଠି ତିମିଧ୍ୱଜ ଥିଲେ ସେହି ନଗର।
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
ଶମ୍ବର ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଶହେ ମାୟା ଜାଣୁଥିବା ମହାନ ଅସୁର ସେ; ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ଓ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ରାତ୍ରିରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୀଘ୍ର ଠେଲି ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
ସେଠାରେ ସେତେବେଳେ ମହାବାହୁ ରାଜା ଦଶରଥ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହେଲେ।
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
ହେ ଦେବୀ, ଚେତନା ହରାଇଥିବା ପତିଙ୍କୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ପତିଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କଲ।
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
ହେ ଶୁଭଦର୍ଶନା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ; ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ସେହି ବର ମାଗିବି ବୋଲି ତୁମେ ସେହି ପତିଙ୍କୁ କହିଥିଲ।
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
'ସେତେବେଳେ ମୁଁ ନେବି'—ଏହା; 'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ସେହି ମହାତ୍ମା କହିଲେ। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞ; ଏହା ତୁମେ ହିଁ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲ।
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଯୋଗୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ମନରେ ରଖିଥିଲି। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଆୟୋଜନ ରୋକି ଏହାକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
ସେ ଦୁଇ ବର ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ମାଗ: ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ରାମଙ୍କ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ।
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଯିବା ପରେ ଚଉଦ ବର୍ଷରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସ୍ନେହ ତୁମ ପୁତ୍ର ଉପରେ ସ୍ଥିର ହେବ; ସେ ସ୍ଥିରଭାବେ ରାଜା ହେବ।
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ରୋଧାଗାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କ୍ରୋଧିତା ପରି, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଭୂମିରେ ଲୁଚି ଶୋଇ ରୁହ।
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶାରେ ଚାହିଁବ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ସହ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବ ନାହିଁ; ଭୂମିରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଶୋକର ଲାଳସା ଥିବା ପରି ରୁହ।
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
ତୁମେ ସର୍ବଦା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଏଥିରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମ ଖାତିରରେ ମହାରାଜ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି।
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
ରାଜା ତୁମକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କି କ୍ରୋଧିତ ତୁମକୁ ଚାହିଁବାକୁ ମଧ୍ୟ ପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ରାଜା ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
ରାଜା ତୁମ ବାକ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପ୍ରକୃତରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ହେ ସରଳ ସ୍ୱଭାବା, ତୁମ ସୌଭାଗ୍ୟର ବଳ ବୁଝିନିଅ।
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
ରାଜା ଦଶରଥ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ସୁନା ଓ ନାନା ରତ୍ନ ଦେଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେଥିରେ ମନ ଦେବ ନାହିଁ।
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶରଥ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଦୁଇ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଅ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ। ସେ ଅର୍ଥ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ।
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
ରାଘବ ନିଜେ ତୁମକୁ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମହାରାଜଙ୍କୁ ଉଠାଇ ବସାଇ ତୁମେ ଏହି ବର ମାଗିବ।
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
ରାମ ଦୂରକୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବନବାସ ଯାଆନ୍ତୁ; ଭରତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ!
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହେଲେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବିତିଯିବ; ତାପରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ମୂଳ ପୋତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥିର ହେବ।
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
ଦେବୀ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରବ୍ରଜନକୁ ବର ରୂପେ ମାଗ; ଏହିପରି ତୁମ ପୁତ୍ରର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ, ପ୍ରିୟେ।
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
ଏହିପରି ରାମ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହେଲେ ସେ ଆନନ୍ଦହୀନ ହେବେ; ଶତ୍ରୁହୀନ ଭରତ ତୁମ ରାଜା ହେବେ।
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
ଯେଉଁ କାଳରେ ରାମ ବନରୁ ଫେରି ଆସିବେ, ସେତେବେଳକୁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଭିତର ଓ ବାହାର ମୂଳ ପୋତି ଦୃଢ଼ ହେବ।
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥିବା ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଭରତ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରାଜା ହେବାର ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସଂକଳ୍ପକୁ ନିବାରଣ କରି ତାହା ଫେରାଅ। ଏହିପରି ଅନର୍ଥକୁ ଲାଭ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା; ତା'ପରେ ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ। କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟରେ ସେ ଏକ ଯୁବତୀ ପରି ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ।
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତା କୈକେୟୀ କହିଲେ — ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅବଜ୍ଞା କରେ ନାହିଁ।
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
ପୃଥିବୀରେ କୁବ୍ଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିଁ ଉତ୍ତମା, ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ; ଏବଂ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ଲାଗିଥିବା, ମୋ ହିତକାମୀ ତୁମେ ହିଁ।
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
ହେ କୁବ୍ଜେ, ରାଜାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ମୁଁ ବୁଝି ପାରିଲି ନାହିଁ। କୁବ୍ଜାମାନେ ବିକୃତ, ବଙ୍କା ଓ ଅତି ପାପୀ।
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
ପବନରେ ନମିତ ପଦ୍ମ ପରି ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟା; ତୁମ ଛାତି କାନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଉଚ୍ଚ ଓ ସ୍ଥିର।
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
ତଳ ପେଟ ଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ନାଭିଯୁକ୍ତ, ଯେମିତି ଲଜ୍ଜିତ; କଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଇ ସ୍ତନ ଅତି ପୁଷ୍ଟ।
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
ହେ ମନ୍ଥରା, ତୁମ ମୁଖ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି କେତେ ଦୀପ୍ତିମାନ! କଟିବନ୍ଧରେ ସଜ୍ଜିତ ତୁମ ଜଘନ ଝଲମଲ କରୁଛି।
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
ହେ ମନ୍ଥରା, ତୁମ ଜଙ୍ଘ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଡୌଳ, ଉଭୟ ପାଦ ଦୀର୍ଘ। କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଊରୁରେ ଶୋଭିତ।
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ। ଅସୁରାଧିପତି ଶମ୍ବରଙ୍କ ଥିବା ସହସ୍ର ମାୟା ତୁମଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
ତୁମ ହୃଦୟରେ ସେହି ମାୟାମାନେ ବସି ରହିଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସହ ହଜାରୋ ଅନ୍ୟ ମାୟା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ରଥଦଣ୍ଡ ପରି ଦୀର୍ଘ ତୁମ କୁଁଜ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ।
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
ହେ କୁବ୍ଜା, ତୁମଠାରେ ବୁଦ୍ଧିକୌଶଳ, କ୍ଷତ୍ରବିଦ୍ୟା ଓ ମାୟା ବାସ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠାରେ ହିଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଦେବି।
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
ଭରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଘବ ବନକୁ ଗଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉତ୍ତମ ଓ ଭଲ ଭାବେ ଶୋଧିତ ସୁନାରେ (ଅଳଙ୍କାର) ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ କହନ୍ତି: "ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି, ତୁମେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ; ତୁମ ଶରୀରରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଲଗାଇବି, ମୁଖରେ ସୁନାର ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ ତିଳକ ଦେବି।"
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"ହେ କୁବ୍ଜା, ତୁମ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରାଇବି; ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ବିଚରଣ କରିବ।"
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ପରି ତୁମ ମୁଖ ଅତୁଳନୀୟ ହେବ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବରେ ଉତ୍ତମ ଗତିରେ ଚାଲିବ।"
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"ତୁମ କୁବ୍ଜା ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ତୁମେ ସର୍ବଦା ମୋ ପାଇଁ ଯେପରି କର, ସେପରି ତୁମ ଚରଣ ସେବା କରିବେ।"
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"ଧଳା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ତୁମେ, ବେଦୀ ଉପରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦିଶୁଛ।"
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଜଳ ବହିଯିବା ପରେ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧାଯାଏ ନାହିଁ। ଉଠ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ କାମ କର, ରାଜାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।"
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
ଏହିପରି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ, ସୌଭାଗ୍ୟ ମଦରେ ଗର୍ବିତା ହୋଇ, ମନ୍ଥରା ସହିତ କ୍ରୋଧାଗାରକୁ ଗଲେ।
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ଅନେକ ଶତସହସ୍ର ମୁକ୍ତାହାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲି ରଖିଦିଏ।
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
ସେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା କୈକେୟୀ, କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟ ବଶରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ।
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
ହେ କୁବ୍ଜା! ଏଠାରେ ହିଁ ମୁଁ ମରିଗଲି ବୋଲି ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇବ କି? ରାଘବ ବନକୁ ଗଲେ ଭରତ ପୃଥିବୀ ପାଇବେ।
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
ମୋତେ ସୁନାରେ କିଛି କାମ ନାହିଁ, ରତ୍ନରେ ନାହିଁ, ଭୋଜନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଲେ ତାହା ହିଁ ମୋ ଜୀବନର ଅନ୍ତ।
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
ତା'ପରେ କୁବ୍ଜା ରାଜାଙ୍କ ସେହି ମହିଷୀକୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ବାକ୍ୟରେ, ଭରତଙ୍କ ମାତାକୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହିତ ଭଳି ଲାଗୁଥିବା କଥା ଏହିପରି କହିଲା।
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
ଯଦି ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ଅତଏବ ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମ ପୁଅ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟବାଣରେ ବାରମ୍ବାର ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ମହିଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ। ହୃଦୟ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ କୁବ୍ଜାକୁ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ।
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
ହେ କୁବ୍ଜେ, ଏଠାରୁ ଯମଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ମୋ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ତୁମେ ହିଁ ଜଣାଇବ, କିମ୍ବା ରାଘବ ବହୁକାଳ ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ ଭରତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧ ହେବ।
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
ରାଘବ ଯଦି ଏଠାରୁ ବନକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଶଯ୍ୟା, ମାଳ, ଚନ୍ଦନ, ଅଞ୍ଜନ, ପାନ ବା ଭୋଜନ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହି, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲି ରଖି, ସେହି ଭାମିନୀ ଶଯ୍ୟାବିହୀନ ଭୂମିରେ, ପଡ଼ିଯାଇଥିବା କିନ୍ନରୀ ପରି ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
ସେତେବେଳେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ମୁଖରେ, ଉତ୍ତମ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲି ଫୋପାଡ଼ି ସେହି ରାଜପତ୍ନୀ ବିମନା ହେଲେ; ନକ୍ଷତ୍ର ମଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ଧକାରରେ ଘେରା ଆକାଶ ପରି ହେଲେ।