รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ใบหน้าของไกเกยีก็ลุกโพลงด้วยความโกรธ นางถอนใจยาวและร้อนรน แล้วกล่าวคำนี้กับมันถรา
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
วันนี้ฉันจะส่งพระรามออกจากที่นี่ไปยังป่าอย่างรวดเร็ว และวันนี้ฉันจะให้ภรตได้รับการอภิเษกเป็นรัชทายาทอย่างรวดเร็ว
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
บัดนี้จงพิจารณาดูว่าจะทำตามวิธีใดให้ภรตได้ราชสมบัติ ส่วนพระรามจะไม่ได้รับราชสมบัติด้วยประการใดเลย
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
เมื่อพระมเหสีกล่าวเช่นนั้น มันถราผู้มองเห็นแต่ความชั่วร้าย และเป็นผู้ทำร้ายผลประโยชน์ของพระราม จึงกล่าวคำนี้กับไกเกยี
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
ไกเกยีเอ๋ย บัดนี้จงพิจารณาให้ดี และฟังคำของฉัน เพื่อให้ภรตบุตรของเจ้าได้ราชสมบัติแต่ผู้เดียว
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
ไกเกยีเอ๋ย เจ้าไม่จำได้หรือ หรือจำได้แต่ปิดบังไว้ เจ้าต้องการฟังจากฉันในสิ่งที่ฉันพูดเพื่อประโยชน์ของตัวเจ้าเอง
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
ผู้งดงามเจ้าเสน่ห์เอ๋ย หากเจ้าปรารถนาจะฟังสิ่งที่ฉันพูด ก็จงฟังเถิด ฉันจะบอกให้ และเมื่อได้ฟังแล้ว ก็จงจัดการตามนั้น
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
เมื่อได้ฟังคำของมันถรานั้นแล้ว ไกเกยีจึงลุกขึ้นเล็กน้อยจากที่นอนอันปูลาดไว้เรียบร้อย แล้วกล่าวคำนี้
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
มันถราเอ๋ย จงบอกวิธีแก่ฉัน ด้วยวิธีใดภรตจึงจะได้ราชสมบัติ และพระรามจะไม่ได้ด้วยประการใดเลย
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
เมื่อพระมเหสีกล่าวเช่นนั้นแล้ว มันถราผู้มองเห็นแต่ความชั่วร้าย และทำร้ายผลประโยชน์ของพระราม จึงกล่าวคำนี้กับไกเกยี
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
ครั้งก่อน ในสงครามระหว่างเทพกับอสูร พระสวามีของเจ้าได้ไปช่วยพระราชาแห่งเทพพร้อมกับราชฤๅษีทั้งหลาย และพาเจ้าไปด้วย
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
ไกเกยีเอ๋ย มุ่งหน้าไปทางทิศใต้สู่ป่าทัณฑกะ มีเมืองชื่อไวชยันตะ ซึ่งเป็นที่ประทับของติมิธวัช
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
ศัมพระผู้มีชื่อเสียงนั้น เป็นอสูรใหญ่ผู้มีมายานับร้อย ไม่มีผู้ใดในหมู่เทพชนะได้ ได้ทำสงครามกับพระอินทร์
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
ในสงครามใหญ่นั้น บรรดายักษ์รากษสได้รีบทิ้งทหารที่บาดเจ็บและถูกทำลายไปเสีย แล้วฆ่าคนที่หลับใหลในยามค่ำคืนเสีย
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
ในที่นั้นในเวลานั้น พระราชาทศรถผู้มีแขนใหญ่ได้ทำสงครามใหญ่กับเหล่าอสูร และถูกอาวุธฟันจนแหลกเป็นชิ้นๆ
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
เทวีเอ๋ย เจ้าด้วยความหมดสติได้นำพระสวามีออกจากสนามรบ และแม้ในที่นั้น พระสวามีของเจ้าซึ่งบาดเจ็บด้วยอาวุธ ก็ได้รับการคุ้มครองโดยเจ้า
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
ผู้มีรูปโฉมอันเป็นมงคลเอ๋ย พระองค์ทรงพอพระทัยจึงประทานพรสองประการแก่เจ้า และเทวีเอ๋ย เจ้าได้บอกพระสวามีว่า เมื่อใดที่ฉันปรารถนา ฉันจะขอพรนั้น
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
ฉันจะขอพรนั้นในเวลานั้น พระผู้ยิ่งใหญ่ตรัสตอบว่า ก็ดีแล้ว เทวีเอ๋ย ฉันไม่รู้เรื่องนี้เลย เพราะเจ้าเองเคยบอกไว้ก่อนแล้ว
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
ด้วยความรักใคร่ที่มีต่อเจ้า ฉันจึงเก็บเรื่องนี้ไว้ในใจ จงระงับการเตรียมการอภิเษกพระรามเสียและยกเลิกเสีย
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
และจงขอพรสองข้อนั้นจากพระสวามี คือให้ภรตได้รับการอภิเษก และให้พระรามถูกเนรเทศไปสิบสี่ปี
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
เมื่อพระรามถูกส่งเข้าป่าเป็นเวลาสิบสี่ปี ความรักของประชาชนจะตั้งมั่นอยู่กับโอรสของเจ้า และเขาจะมั่นคงในฐานะกษัตริย์
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
โอ้ธิดาของท้าวอัศวบดี บัดนี้จงเข้าไปในห้องโกรธ และทำเหมือนโกรธจัด นอนซุกอยู่กับพื้นในอาภรณ์เศร้าหมอง
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
อย่าได้มองคอยท่าเขา และอย่าได้พูดกับเขา แม้เมื่อเห็นพระราชา จงร้องไห้อยู่บนพื้นดิน กระหายความโศกเศร้า
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
เจ้าเป็นที่รักของสวามีเสมอมา ข้าไม่มีความสงสัยในเรื่องนี้ เพื่อเห็นแก่เจ้า พระมหาราชาแม้จะเข้าไปในกองไฟก็ยอม
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
พระราชาไม่อาจทำให้เจ้าโกรธได้ และไม่อาจมองเจ้าเมื่อเจ้าโกรธ เพื่อความพอใจของเจ้า พระราชาแม้จะสละชีวิตก็ได้
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
พระราชาไม่อาจฝืนคำของเจ้าได้เลย โอ้ผู้มีธรรมชาติซื่อ จงรู้ถึงกำลังแห่งโชคลาภของตนเอง
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
ท้าวทศรถอาจให้อัญมณี ไข่มุก ทองคำ และแก้วรัตนะนานาชนิด แต่อย่าได้ตั้งใจไว้ที่สิ่งเหล่านั้น
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
จงเตือนพระองค์ถึงพรสองประการที่ท้าวทศรถได้ประทานแก่เจ้าในสงครามระหว่างเทวดากับอสูร โอ้ผู้มีโชคยิ่ง จุดหมายนั้นจะไม่พลาดไปจากเจ้า
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
เมื่อพระราฆพะเองพร้อมจะประทานพรแก่เจ้า จงให้พระองค์ลุกขึ้น และจัดให้พระมหาราชาประทับนั่ง แล้วจึงเลือกพรนี้
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
ให้พระรามถูกเนรเทศไปไกลเป็นเวลาสิบสี่ปี และให้พระภรตได้รับการตั้งเป็นกษัตริย์เหนือแผ่นดิน โอ้ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
เมื่อพระรามถูกส่งเข้าป่า จะผ่านไปสิบสี่ปี และโอรสของเจ้า รากฐานตั้งมั่นแล้ว จะยังคงมั่นคงอยู่
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
โอ้พระราชเทวี จงขอพรนี้เถิด คือการเนรเทศพระราม เช่นนี้ จุดหมายทั้งปวงของโอรสเจ้าจะสำเร็จ โอ้ผู้เป็นที่รักของข้า
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
เมื่อพระรามถูกเนรเทศเช่นนี้ พระรามผู้ไม่ยินดีจะกลายเป็นผู้ไม่ยินดี และพระภรตเมื่อศัตรูหมดไปแล้ว จะกลายเป็นกษัตริย์ของเจ้า
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
ภายในเวลาที่พระรามจะกลับจากป่า โอรสของเจ้าจะได้ตั้งรากฐานมั่นคงทั้งภายในและภายนอก
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
ข้าเห็นว่าถึงเวลาแล้วที่พระภรต ผู้ได้รวบรวมประชาชนไว้กับมิตรสหาย และผู้มีสติควบคุมตน จะขึ้นเป็นกษัตริย์โดยไม่หวาดกลัว
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
จงระงับความตั้งใจที่จะให้พระรามได้รับการอภิเษก และหันมันกลับเสีย ความวิบัติถูกทำให้ปรากฏเป็นประโยชน์ นางจึงถูกชักชวนให้รับไว้ แล้วนางก็รับไว้
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
เกไกยีผู้ยินดีและมั่นใจ จึงกล่าวกับมนฐราดังนี้ นางหลงไปจากทางที่ถูกต้องด้วยคำของหญิงค่อม เหมือนหญิงสาวที่ยังเยาว์
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
เกไกยีผู้มีความเห็นอันเลิศ เมื่อประหลาดใจยิ่งนัก จึงกล่าวว่า "โอ้ผู้ประเสริฐ โอ้ผู้กล่าวถ้อยคำอันประเสริฐ ข้าไม่ดูแคลนปัญญาของเจ้าเลย"
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
ในโลกนี้ เจ้าเป็นผู้เลิศในหมู่หญิงค่อมด้านการตัดสินใจอย่างรอบคอบ และเจ้าผู้เดียวที่ช่วยเหลือกิจการของข้าอยู่เสมอ ปรารถนาความเจริญของข้า
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
ข้าไม่อาจเข้าใจสิ่งที่พระราชาประสงค์ โอ้หญิงค่อม หญิงค่อมนั้นรูปร่างผิดปกติ คดโกง และชั่วร้ายยิ่งนัก
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
นางเปรียบดั่งดอกบัวที่ลมโน้มไหว งดงามน่าชม อกของนางตั้งตรงและนูนขึ้นไปจนถึงไหล่
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
ส่วนท้องเบื้องล่างของนางสงบ มีสะดือสวยงามดุจเขินอาย สะโพกเต็มอิ่ม และเต้าคู่นั้นอวบอิ่มยิ่งนัก
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
ข้าแต่มันถรา ใบหน้าของเจ้าส่องประกายดุจพระจันทร์ที่ปราศจากมลทิน สะโพกของเจ้าประดับด้วยสายรัดเอว ขัดเกลาจนเปล่งปลั่งงดงาม
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
ข้าแต่มันถรา น่องของเจ้าได้รูปยิ่งนัก และเท้าทั้งสองของเจ้าเรียวยาว เจ้านุ่งผ้าลินิน และเปล่งรัศมีด้วยต้นขาอันเรียวยาว
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
ข้าแต่ผู้งดงาม เมื่อเจ้าเดินนำหน้าข้า เจ้าก็ยิ่งเปล่งประกายงดงามนัก มายาอันพันหนึ่งที่เคยมีในศัมพระ เจ้าแห่งอสูร ก็มีอยู่ในตัวเจ้าด้วยเช่นกัน
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
มายาเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ในหัวใจของเจ้า และยังมีอีกนับพันอย่างอื่นนอกจากนั้น โหนกที่หลังของเจ้านั้นยาวดุจคานรถศึก ก็เป็นหนึ่งในมายาเหล่านั้นเอง
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
ข้าแต่หญิงหลังค่อม ปัญญาอันแยบยล ศิลปะของนักรบ และมายาต่างๆ ล้วนพำนักอยู่ในตัวเจ้า ฉะนั้น ณ ที่นี้ ข้าจะมอบพวงมาลัยทองคำนี้ให้แก่เจ้า
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
เมื่อภรตได้รับการอภิเษก และพระราฆพะเสด็จเข้าป่าไปแล้ว ข้าแต่ผู้งดงาม ข้าจะมอบเครื่องประดับทองคำแท้ที่หลอมด้วยไฟจนบริสุทธิ์แก่เจ้า
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
ไกเกยีตรัสกับมันถราว่า "เจ้าบรรลุจุดประสงค์แล้ว และเป็นที่ไว้วางใจ ข้าจะให้ทาจันทน์ที่กายเจ้า และให้ประทับเครื่องหมายทองคำงามวิจิตรอันเป็นมงคลบนใบหน้าของเจ้า"
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"ข้าแต่หญิงหลังค่อม ข้าจะให้จัดทำเครื่องประดับอันงดงามให้แก่เจ้า เมื่อเจ้าสวมอาภรณ์อันงดงาม เจ้าจะเคลื่อนไหวไปดุจเทพธิดา"
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"ด้วยใบหน้าที่ท้าทายพระจันทร์ ข้าแต่ผู้หาใครเปรียบมิได้ เจ้าจะเดินด้วยท่วงท่าอันประเสริฐ แสดงความภาคภูมิต่อหน้าศัตรูทั้งหลาย"
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"แม้บรรดาหญิงหลังค่อมของเจ้าเอง ที่ประดับด้วยเครื่องประดับทุกชนิด ก็จะคอยปรนนิบัติเท้าของเจ้า ดุจที่เจ้าเคยปรนนิบัติเท้าของข้าเสมอมา"
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"เมื่อเจ้านอนอยู่บนที่นอนสีขาวผ่อง เจ้าจะปรากฏดุจเปลวไฟบนแท่นบูชา"
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"ข้าแต่ผู้เป็นมงคล เมื่อน้ำไหลไปหมดแล้ว ไม่มีใครสร้างเขื่อนกั้นได้อีก จงลุกขึ้น ทำสิ่งที่เป็นมงคล และแสดงตัวต่อพระราชา"
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
เมื่อถูกกระตุ้นดังนั้น พระมเหสีผู้มีนัยน์ตากว้าง ผู้ภาคภูมิด้วยความมั่งคั่งแห่งโชคลาภ ก็เสด็จไปพร้อมกับมันถรายังห้องแห่งความโกรธ
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
หญิงงามผู้นั้นปลดสร้อยไข่มุกนับหมื่นนับแสนเส้น และเครื่องประดับอันงามสมควรแก่ผู้สูงศักดิ์ที่เป็นมงคลออก
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
ครั้นนั้น ไกเกยีผู้มีผิวดุจทองคำ ตกอยู่ใต้อำนาจถ้อยคำของหญิงหลังค่อม จึงทรุดลงนอนกับพื้นแล้วกล่าวคำเหล่านี้กับมันถรา
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
ข้าแต่หญิงหลังค่อม เจ้าจะกราบทูลพระราชาหรือไม่ว่าข้าได้สิ้นชีพที่นี่ เมื่อพระราฆพะเสด็จเข้าป่าแล้ว ภรตจะได้ครองแผ่นดิน
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
ข้าไม่มีความต้องการทองคำ ไม่ต้องการอัญมณี และไม่ต้องการอาหาร หากพระรามได้รับการอภิเษก นั่นคือจุดจบแห่งชีวิตของข้า
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
ครั้นนั้น หญิงหลังค่อมจึงกล่าวกับพระมเหสีผู้เป็นมารดาของภรตอีกครั้ง ด้วยถ้อยคำอันมีกำลังยิ่งใหญ่และความมุ่งมั่นสูงสุด เป็นถ้อยคำที่เป็นประโยชน์แก่นาง แต่เป็นโทษต่อพระราม ซึ่งเข้ามาหาพระราม
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
หากพระราฆวะได้ครองราชย์นี้ ท่านและบุตรของท่านจะต้องทุกข์ทรมานแน่นอน ดังนั้น ข้าแต่หญิงผู้เป็นมงคล จงพยายามให้บุตรของท่านคือพระภรตได้รับการอภิเษกเถิด
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
เมื่อถูกถ้อยคำของกุพชาเหมือนลูกศรแทงซ้ำแล้วซ้ำเล่า พระมเหสีผู้ตกตะลึงอย่างยิ่งจึงยกมือทั้งสองวางไว้บนอก แล้วด้วยความโกรธจึงกล่าวกับกุพชาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
ข้าแต่กุพชา เมื่อได้ยินว่าข้าจากที่นี่ไปสู่อาณาเขตของพระยม เจ้าจะเป็นผู้นำไปรายงาน หรือไม่ก็เมื่อพระราฆวะไปสู่ป่าเป็นเวลานาน พระภรตจะได้เป็นผู้สมปรารถนาในสิ่งที่ปรารถนา
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
หากพระราฆวะไม่ไปจากที่นี่สู่ป่า ข้าก็ไม่ปรารถนาทั้งที่นอน ไม่ปรารถนาพวงมาลัย ไม่ปรารถนาจันทน์ ไม่ปรารถนาการแต่งตาหรือการดื่มกิน ข้าไม่ปรารถนาสิ่งใดเลย และไม่ประสงค์จะมีชีวิตอยู่ที่นี่
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำอันโหดร้ายยิ่งดังนี้แล้ว หญิงผู้งามจึงวางเครื่องประดับทั้งปวงลง แล้วนอนลงบนพื้นดินที่ไม่ได้ปูลาด เหมือนนางกินนรีที่ตกลงมา
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
ใบหน้าของนางถูกความมืดแห่งความโกรธรุนแรงปกคลุม นางจึงปลดพวงมาลัยและเครื่องประดับอันงดงามทิ้งเสีย มเหสีของพระราชาจึงกลายเป็นผู้มีใจหดหู่ เหมือนท้องฟ้าที่ถูกความมืดปกคลุมจนดาวพราวหายลับไป