વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
આમ કહેવાયા પછી ક્રોધથી સળગતા મુખવાળી કૈકેયીએ લાંબો અને ગરમ નિસાસો નાખીને મંથરાને આ કહ્યું.
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
આજે જ હું રામને અહીંથી તરત વનમાં મોકલીશ; આજે જ ભરતનો યુવરાજ તરીકે તરત અભિષેક કરાવીશ.
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
હવે જો, કયા ઉપાયથી હું એવું સાધું કે ભરતને રાજ્ય મળે, પણ રામને કોઈ રીતે ન મળે.
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
દેવીએ આમ કહ્યું ત્યારે પાપદૃષ્ટિવાળી મંથરા રામના હિતને હાનિ પહોંચાડતી કૈકેયીને આ બોલી.
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
અરે કૈકેયી, હવે બરાબર જો; મારી વાત સાંભળ, જેથી તારો પુત્ર ભરત એકલો રાજ્ય પામે.
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
અરે કૈકેયી, શું તને યાદ નથી? કે યાદ હોવા છતાં છુપાવે છે? તારા પોતાના હિત માટે હું જે કહું છું તે મારી પાસેથી સાંભળવા તું ઇચ્છે છે.
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
હે વિલાસિની, જો તું મારું કહેલું સાંભળવા ઇચ્છતી હોય તો સાંભળ; હું કહીશ, સાંભળીને આ કર.
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
મંથરાનું આ વચન સાંભળીને કૈકેયી થોડી ઊઠીને, પાથરેલી શય્યા પરથી આ બોલી.
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
મંથરે, કયા ઉપાયથી ભરત રાજ્ય પામે અને રામ કોઈ પણ રીતે ન પામે, તે ઉપાય મને કહે.
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
રાણી કૈકેયીએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, રામને હાનિ પહોંચાડવા ઇચ્છતી પાપદર્શિની મંથરા કૈકેયીને આ બોલી.
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં, રાજર્ષિઓ સાથે, તને લઈને, તારો પતિ દેવરાજની સહાય કરવા ગયો હતો.
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
હે કૈકેયી, દક્ષિણ દિશામાં, દંડકારણ્ય તરફ જઈને, વૈજયંત નામે પ્રખ્યાત, જ્યાં તિમિધ્વજ હતો તે નગર.
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
શંબર નામે પ્રસિદ્ધ, સો માયાઓવાળો તે મહાન અસુર હતો; દેવસમૂહોથી અજેય રહીને તેણે ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું.
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
તે મહાન યુદ્ધમાં ઘાયલ અને છિન્નભિન્ન થયેલા માણસોને, રાત્રે સૂતેલાઓને, રાક્ષસો ઝડપથી બાજુએ ધકેલીને મારતા હતા.
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
ત્યાં તે સમયે મહાબાહુ રાજા દશરથે અસુરો સાથે મહાન યુદ્ધ કર્યું; શસ્ત્રોથી તે ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયો.
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
હે દેવી, ચેતના ગુમાવેલા પતિને તું યુદ્ધમાંથી દૂર લઈ ગઈ; ત્યાં પણ શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા તારા પતિનું તેં રક્ષણ કર્યું.
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
હે શુભદર્શના, પ્રસન્ન થઈને તેણે તને બે વર આપ્યા હતા; હે દેવી, જ્યારે હું ઇચ્છીશ ત્યારે વર માગીશ, એમ તેં તે પતિને કહ્યું હતું.
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
'ત્યારે હું લઈશ'—એવું; 'તથાસ્તુ' એમ તે મહાત્માએ કહ્યું. હે દેવી, હું અજાણ્યો છું; આ તેં જ પહેલાં કહ્યું હતું.
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
તારા પ્રત્યેના સ્નેહને લીધે આ વાત મેં મનમાં રાખી હતી. રામના રાજ્યાભિષેકની તૈયારીઓ રોકીને તેને પાછી વાળ.
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
તે બે વરદાન રાજા પાસે માગ: ભરતનો રાજ્યાભિષેક અને રામનો ચૌદ વર્ષનો વનવાસ.
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
રામને વનમાં મોકલ્યા પછી ચૌદ વર્ષમાં પ્રજાનો સ્નેહ તારા પુત્ર પર સ્થિર થશે; તે સ્થિરપણે રાજા બનશે.
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
અશ્વપતિની પુત્રી, હવે ક્રોધાગારમાં પ્રવેશીને, ક્રોધિત હોય તેમ, મેલાં વસ્ત્ર પહેરીને, ધરતી પર છુપાઈને સૂઈ જા.
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
રાજાને જોઈને પણ તેની સામે આશાથી ન જોજે, તેની સાથે વાત પણ ન કરજે; ધરતી પર રડતાં, શોકની લાલસા ધરાવનારી બનીને રહેજે.
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
તું હંમેશાં તારા પતિની પ્રિય છે, એમાં મને શંકા નથી. તારા માટે મહારાજ અગ્નિમાં પણ પ્રવેશ કરી શકે.
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
રાજા તને ક્રોધિત કરી શકતા નથી, કે ક્રોધિત તારી સામે જોઈ પણ શકતા નથી. તારા પ્રિય માટે રાજા પ્રાણ પણ ત્યજી દેશે.
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
રાજા તારા વચનનું ઉલ્લંઘન કરવા ખરેખર સમર્થ નથી. હે સરળ સ્વભાવવાળી, તારા સૌભાગ્યનું બળ સમજ.
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
રાજા દશરથ મણિ, મોતી, સોનું અને વિવિધ રત્નો આપી શકે; પણ તેમાં તું મન ન લગાવીશ.
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
દેવાસુર યુદ્ધમાં દશરથે તને જે બે વરદાન આપ્યાં હતાં, તે તેને યાદ અપાવ, હે મહાભાગ્યવતી. તે હેતુ તને ચૂકશે નહીં.
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
રાઘવ પોતે તને વરદાન આપવા તૈયાર થાય ત્યારે, મહારાજને ઊઠાડી બેસાડીને તું આ વરદાન માગજે.
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
રામ દૂર ચૌદ વર્ષનો વનવાસ જાય; ભરતને પૃથ્વીનો રાજા બનાવવામાં આવે. હે નૃપશ્રેષ્ઠ!
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
રામને વનમાં મોકલવામાં આવે તો ચૌદ વર્ષ વીતશે; ત્યારે તારો પુત્ર મૂળ નાખીને સંપૂર્ણપણે સ્થિર થશે.
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
દેવી, રામના દેશનિકાલનું વરદાન માગ; એમ તારા પુત્રના બધા હેતુ સિદ્ધ થશે, પ્રિયે.
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
એમ રામ દેશનિકાલ પામે તો તે આનંદરહિત થશે; શત્રુરહિત ભરત તારો રાજા થશે.
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
રામ વનમાંથી પાછા આવે ત્યાં સુધીમાં તારો પુત્ર અંદર અને બહાર મૂળ નાખીને દૃઢ થશે.
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
મિત્રો સાથે લોકોને પોતાના કરી લેનાર, આત્મસંયમી ભરત નિર્ભય થઈને રાજા બને એ સમય આવ્યો છે એમ હું માનું છું.
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
રામના રાજ્યાભિષેકનો સંકલ્પ રોકીને તેને પાછો વાળ. આ રીતે અનર્થને લાભ રૂપે તેણી પાસે સ્વીકારાવાયો; ત્યારે તેણીએ તે સ્વીકાર્યો.
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
હર્ષિત અને આશ્વસ્ત કૈકેયીએ મંથરાને આ કહ્યું. કુબ્જાના શબ્દોથી તે કિશોરીની જેમ માર્ગ ભૂલી ગઈ.
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
અત્યંત આશ્ચર્ય પામેલી, ઉત્તમ દૃષ્ટિવાળી કૈકેયી બોલી — હે શ્રેષ્ઠા, શ્રેષ્ઠ વાત કહેનારી, હું તારી બુદ્ધિનો અનાદર કરતી નથી.
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
પૃથ્વી પર કુબ્જાઓમાં તું જ ઉત્તમ છે, નિશ્ચયબુદ્ધિમાં; અને મારા કાર્યોમાં સદા લાગેલી, મારું હિત ઇચ્છનારી તું જ છે.
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
હે કુબ્જે, રાજાનો ઇરાદો હું સમજી શકી નથી. કુબ્જાઓ વિકૃત, વાંકી અને અત્યંત પાપી હોય છે.
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
પવનથી નમેલા કમળ જેવી તું જોવામાં પ્રિય છે; તારી છાતી ખભા સુધી સારી રીતે ઊંચી અને સ્થિર છે.
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
નીચેનું પેટ શાંત, સુંદર નાભિવાળું, જાણે શરમાયેલું; કમર ભરાવદાર અને બંને સ્તન અતિ પુષ્ટ છે.
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
હે મંથરા, તારું મુખ નિર્મળ ચંદ્ર સમાન કેવું શોભે છે! કમરપટ્ટાથી શણગારેલું તારું જઘન ચમકે છે.
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
હે મંથરા, તારી જાંઘો અત્યંત સુડોળ છે અને બંને પગ લાંબા છે. રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી તું લાંબી સાથળોથી શોભે છે.
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
હે સુંદરી, મારી આગળ ચાલતી તું અત્યંત શોભે છે. અસુરાધિપતિ શંબરમાં જે હજારો માયાઓ હતી, તે તારામાં પણ છે.
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
તારા હૃદયમાં તે માયાઓ વસેલી છે, અને તેમના સિવાય હજારો બીજી પણ છે. રથના દાંડા જેવો લાંબો તારો કુબડો પણ તેમાંની જ એક છે.
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
હે કુબ્જા, તારામાં બુદ્ધિકૌશલ, ક્ષત્રવિદ્યા અને માયાઓ વસે છે. તેથી અહીં જ હું તને આ સોનાની માળા આપીશ.
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
ભરતનો રાજ્યાભિષેક થાય અને રાઘવ વનમાં જાય ત્યારે, હે સુંદરી, ઉત્તમ, સારી રીતે તપાવી શુદ્ધ કરેલા સોનાનું (આભૂષણ) હું તને આપીશ.
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
કૈકેયી મંથરાને કહે છે: "તારો હેતુ સફળ થયો, તું વિશ્વાસુ છે; તારા શરીરે ચંદનનો લેપ કરાવીશ, મુખ પર સોનાનો સુંદર, શુભ તિલક કરાવીશ."
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"અરે કુબ્જા, તારા માટે સુંદર આભૂષણો બનાવડાવીશ; સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને તું દેવી જેવી ફરીશ."
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"ચંદ્રને પડકારતું તારું મુખ અજોડ હશે; શત્રુઓ વચ્ચે ગર્વથી ઉત્તમ ચાલે તું ચાલીશ."
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"તારી કુબ્જા દાસીઓ પણ, બધાં આભૂષણોથી શણગારાઈને, તું હંમેશાં મારી જેમ સેવા કરે છે તેમ તારા પગની સેવા કરશે."
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"સફેદ પથારી પર સૂતેલી તું, વેદી પર અગ્નિજ્વાળા જેવી દેખાય છે."
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"હે કલ્યાણી, પાણી વહી ગયા પછી પાળ બાંધવામાં આવતી નથી. ઊઠ, કલ્યાણકારી કર, રાજાને દર્શન દે."
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
આ રીતે પ્રોત્સાહિત થયેલી વિશાલાક્ષી દેવી, સૌભાગ્યના મદથી ગર્વિત થઈને, મંથરા સાથે ક્રોધાગારમાં ગઈ.
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
તે સુંદરી અનેક હજારો મોતીના હાર અને શ્રેષ્ઠ, શુભ આભૂષણો ઉતારી મૂકે છે.
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
ત્યારે સોના જેવી કાંતિવાળી કૈકેયી, કુબ્જાના વચનને વશ થઈ, ભૂમિ પર સૂઈને મંથરાને આમ બોલી.
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
હે કુબ્જા! અહીં જ હું મૃત્યુ પામી એમ તું રાજાને જણાવીશ? રાઘવ વનમાં ગયા પછી ભરત પૃથ્વી પામશે.
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
મને સોનાથી કંઈ કામ નથી, રત્નોથી નથી, ભોજનથી પણ નથી; જો રામનો અભિષેક થાય તો એ જ મારા જીવનનો અંત.
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
પછી કુબ્જાએ રાજાની એ મહારાણીને, અત્યંત પરાક્રમી વચનોથી, ભરતની માતાને રામને અહિત પણ હિતકારક લાગે એવું વચન આ રીતે કહ્યું.
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
જો રાઘવ આ રાજ્ય પ્રાપ્ત કરશે, તો તું અને તારો પુત્ર નિશ્ચયપૂર્વક દુઃખ ભોગવશો. તેથી હે કલ્યાણી, તારો પુત્ર ભરત અભિષિક્ત થાય તેવો પ્રયત્ન કર.
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
કુબ્જાના વચનબાણોથી વારંવાર વીંધાયેલી તે રાણી અત્યંત વ્યથિત થઈ. હૃદય પર હાથ મૂકીને, અતિ વિસ્મિત અને ક્રોધિત થઈને તે વારંવાર કુબ્જાને કહેવા લાગી.
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
હે કુબ્જે, અહીંથી યમના લોકમાં ગયેલી મારા વિશે સાંભળીને તું જ જણાવીશ, અથવા રાઘવ લાંબા સમય માટે વનમાં ગયા પછી ભરત પોતાની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થયેલો બનશે.
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
જો રાઘવ અહીંથી વનમાં ન જાય, તો મને પથારી, હારમાળા, ચંદન, અંજન, પીણું કે ભોજન કશું જોઈતું નથી; કંઈ જ ઇચ્છતી નથી અને અહીં જીવવાની પણ ઇચ્છા નથી.
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
આ રીતે અતિ કઠોર વચનો કહીને, બધાં આભૂષણો ઉતારીને, તે ભામિની પથારી વિનાની ભૂમિ પર, પડી ગયેલી કિન્નરીની જેમ સૂઈ ગઈ.
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
ત્યારે તીવ્ર ક્રોધના અંધકારથી ઢંકાયેલા મુખ સાથે, ઉત્તમ માળાઓ અને આભૂષણો ઉતારી ફેંકીને તે રાજપત્ની ખિન્ન થઈ ગઈ; તારાઓ ડૂબી ગયેલા અંધકારથી ઘેરાયેલા આકાશ જેવી બની.