ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.9.1
एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.9.2
अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम्।
यौवराज्येन भरतं क्षिप्रमद्याभिषेचये ॥ २.९.२ ॥
ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਛੇਤੀ ਬਨ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਵਜੋਂ ਛੇਤੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਵਾਂਗੀ।
2.9.3
इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन साधये।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.३ ॥
ਹੁਣ ਵੇਖ, ਕਿਸ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਾਂ ਕਿ ਭਰਤ ਰਾਜ ਪਾਵੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਵੇ।
2.9.4
एवमुक्ता तु सा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.४ ॥
ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਾਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਮੰਥਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.9.5
हन्तेदानीं प्रपश्य त्वं कैकेयि श्रूयतां वचः।
यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ २.९.५ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਹੁਣ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਪਾਵੇ।
2.9.6
किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे।
यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ २.९.६ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ? ਜਾਂ ਯਾਦ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਲੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨੀ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।
2.9.7
मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि।
श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैतद् विधीयताम् ॥ २.९.७ ॥
ਹੇ ਵਿਲਾਸਿਨੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਕਹਾਂਗੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਕਰ।
2.9.8
श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकयी।
किंचिदुत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ २.९.८ ॥
ਮੰਥਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਕੁਝ ਉੱਠ ਕੇ, ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰ ਤੋਂ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.9.9
कथयस्व ममोपायं केनोपायेन मन्थरे।
भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन ॥ २.९.९ ॥
ਹੇ ਮੰਥਰੇ, ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਭਰਤ ਰਾਜ ਪਾਵੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਉਹ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
2.9.10
एवमुक्ता तदा देव्या मन्थरा पापदर्शिनी।
रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.९.१० ॥
ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਪੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੀ ਮੰਥਰਾ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.9.11
पुरा देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः।
अगच्छत् त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ २.९.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵ-ਦੈਂਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ।
2.9.12
दिशमास्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति।
वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ २.९.१२ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਦੰਡਕ ਬਣ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਜਯੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਿੱਥੇ ਤਿਮਿਧਵਜ ਸੀ, ਉਹ ਨਗਰ।
2.9.13
स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः।
ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ २.९.१३ ॥
ਸ਼ੰਬਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੌ ਮਾਇਆਵਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਯ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
2.9.14
तस्मिन् महति संग्रामे पुरुषान् क्षतविक्षतान्।
रात्रौ प्रसुप्तान् घ्नन्ति स्म तरसापास्य राक्षसाः ॥ २.९.१४ ॥
ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਰਾਕਸ਼ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
2.9.15
तत्राकरोन्महायुद्धं राजा दशरथस्तदा।
असुरैश्च महाबाहुः शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ २.९.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2.9.16
अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान्नष्टचेतनः।
तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ २.९.१६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਈ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
2.9.17
तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने।
स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरम् ॥ २.९.१७ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭਦਰਸ਼ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗੀ ਤਦੋਂ ਵਰ ਮੰਗਾਂਗੀ, ਇਹ ਤੂੰ ਉਸ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
2.9.18
गृह्णीयां तु तदा भर्तस्तथेत्युक्तं महात्मना।
अनभिज्ञा ह्यहं देवि त्वयैव कथितं पुरा ॥ २.९.१८ ॥
'ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਲਵਾਂਗੀ'—ਇਹ; 'ਤਥਾਸਤੁ' ਐਸਾ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
2.9.19
कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया।
रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ २.९.१९ ॥
ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇ।
2.9.20
तौ च याचस्व भर्तारं भरतस्याभिषेचनम्।
प्रव्राजनं च रामस्य वर्षाणि च चतुर्दश ॥ २.९.२० ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਮੰਗ: ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਬਨਵਾਸ।
2.9.21
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
प्रजाभावगतस्नेहः स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ २.९.२१ ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇਗਾ; ਉਹ ਪੱਕਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ।
2.9.22
क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते।
शेष्वानन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ २.९.२२ ॥
ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀਏ ਧੀਏ, ਹੁਣ ਕ੍ਰੋਧਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੁਕ ਕੇ ਲੇਟ ਜਾ।
2.9.23
मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः।
रुदन्ती पार्थिवं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ २.९.२३ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਆਸ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖੀਂ, ਨਾ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੀਂ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦੀ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀਂ।
2.9.24
दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।
त्वत्कृते च महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ २.९.२४ ॥
ਤੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.9.25
न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम्।
तव प्रियार्थं राजा तु प्राणानपि परित्यजेत् ॥ २.९.२५ ॥
ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤੇਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ।
2.9.26
न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः।
मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ २.९.२६ ॥
ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ।
2.9.27
मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च।
दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ २.९.२७ ॥
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾਈਂ।
2.9.28
यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ददौ।
तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वा क्रमेदति ॥ २.९.२८ ॥
ਦੇਵਾਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਦੋ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।
2.9.29
यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयमुत्थाप्य राघवः।
व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ २.९.२९ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗੀਂ।
2.9.30
रामप्रव्रजनं दूरं नव वर्षाणि पञ्च च।
भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभ ॥ २.९.३० ॥
ਰਾਮ ਦੂਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਜਾਵੇ; ਭਰਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ!
2.9.31
चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम्।
रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ २.९.३१ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣਗੇ; ਤਦ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
2.9.32
रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम्।
एवं सेत्स्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव कामिनि ॥ २.९.३२ ॥
ਦੇਵੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ, ਪਿਆਰੀਏ।
2.9.33
एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति।
भरतश्च गतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ २.९.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਬਨਵਾਸ ਪਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਹੀਣ ਹੋਵੇਗਾ; ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭਰਤ ਤੇਰਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।
2.9.34
येन कालेन रामश्च वनात् प्रत्यागमिष्यति।
अन्तर्बहिश्च पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ २.९.३४ ॥
ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਬਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ, ਉਸ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
2.9.35
संगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिः साकमात्मवान्।
प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ २.९.३५ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਆਤਮ-ਵਸ਼ ਭਰਤ ਦੇ ਬੇਖੌਫ਼ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ।
2.9.36
रामाभिषेकसंकल्पान्निगृह्य विनिवर्तय।
अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ २.९.३६ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੋੜ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਮਨਵਾਇਆ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਸਨੇ ਉਹ ਮੰਨ ਲਿਆ।
2.9.37
हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत्।
सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ २.९.३७ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਦਾਨ ਕੁੜੀ ਵਾਂਗ ਰਾਹੋਂ ਭਟਕ ਗਈ।
2.9.38
कैकेयी विस्मयं प्राप्य परं परमदर्शना।
प्रज्ञां ते नावजानामि श्रेष्ठे श्रेष्ठाभिधायिनि ॥ २.९.३८ ॥
ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ, ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਬੋਲੀ — ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਠੁਕਰਾਉਂਦੀ।
2.9.39
पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये।
त्वमेव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ २.९.३९ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਬਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਉੱਤਮ ਹੈਂ, ਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੱਗੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
2.9.40
नाहं समवबुद्ध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम्।
सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जाः वक्राः परमपापिकाः ॥ २.९.४० ॥
ਹੇ ਕੁਬਜੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਕੁਬਜਾਂ ਬੇਢੰਗੀਆਂ, ਟੇਢੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2.9.41
त्वं पद्ममिव वातेन संनता प्रियदर्शना।
उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ २.९.४१ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਮੋਢੇ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
2.9.42
अधस्ताच्चोदरं शान्तं सुनाभमिव लज्जितम्।
प्रतिपूर्णं च जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ २.९.४२ ॥
ਹੇਠਲਾ ਪੇਟ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਮਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਕਮਰ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛਾਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪੁਸ਼ਟ ਹਨ।
2.9.43
विमलेन्दुसमं वक्त्रमहो राजसि मन्थरे।
जघनं तव निर्मृष्टं रशनादामभूषितम् ॥ २.९.४३ ॥
ਹੇ ਮੰਥਰਾ, ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ! ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਤੇਰਾ ਜਘਨ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.9.44
जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ च व्यायतावुभौ।
त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ २.९.४४ ॥
ਹੇ ਮੰਥਰਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਡੌਲ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਲੰਮੇ ਹਨ। ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਤੂੰ ਲੰਮੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਦੀ ਹੈਂ।
2.9.45
अग्रतो मम गच्छन्ती राजसेऽतीव शोभने।
आसन् याः शम्बरे मायाः सहस्रम् असुराधिपे ॥ २.९.४५ ॥
ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ।
2.9.46
हृदये ते निविष्टास् ता भूयश् चान्याः सहस्रशः।
तदेव स्थगु यद् दीर्घं रथ-घोणम् इवायतम् ॥ २.९.४६ ॥
ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਇਆਵਾਂ ਵੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਵੀ। ਰੱਥ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਤੇਰਾ ਕੁੱਬ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੈ।
2.9.47
मतयः क्षत्र-विद्याश् च मायाश्चात्र वसन्ति ते।
अत्र तेऽहं प्रमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ २.९.४७ ॥
ਹੇ ਕੁੱਬੀ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਾਈ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿਆਂਗੀ।
2.9.48
अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते।
जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि ॥ २.९.४८ ॥
ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਬਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਤਦ ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ (ਗਹਿਣਾ) ਦਿਆਂਗੀ।
2.9.49
लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु।
मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ २.९.४९ ॥
ਕੈਕੇਈ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਾਵਾਂਗੀ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ੁਭ ਟਿੱਕਾ ਲਗਵਾਵਾਂਗੀ।"
2.9.50
कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च।
परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ २.९.५० ॥
"ਹੇ ਕੁਬੜੀਏ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣੇ ਬਣਵਾਵਾਂਗੀ; ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰੇਂਗੀ।"
2.9.51
चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना।
गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जने ॥ २.९.५१ ॥
"ਚੰਦ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋਵੇਗਾ; ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਤੁਰੇਂਗੀ।"
2.9.52
तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः।
पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ २.९.५२ ॥
"ਤੇਰੀਆਂ ਕੁਬੜੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।"
2.9.53
शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ २.९.५३ ॥
"ਚਿੱਟੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਤੂੰ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ।"
2.9.54
गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते।
उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानमनुदर्शय ॥ २.९.५४ ॥
"ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਪਾਣੀ ਵਹਿ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉੱਠ, ਭਲਾ ਕਰ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ।"
2.9.55
तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह।
क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ २.९.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਸੁਹਾਗ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਗਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਾਗਾਰ ਵਿੱਚ ਗਈ।
2.9.56
अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना।
अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ २.९.५६ ॥
ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਅਨੇਕ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2.9.57
तदा हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशंगता।
संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ २.९.५७ ॥
ਤਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ, ਕੁਬੜੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.9.58
इह वा मां मृतां कुब्जे
नृपायावेदयिष्यसि।
वनं तु राघवे प्राप्ते
भरतः प्राप्स्यते क्षितिम् ॥ २.९.५८ ॥
ਹੇ ਕੁਬੜੀ! ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ, ਇਹ ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇਂਗੀ? ਰਾਘਵ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੇ ਭਰਤ ਧਰਤੀ ਪਾਏਗਾ।
2.9.59
सुवर्णेन न मे ह्यर्थो
न रत्नैर्न च भोजनैः।
एष मे जीवितस्यान्तो
रामो यद्यभिषिच्यते ॥ २.९.५९ ॥
ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।
2.9.60
ततः पुनस्तां महिषीं महीक्षितो
वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः।
उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं
हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ २.९.६० ॥
ਫਿਰ ਕੁਬੜੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ, ਬਹੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਲਈ ਅਹਿਤ ਪਰ ਹਿਤ ਜਾਪਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀ।
2.9.61
प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो
यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।
ततो हि कल्याणि यतस्व तत् तथा
यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.९.६१ ॥
ਜੇ ਰਾਘਵ ਇਹ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗੋਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਅਜਿਹਾ ਯਤਨ ਕਰ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ।
2.9.62
तथातिविद्धा महिषीति कुब्जया
समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः।
विधाय हस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता
शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ २.९.६२ ॥
ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਉਹ ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੋਲੀ।
2.9.63
यमस्य वा मां विषयं गतामितो
निशम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि।
वनं गते वा सुचिराय राघवे
समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ २.९.६३ ॥
ਹੇ ਕੁਬਜੇ, ਇੱਥੋਂ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਈ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸੇਗੀ, ਜਾਂ ਰਾਘਵ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਭਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
2.9.64
अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो
न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम्।
न किंचिदिच्छामि न चेह जीवनं
न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ २.९.६४ ॥
ਜੇ ਰਾਘਵ ਇੱਥੋਂ ਬਣ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਬਿਸਤਰੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਾਰ, ਨਾ ਚੰਦਨ, ਨਾ ਸੁਰਮਾ, ਨਾ ਪੀਣਾ ਤੇ ਨਾ ਭੋਜਨ; ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਜੀਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।
2.9.65
अथैवमुक्त्वा वचनं सुदारुणं
निधाय सर्वाभरणानि भामिनी।
असंस्कृतामास्तरणेन मेदिनीं
तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी ॥ २.९.६५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਮਿਨੀ ਬਿਨਾਂ ਬਿਸਤਰੇ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਕਿੰਨਰੀ ਵਾਂਗ ਲੇਟ ਗਈ।
2.9.66
उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना
तदावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा।
नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा
तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ २.९.६६ ॥
ਉਦੋਂ ਤੀਬਰ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਰਾਣੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਤਾਰੇ ਡੁੱਬੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ।