વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.93.1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।
अर्द्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ २.९३.१ ॥
તે વિશાળ ચાલતા સૈન્યથી પીડાઈને વનવાસી મદમસ્ત યૂથપતિઓ પોતાના ટોળા સાથે ચારેય દિશામાં ભાગી ગયા.
2.93.2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समतन्तः ।
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९३.२ ॥
રીંછો, ટપકાંવાળા હરણોના ટોળાં અને રુરુ હરણો ભયથી વિખેરાઈ વનરાજીઓમાં, પર્વતો પર અને નદીઓમાં દેખાય છે.
2.93.3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया ॥ २.९३.३ ॥
તે ધર્માત્મા દશરથપુત્ર પ્રસન્ન થઈને ચાલી નીકળ્યા; ગર્જતી મહાન ચતુરંગિણી સેનાથી ઘેરાઈને.
2.93.4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।
महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः ॥ २.९३.४ ॥
મહાત્મા ભરતની સેના સાગરના પ્રવાહ જેવી હતી; વર્ષાઋતુમાં મેઘ આકાશને ઢાંકે તેમ તેણે પૃથ્વીને ઢાંકી દીધી.
2.93.5
चिरकालमित्यनेन कदाचिल्लक्ष्यत इति गम्यते ॥ २.९३.५ ॥
"ચિરકાલ" શબ્દથી સમજાય છે કે આ ક્યારેક જોવા મળે છે.
2.93.6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः ।
उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम् ॥ २.९३.६ ॥
દૂરનો માર્ગ કાપીને, વાહનો અત્યંત થાકી ગયા ત્યારે, શ્રીમાન ભરતે મંત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠને કહ્યું.
2.93.7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥ २.९३.७ ॥
મેં સાંભળ્યું હતું અને હમણાં જે રૂપ દેખાય છે તેમ, ભરદ્વાજે જે દેશનું વર્ણન કર્યું હતું ત્યાં આપણે સ્પષ્ટ રીતે પહોંચી ગયા છીએ.
2.93.8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी ।
एतत् प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥ २.९३.८ ॥
આ ચિત્રકૂટ પર્વત છે, આ મંદાકિની નદી છે. દૂરથી જ આ વન નીલા મેઘ જેવું ચમકે છે.
2.93.9
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति ।
वारणैरवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः ॥ २.९३.९ ॥
ચિત્રકૂટ પર્વતના રમણીય ઢોળાવો હમણાં પર્વત જેવા મારા હાથીઓ દ્વારા કચડાઈ રહ્યા છે.
2.93.10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥ २.९३.१० ॥
પર્વતના ઢોળાવો પર આ વૃક્ષો ફૂલો વરસાવે છે, જેમ ગ્રીષ્મના અંતે પાણીથી ભરેલા નીલા મેઘ જળ વરસાવે.
2.93.11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।
मृगैः समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥ २.९३.११ ॥
શત્રુઘ્ન, કિન્નરોથી સેવાતા આ દેશ અને પર્વતને જુઓ; મકરોથી ભરેલા સાગરની જેમ ચારે બાજુ મૃગોથી ભરેલો છે.
2.93.12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।
वायुप्रविद्धा शरदि मेघराजिरिवाम्बरे ॥ २.९३.१२ ॥
વેગથી દોડતાં આ મૃગોનાં ટોળાં શરદ ઋતુમાં પવનથી ધકેલાતી આકાશની મેઘપંક્તિઓ જેવાં ચમકે છે.
2.93.13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥ २.९३.१३ ॥
દક્ષિણના લોકોની જેમ આ લોકો માથા પર સુગંધી ફૂલોના મુગટ પહેરીને, મેઘ જેવી તેજસ્વી ઢાલો ધારણ કરે છે.
2.93.14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।
अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा ॥ २.९३.१४ ॥
પક્ષીઓના કલરવ વિનાનું અને ભયાનક દેખાતું આ વન હવે મને લોકોથી ભરેલી અયોધ્યા જેવું લાગે છે.
2.93.15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।
तं वहत्यनिलः शीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥ २.९३.१५ ॥
ખરીઓથી ઉડેલી ધૂળ આકાશને ઢાંકીને ઊભી છે; મારું પ્રિય કરવા જ જાણે પવન તેને ઝડપથી વહી જાય છે.
2.93.16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान् सूतमुख्यैरधिष्ठितान् ।
एतान् सम्पततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥ २.९३.१६ ॥
હે શત્રુઘ્ન, વનમાં ઝડપથી આવતા આ રથો જુઓ; તેમાં ઘોડા જોડાયેલા છે અને મુખ્ય સારથીઓ ચલાવે છે.
2.93.17
एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् ।
एतमाविशतः शीघ्रमधिवासं पतत्ऺित्रणः ॥ २.९३.१७ ॥
ડરેલા આ મોરોને જુઓ, તે જોવામાં કેટલા સુંદર છે; આ પક્ષીઓ ઝડપથી આ નિવાસમાં પ્રવેશી રહ્યાં છે.
2.93.18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा ।
तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥ २.९३.१८ ॥
આ સ્થળ અત્યંત મનોહર લાગે છે; આ તપસ્વીઓનું નિવાસસ્થાન છે, સ્પષ્ટ જ સ્વર્ગમાર્ગ જેવું.
2.93.19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।
मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥ २.९३.१९ ॥
વનમાં હરિણીઓ સાથે ઘણાં ટપકાંવાળાં હરણ દેખાય છે; મનોહર રૂપવાળાં તેઓ જાણે ફૂલોથી ચિત્રિત હોય તેવાં લાગે છે.
2.93.20
साधुसैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने ।
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥ २.९३.२० ॥
સારા સૈનિકો પ્રયાણ કરીને વનમાં શોધે, જેથી તે બંને પુરુષશ્રેષ્ઠ રામ અને લક્ષ્મણ દેખાય.
2.93.21
भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः ।
विविशुस्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशुस्ततः ॥ २.९३.२१ ॥
ભરતના વચનો સાંભળીને શસ્ત્ર હાથમાં લીધેલા શૂરવીર પુરુષો તે વનમાં પ્રવેશ્યા; ત્યારે તેમણે ધુમાડો જોયો.
2.93.22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।
नामनुष्ये भवत्याग्निर्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥ २.९३.२२ ॥
તેમણે ધુમાડાનું શિખર જોઈને આવીને ભરતને કહ્યું, "જ્યાં મનુષ્યો ન હોય ત્યાં અગ્નિ હોતો નથી; ચોક્કસ અહીં જ બે રાઘવો છે."
2.93.23
अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ ।
मन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥ २.९३.२३ ॥
હવે અહીં તે બે નરશ્રેષ્ઠ રાજકુમારો, શત્રુઓને તપાવનારા, નથી. મને લાગે છે કે અહીં રામ જેવા તપસ્વીઓ છે; આ સ્પષ્ટ છે.
2.93.24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥ २.९३.२४ ॥
તે સાંભળીને શત્રુસેનાનું મર્દન કરનાર ભરત, સજ્જનોને માન્ય એવાં તેમનાં વચનો સાંભળીને તે બધા સૈનિકોને બોલ્યો.
2.93.25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः ।
अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च ॥ २.९३.२५ ॥
તમે બધા તૈયાર રહો; અહીંથી આગળ જવાનું નથી. હું એકલો જઈશ, સુમંત્ર અને ગુરુ પણ.
2.93.26
एवमुक्तास्ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः ।
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥ २.९३.२६ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાતાં તેઓ બધા ત્યાં ચારે તરફ ઊભા રહ્યા. ભરતે જ્યાં ધુમાડાનો છેડો દેખાતો હતો ત્યાં દૃષ્ટિ સ્થિર કરી.
2.93.27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणापि च धूममग्रतः ।
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥ २.९३.२७ ॥
ભરતે ગોઠવેલી તે સેના આગળ ધુમાડો જોતી હોવા છતાં આનંદિત થઈ, કારણ કે પ્રિય રામ સાથે ટૂંક સમયમાં મિલન થશે એ તે જાણતી હતી.