വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.93.1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।
अर्द्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ २.९३.१ ॥
ആ വലിയ ചലിക്കുന്ന സേനയാൽ പീഡിതരായി, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന മദിച്ച യൂഥപതികൾ തങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം നാലുപാടും ഓടി.
2.93.2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समतन्तः ।
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९३.२ ॥
കരടികളും പുള്ളിമാൻ കൂട്ടങ്ങളും രുരു മാനുകളും ഭയന്ന് ചിതറി, വനനിരകളിലും പർവതങ്ങളിലും നദികളിലും കാണപ്പെടുന്നു.
2.93.3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया ॥ २.९३.३ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ ദശരഥപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ യാത്ര തിരിച്ചു; മുഴങ്ങുന്ന മഹത്തായ ചതുരംഗസേന അദ്ദേഹത്തെ വളഞ്ഞിരുന്നു.
2.93.4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।
महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः ॥ २.९३.४ ॥
മഹാത്മാവായ ഭരതന്റെ സേന സമുദ്രത്തിന്റെ പ്രവാഹം പോലെയായിരുന്നു; വർഷകാലത്ത് മേഘം ആകാശത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ അത് ഭൂമിയെ മൂടി.
2.93.5
चिरकालमित्यनेन कदाचिल्लक्ष्यत इति गम्यते ॥ २.९३.५ ॥
"ചിരകാലം" എന്ന വാക്കിനാൽ ഇത് ചിലപ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
2.93.6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः ।
उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम् ॥ २.९३.६ ॥
ദൂരദൂരമായ വഴി സഞ്ചരിച്ച്, വാഹനങ്ങൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, ശ്രീമാനായ ഭരതൻ മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു.
2.93.7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥ २.९३.७ ॥
ഞാൻ കേട്ടതുപോലെയും ഇപ്പോൾ കാണുന്ന രൂപംപോലെയും, ഭരദ്വാജൻ വർണ്ണിച്ച ആ ദേശത്ത് നാം വ്യക്തമായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.
2.93.8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी ।
एतत् प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥ २.९३.८ ॥
ഇതാ ചിത്രകൂടപർവതം; ഇതാ മന്ദാകിനി നദി. ദൂരെനിന്നുതന്നെ ഈ വനം നീലമേഘംപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
2.93.9
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति ।
वारणैरवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः ॥ २.९३.९ ॥
ചിത്രകൂടത്തിന്റെ മനോഹരമായ മലഞ്ചരിവുകൾ ഇപ്പോൾ പർവതസമാനമായ എന്റെ ആനകളാൽ ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെടുന്നു.
2.93.10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥ २.९३.१० ॥
പർവതച്ചരിവുകളിൽ ഈ മരങ്ങൾ പൂക്കൾ ചൊരിയുന്നു; വേനൽ അവസാനിച്ചപ്പോൾ നീലമേഘങ്ങൾ വെള്ളം ചൊരിയുന്നതുപോലെ.
2.93.11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।
मृगैः समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥ २.९३.११ ॥
ശത്രുഘ്നാ, കിന്നരന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ദേശവും പർവതവും കാണുക; മകരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ ചുറ്റിലും മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
2.93.12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।
वायुप्रविद्धा शरदि मेघराजिरिवाम्बरे ॥ २.९३.१२ ॥
വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന ഈ മാൻകൂട്ടങ്ങൾ ശരത്കാലത്ത് കാറ്റ് തള്ളുന്ന ആകാശത്തിലെ മേഘനിരകൾപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
2.93.13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥ २.९३.१३ ॥
തെക്കുദേശക്കാരെപ്പോലെ ഇവർ സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകൾ തലയിൽ അണിഞ്ഞ്, മേഘംപോലെ തിളങ്ങുന്ന പരിചകൾ ഏന്തിയിരിക്കുന്നു.
2.93.14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।
अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा ॥ २.९३.१४ ॥
ഇപ്പോൾ പക്ഷിശബ്ദമില്ലാതെ ഭയങ്കരകാഴ്ചയായ ഈ വനം, ജനനിബിഡമായ അയോധ്യപോലെ എനിക്കു തോന്നുന്നു.
2.93.15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।
तं वहत्यनिलः शीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥ २.९३.१५ ॥
കുളമ്പുകളാൽ ഉയർന്ന പൊടി ആകാശത്തെ മൂടി നിൽക്കുന്നു; എനിക്കു പ്രിയം ചെയ്യുന്നതുപോലെ കാറ്റ് അതിനെ വേഗത്തിൽ വഹിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.
2.93.16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान् सूतमुख्यैरधिष्ठितान् ।
एतान् सम्पततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥ २.९३.१६ ॥
ശത്രുഘ്നാ, കാട്ടിൽ വേഗത്തിൽ അടുത്തുവരുന്ന ഈ രഥങ്ങളെ നോക്കൂ; കുതിരകളെ പൂട്ടി പ്രധാന സാരഥികൾ തെളിക്കുന്നവയാണിവ.
2.93.17
एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् ।
एतमाविशतः शीघ्रमधिवासं पतत्ऺित्रणः ॥ २.९३.१७ ॥
ഭയന്നോടുന്ന ഈ മയിലുകളെ നോക്കൂ; അവ കാണാൻ മനോഹരമാണ്. ഈ പക്ഷികൾ വേഗത്തിൽ ഈ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
2.93.18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा ।
तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥ २.९३.१८ ॥
ഈ പ്രദേശം അത്യന്തം മനോഹരമായി തോന്നുന്നു; ഇത് തപസ്വികളുടെ വാസസ്ഥലം, വ്യക്തമായും സ്വർഗ്ഗപഥംപോലെ.
2.93.19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।
मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥ २.९३.१९ ॥
കാട്ടിൽ പെൺമാനുകളോടൊപ്പമുള്ള പല പുള്ളിമാനുകളെ കാണാം; മനോഹര രൂപമുള്ള അവ പൂക്കളാൽ വരയ്ക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു.
2.93.20
साधुसैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने ।
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥ २.९३.२० ॥
നല്ല സൈനികർ പുറപ്പെട്ട് കാട്ടിൽ തിരയട്ടെ; ആ രണ്ടു പുരുഷശ്രേഷ്ഠരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കാണാനാകുന്ന വിധം.
2.93.21
भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः ।
विविशुस्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशुस्ततः ॥ २.९३.२१ ॥
ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആയുധങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ശൂരന്മാർ ആ കാട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു; അപ്പോൾ പുകയും കണ്ടു.
2.93.22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।
नामनुष्ये भवत्याग्निर्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥ २.९३.२२ ॥
അവർ പുകയുടെ അഗ്രം കണ്ട് വന്ന് ഭരതനോട് പറഞ്ഞു: "മനുഷ്യരില്ലാത്ത ഇടത്ത് തീ ഉണ്ടാവില്ല; തീർച്ചയായും ഇവിടെത്തന്നെ രണ്ടു രാഘവന്മാരുണ്ട്."
2.93.23
अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ ।
मन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥ २.९३.२३ ॥
ഇവിടെ ആ നരശ്രേഷ്ഠരായ രാജകുമാരന്മാർ, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവർ, ഇല്ല. രാമനെപ്പോലുള്ള തപസ്വികൾ ഇവിടെയുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഇത് വ്യക്തം.
2.93.24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥ २.९३.२४ ॥
അത് കേട്ട്, ശത്രുസൈന്യത്തെ മർദ്ദിക്കുന്ന ഭരതൻ, സജ്ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ സൈനികരെയെല്ലാം നോക്കി പറഞ്ഞു.
2.93.25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः ।
अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च ॥ २.९३.२५ ॥
നിങ്ങളെല്ലാവരും തയ്യാറായിരിക്കുക; ഇവിടെനിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകരുത്. ഞാൻ മാത്രം പോകും, സുമന്ത്രനും ഗുരുവും കൂടെ.
2.93.26
एवमुक्तास्ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः ।
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥ २.९३.२६ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവരെല്ലാം അവിടെ ചുറ്റുപാടും നിന്നു. പുകയുടെ അഗ്രം കണ്ട ദിക്കിൽ ഭരതൻ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിച്ചു.
2.93.27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणापि च धूममग्रतः ।
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥ २.९३.२७ ॥
ഭരതൻ നിർത്തിയ ആ സേന മുന്നിൽ പുക നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴും, പ്രിയനായ രാമനെ വേഗം കാണുമെന്നറിഞ്ഞ് സന്തോഷിച്ചു.