वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.93.1
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।
अर्द्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ २.९३.१ ॥
त्या प्रचंड चालणाऱ्या सैन्यामुळे पीडित होऊन वनवासी मत्त यूथपती आपल्या कळपांसह सर्वत्र पळून गेले.
2.93.2
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समतन्तः ।
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९३.२ ॥
अस्वल, ठिपक्यांच्या हरणांचे कळप आणि रुरु हरणे भीतीने विखुरलेली वनराजींमध्ये, डोंगरांवर आणि नद्यांवर दिसत आहेत.
2.93.3
स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया ॥ २.९३.३ ॥
तो धर्मात्मा दशरथपुत्र आनंदाने निघाला; गर्जणाऱ्या विशाल चतुरंगिणी सेनेने वेढलेला.
2.93.4
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।
महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः ॥ २.९३.४ ॥
महात्मा भरताची सेना समुद्राच्या लाटेसारखी होती; पावसाळ्यात मेघ आकाश झाकतो तसे तिने पृथ्वी झाकली.
2.93.5
चिरकालमित्यनेन कदाचिल्लक्ष्यत इति गम्यते ॥ २.९३.५ ॥
"चिरकाल" या शब्दाने हे कधीकधी दिसते असे समजते.
2.93.6
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः ।
उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम् ॥ २.९३.६ ॥
दूरचा मार्ग पार करून, वाहने अत्यंत थकल्यावर, श्रीमान भरत मंत्र्यांत श्रेष्ठ वसिष्ठांना म्हणाला.
2.93.7
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥ २.९३.७ ॥
मी ऐकले होते आणि आता दिसत असलेले जसे रूप आहे, त्यावरून भरद्वाजांनी ज्या प्रदेशाचे वर्णन केले होते, तेथे आपण निश्चितपणे पोहोचलो आहोत.
2.93.8
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी ।
एतत् प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥ २.९३.८ ॥
हा चित्रकूट पर्वत आहे, ही मंदाकिनी नदी आहे. दुरूनच हे वन निळ्या मेघासारखे चमकत आहे.
2.93.9
गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति ।
वारणैरवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः ॥ २.९३.९ ॥
चित्रकूट पर्वताचे रमणीय उतार आता पर्वतासारख्या माझ्या हत्तींनी तुडवले जात आहेत.
2.93.10
मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥ २.९३.१० ॥
पर्वतउतारांवर हे वृक्ष फुले उधळत आहेत, जसे उन्हाळ्याच्या शेवटी पाण्याने भरलेले निळे मेघ पाऊस सोडतात.
2.93.11
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।
मृगैः समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥ २.९३.११ ॥
शत्रुघ्ना, किन्नरांनी वावरलेला हा देश आणि पर्वत पाहा; मकरांनी भरलेल्या सागरासारखा चारही बाजूंनी हरणांनी भरलेला आहे.
2.93.12
एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।
वायुप्रविद्धा शरदि मेघराजिरिवाम्बरे ॥ २.९३.१२ ॥
वेगाने पळणारे हे हरणांचे कळप शरद ऋतूत वाऱ्याने ढकललेल्या आकाशातील मेघांच्या रांगांसारखे चमकत आहेत.
2.93.13
कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥ २.९३.१३ ॥
दक्षिणेकडील लोकांप्रमाणे हे लोक डोक्यावर सुगंधी फुलांचे मुकुट घालून, मेघांसारखे तेजस्वी ढाल धारण करत आहेत.
2.93.14
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।
अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा ॥ २.९३.१४ ॥
पक्ष्यांच्या किलबिलाटाविना आणि भयानक दिसणारे हे वन आता मला लोकांनी भरलेल्या अयोध्येसारखे भासत आहे.
2.93.15
खुरैरुदीरितो रेणुर्दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।
तं वहत्यनिलः शीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥ २.९३.१५ ॥
खुरांनी उडालेली धूळ आकाश झाकून राहिली आहे; माझे प्रिय करण्यासाठीच जणू वारा ती वेगाने वाहून नेत आहे.
2.93.16
स्यन्दनांस्तुरगोपेतान् सूतमुख्यैरधिष्ठितान् ।
एतान् सम्पततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥ २.९३.१६ ॥
शत्रुघ्ना, वनात वेगाने येणारे हे रथ पाहा; ते घोड्यांनी जुंपलेले असून प्रमुख सारथ्यांनी चालवलेले आहेत.
2.93.17
एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् ।
एतमाविशतः शीघ्रमधिवासं पतत्ऺित्रणः ॥ २.९३.१७ ॥
घाबरलेले हे मोर पाहा, ते दिसायला किती सुंदर आहेत; हे पक्षी वेगाने या निवाऱ्यात शिरत आहेत.
2.93.18
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा ।
तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥ २.९३.१८ ॥
हे स्थान अत्यंत मनोहर भासत आहे; हे तपस्व्यांचे निवासस्थान असून स्पष्टपणे स्वर्गमार्गासारखे दिसते.
2.93.19
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।
मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥ २.९३.१९ ॥
वनात मादींसह अनेक ठिपक्यांची हरणे दिसत आहेत; मनोहर रूपाची ती जणू फुलांनी रंगवलेली वाटतात.
2.93.20
साधुसैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने ।
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥ २.९३.२० ॥
चांगले सैनिक निघून वनात शोध घेवोत, जेणेकरून ते दोन पुरुषश्रेष्ठ राम आणि लक्ष्मण दिसावेत.
2.93.21
भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः ।
विविशुस्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशुस्ततः ॥ २.९३.२१ ॥
भरताचे शब्द ऐकून शस्त्र हाती घेतलेले शूर पुरुष त्या वनात शिरले; आणि मग त्यांना धूर दिसला.
2.93.22
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।
नामनुष्ये भवत्याग्निर्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥ २.९३.२२ ॥
त्यांनी धुराचे टोक पाहिले आणि येऊन भरताला सांगितले, "जिथे माणसे नसतात तिथे अग्नी नसतो; निश्चितच इथेच दोन राघव आहेत."
2.93.23
अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ ।
मन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥ २.९३.२३ ॥
आता इथे ते दोन नरश्रेष्ठ राजपुत्र, शत्रूंना तापवणारे, नाहीत. रामासारखे तपस्वी इथे आहेत असे मला वाटते; हे स्पष्ट आहे.
2.93.24
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥ २.९३.२४ ॥
हे ऐकून शत्रुसैन्याचा मर्दन करणारा भरत, सज्जनांना मान्य असे त्यांचे शब्द ऐकून, त्या सर्व सैनिकांना म्हणाला.
2.93.25
यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः ।
अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च ॥ २.९३.२५ ॥
तुम्ही सर्वजण तयार राहा; इथून पुढे जायचे नाही. मीच एकटा जाईन, सुमंत्र आणि गुरूही.
2.93.26
एवमुक्तास्ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः ।
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥ २.९३.२६ ॥
असे सांगितल्यावर ते सर्व तेथेच चोहीकडे उभे राहिले. भरताने जिथे धुराचे टोक दिसत होते तिथे दृष्टी स्थिर केली.
2.93.27
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणापि च धूममग्रतः ।
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥ २.९३.२७ ॥
भरताने उभी केलेली ती सेना समोर धूर पाहत असतानाही आनंदित झाली, कारण प्रिय रामाची भेट लवकरच होणार हे तिला कळले होते.