वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.94.1
दीर्घकालोषितस्तस्मिन् गिरौ गिरिवनप्रियः ।
वैदेह्याः प्रियमाकांक्षन् स्वं च चित्तं विलोभयन् ॥ २.९४.१ ॥
गिरी आणि वने प्रिय असलेले ते त्या पर्वतावर दीर्घकाळ राहिले; वैदेहीचे (सीतेचे) प्रिय साधावे अशी इच्छा करत आणि आपले मनही रमवत.
2.94.2
अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत् ।
भार्य्याममरसङ्काशः शचीमिव पुरन्दरः ॥ २.९४.२ ॥
मग दाशरथी (राम) यांनी अद्भुत चित्रकूट आपल्या पत्नीला दाखवला; देवतुल्य पुरंदर (इंद्र) आपली पत्नी शचीला दाखवतो तसा.
2.94.3
न राज्याद्भ्रंशनं भद्रे न सुहृद्भिर्विनाभवः ।
मनो मे बाधते दृष्ट्वा रमणीयमिमं गिरिम् ॥ २.९४.३ ॥
हे भद्रे! राज्य गमावल्याचे दुःख नाही, मित्रांपासून वियोग झाल्याचेही नाही; पण या रमणीय पर्वताकडे पाहून माझे मन व्याकूळ होत आहे.
2.94.4
पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम् ।
शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्द्धातुमद्भिर्विभूषितम् ॥ २.९४.४ ॥
हे भद्रे! हा अचल पर्वत पाहा, जो नाना प्रकारच्या पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेला, खनिजांनी अलंकृत आणि उंच शिखरांनी आकाश स्पर्शणारा आहे.
2.94.5
केचिद्रजतसङ्काशाः केचित् क्षतजसन्निभाः ।
पीतमाञ्जिष्ठवर्णाश्च केचिन्मणिवरप्रभाः ॥ २.९४.५ ॥
काही चांदीसारखी, काही रक्तासारखी, काही पिवळी आणि मंजिष्ठ-लाल रंगाची, आणि काही उत्तम रत्नांच्या प्रभेची.
2.94.6
पुष्पार्ककेतकाभाश्च केचिज्ज्योतीरसप्रभाः ।
विराजन्ते ऽचलेन्द्रस्य देशा धातुविभूषिताः ॥ २.९४.६ ॥
काही फुले, सूर्य आणि केतकी यांच्या आभेची, आणि काही ज्योतीरसाच्या प्रभेची. पर्वतराजाचे हे प्रदेश धातूंनी अलंकृत होऊन शोभत आहेत.
2.94.7
नानामृगगणद्वीपितरक्ष्वृक्षगणैर्वृतः ।
अदुष्टैर्भात्ययं शैलो बहुपक्षिसमायुतः ॥ २.९४.७ ॥
अनेक मृगांचे कळप, बिबटे व अस्वलांच्या झुंडींनी वेढलेला आणि अनेक पक्ष्यांनी युक्त असा हा पर्वत निर्मळपणे शोभतो आहे.
2.94.8
आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः ।
अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुकवेणुभिः ॥ २.९४.८ ॥
आंबा, जांभूळ, असन, लोध्र, प्रियाल, फणस, धव, अंकोल, तिनिश, बेल, तिंदुक व बांबू या वृक्षांनी हा पर्वत शोभतो.
2.94.9
काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा ।
बदर्य्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः ॥ २.९४.९ ॥
काश्मर्य, रिष्ट, वरुण, मधूक, तिलक, बोर, आवळा, नीप, वेत, धन्वन व बीजक या वृक्षांनीही हा पर्वत शोभतो.
2.94.10
पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः ।
एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः ॥ २.९४.१० ॥
फुलांनी, फळांनी व सावलीने युक्त मनोहर वृक्षांनी व अशाच इतर वृक्षांनी भरलेला हा पर्वत शोभेने फुलतो आहे.
2.94.11
शैलप्रस्थेषु रम्येषु पश्येमान् रोमहर्षणान् ।
किन्नरान् द्वन्द्वशो भद्रे रममाणान् मनस्विनः ॥ २.९४.११ ॥
हे भद्रे! या पर्वताच्या रमणीय पठारांवर जोड्या-जोड्यांनी रमणाऱ्या या रोमांचकारी, मनस्वी किन्नरांना पाहा.
2.94.12
शाखावसक्तान् खङ्गांश्च प्रवराण्यम्बराणि च ।
पश्च विद्याधरस्त्रीणां क्रीडोद्देशान् मनोरमान् ॥ २.९४.१२ ॥
फांद्यांना लटकलेली खड्गे व उत्तम वस्त्रे पाहा; विद्याधर स्त्रियांची मनोहर क्रीडास्थळेही पाहा.
2.94.13
जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित् क्वचित् ।
स्रवद्भिर्भात्ययं शैलः स्रवन्मद इव द्विपः ॥ २.९४.१३ ॥
धबधब्यांनी, फुटणाऱ्या झऱ्यांनी आणि ठिकठिकाणी वाहणाऱ्या प्रवाहांनी हा पर्वत मद गळणाऱ्या हत्तीप्रमाणे चमकतो.
2.94.14
गुहासमीरणो गन्धान् नानापुष्पभवान् वहन् ।
घ्राणतर्प्पणमभ्येत्य कं नरं न प्रहर्षयेत् ॥ २.९४.१४ ॥
गुहांमधून वाहणारा वारा विविध फुलांचा सुगंध वाहून नाकाला तृप्ती देतो; तो अनुभवून कोणता माणूस आनंदित होणार नाही?
2.94.15
यदीह शरदो ऽनेकास्त्वया सार्द्धमनिन्दिते ।
लक्ष्मणेन च वत्स्यामि न मां शोकः प्रधक्ष्यति ॥ २.९४.१५ ॥
हे निर्दोष सीते! तू आणि लक्ष्मण यांच्यासह मी येथे अनेक शरद ऋतू राहिलो, तर मला शोक जाळणार नाही.
2.94.16
बहुपुष्पफले रम्ये नानाद्विजगणायुते ।
विचित्रशिखरे ह्यस्मिन् रतवानस्मि भामिनि ॥ २.९४.१६ ॥
हे सुंदरी! विविध फुले आणि फळांनी भरलेल्या, अनेक पक्ष्यांच्या थव्यांनी युक्त, विचित्र शिखरांच्या या रमणीय पर्वतावर मी खरोखर रमलो आहे.
2.94.17
अनेन वनवासेन मया प्राप्तं फलद्वयम् ।
पितुश्चानृणता धर्मे भरतस्य प्रियं तथा ॥ २.९४.१७ ॥
या वनवासामुळे मला दोन फळे मिळाली: धर्मानुसार पित्याच्या ऋणातून मुक्तता, आणि तसेच भरताचे प्रिय साधणे.
2.94.18
वैदेहि रमसे कच्चिच्चित्रकूटे मया सह ।
पश्यन्ती विविधान् भावान् मनोवाक्कायसंयतान् ॥ २.९४.१८ ॥
हे वैदेही! मन, वाणी आणि शरीर संयमित ठेवून, विविध भाव पाहत, चित्रकूटावर माझ्यासह तू रमतेस का?
2.94.19
इदमेवामृतं प्राहू राज्ञि राजर्षयः परे ।
वनवासं भवार्थाय प्रेत्य मे प्रपितामहाः ॥ २.९४.१९ ॥
राजर्षी याला अमृत म्हणतात; माझे प्रपितामह मृत्यूनंतर कल्याणासाठी वनवास स्वीकारत असत.
2.94.20
शिलाः शैलस्य शोभन्ते विशालाः शतशो ऽभितः ।
बहुला बहुलैर्वर्णैर्नीलपीतसितारुणैः ॥ २.९४.२० ॥
पर्वताच्या विशाल शिला निळ्या, पिवळ्या, पांढऱ्या आणि लाल अशा विविध रंगांनी चहूकडे शेकडो शोभत आहेत.
2.94.21
निशि भान्त्यचलेन्द्रस्य हुताशनशिखा इव ।
ओषध्यः स्वप्रभालक्ष्या भ्राजमानाः सहस्रशः ॥ २.९४.२१ ॥
रात्री पर्वतराजाच्या औषधी आपल्या स्वतःच्या प्रभेने ओळखल्या जातात आणि होमाग्नीच्या ज्वाळांसारख्या हजारोंनी चमकतात.
2.94.22
केचित् क्षयनिभा देशाः केचिदुद्यानसन्निभाः ।
केचिदेकशिला भान्ति पर्वतस्यास्य भामिनि ॥ २.९४.२२ ॥
हे भामिनी, या पर्वताचे काही भाग घरांसारखे, काही उद्यानांसारखे, तर काही एकाच शिलेसारखे शोभतात.
2.94.23
भित्त्वेव वसुधां भाति चित्रकूटः समुत्थितः ।
चित्रकूटस्य कूटो ऽसौ दृश्यते सर्वतः शुभः ॥ २.९४.२३ ॥
पृथ्वी फोडून चित्रकूट वर उठल्यासारखा शोभतो; चित्रकूटाचे हे शिखर सर्व बाजूंनी सुंदर दिसते.
2.94.24
कुष्ठपुन्नागस्ऺथगरभूर्जपत्रोत्तरच्छदान् ।
कामिनां स्वास्तरान् पश्य कुशेशयदलायुतान् ॥ २.९४.२४ ॥
पाहा, कामी जनांची सुंदर शय्या—कुष्ठ, पुन्नाग, स्थगर फुले आणि भूर्जपत्रे यांनी आच्छादलेली, हजारो कमळपाकळ्यांनी सजलेली.
2.94.25
मृदिताश्चापविद्धाश्च दृश्यन्ते कमलस्रजः ।
कामिभिर्वनिते पश्य फलानि विविधानि च ॥ २.९४.२५ ॥
हे वनिते, पाहा, प्रेमिकांनी चिरडून फेकलेल्या कमळमाळा दिसत आहेत आणि विविध फळेही.
2.94.26
वस्वौकसारां नलिनीमत्येतीवोत्तरान् कुरून् ।
पर्वतश्चित्रकूटो ऽसौ बहुमूलफलोदकः ॥ २.९४.२६ ॥
समृद्ध जलाशयांची कमळसरोवरे असलेला हा चित्रकूट पर्वत उत्तर कुरू देशालाही मागे टाकतो; येथे कंद, फळे आणि पाणी भरपूर आहे.
2.94.27
इमं तु कालं वनिते विजह्रिवांस्त्वया च सीते सह लक्ष्मणेन च ।
रतिं प्रपत्स्ये कुलधर्मवर्द्धनीं सतां पथि स्वैर्नियमैः परैः स्थितः ॥ २.९४.२७ ॥
हे वनिते सीते! तुझ्याबरोबर आणि लक्ष्मणाबरोबर हा काळ मी आनंदात घालवला आहे; आता सज्जनांच्या मार्गावर, स्वतःच्या आणि उत्तम नियमांत स्थिर राहून, कुलधर्म वाढवणारा आनंद मी प्राप्त करीन.