वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.5.1
हत्वा तु तं भीमबलं विराधं राक्षसं वने।
ततः सीतां परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान् ॥ ३.५.१ ॥
अरण्यात भीमबल राक्षस विराधाचा वध करून, सीतेला आलिंगन देऊन व तिचे सांत्वन करून पराक्रमी (राम)...
3.5.2
अब्रवीद् भ्रातरं रामो लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्।
कष्टं वनमिदं दुर्गं न च स्मो वनगोचराः ॥ ३.५.२ ॥
तेजस्वी बंधू लक्ष्मणाला राम म्हणाला: हे अरण्य कठीण आणि दुर्गम आहे; आपण वनात संचार करणारे नाही.
3.5.3
अभिगच्छामहे शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनम्।
आश्रमं शरभङ्गस्य राघवोऽभिजगाम ह ॥ ३.५.३ ॥
"आपण लवकर तपोधन शरभंगाच्या आश्रमात जाऊ" असे म्हणून राघव शरभंगाच्या आश्रमाकडे गेला.
3.5.4
तस्य देवप्रभावस्य तपसा भावितात्मनः।
समीपे शरभङ्गस्य ददर्श महदद्भुतम् ॥ ३.५.४ ॥
दैवी प्रभाव आणि तपाने शुद्ध मन असलेल्या शरभंगाच्या समीप (रामाने) एक महान व अद्भुत दृश्य पाहिले.
3.5.5
विभ्राजमानं वपुषा सूर्यवैश्वानरप्रभम्।
रथप्रवरमारूढमाकाशे विबुधानुगम् ॥ ३.५.५ ॥
शरीराने तेजस्वी, सूर्य व अग्नीसारख्या प्रभेचा, आकाशात श्रेष्ठ रथावर आरूढ आणि देवांनी अनुसरलेला (त्याला पाहिले).
3.5.6
असंस्पृशन्तं वसुधां ददर्श विबुधेश्वरम्।
सम्प्रभाभरणं देवं विरजोऽम्बरधारिणम् ॥ ३.५.६ ॥
पृथ्वीला स्पर्श न करता राहिलेल्या देवांच्या स्वामीला (रामाने) पाहिले; तो तेजस्वी अलंकार धारण केलेला, निर्मल वस्त्र परिधान केलेला देव होता.
3.5.7
तद्विधैरेव बहुभिः पूज्यमानं महात्मभिः।
हरितैर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ ३.५.७ ॥
त्याच प्रकारच्या अनेक महात्म्यांनी पूजिलेला, हिरवट घोड्यांनी जुंपलेला, आकाशात विहरणारा रथ.
3.5.8
ददर्शादूरतस्तस्य तरुणादित्यसंनिभम्।
पाण्डुराभ्रघनप्रख्यं चन्द्रमण्डलसंनिभम् ॥ ३.५.८ ॥
जवळूनच त्याला पाहिले — नव्या सूर्यासारखा, पांढऱ्या दाट मेघासारखा, चंद्रबिंबासारखा.
3.5.9
अपश्यद् विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम्।
चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने ॥ ३.५.९ ॥
निर्मल छत्र पाहिले, विविध माळांनी शोभिलेले; श्रेष्ठ, सोन्याच्या दांड्याचे, मौल्यवान चामरे व व्यजने पाहिली.
3.5.10
गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि।
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवः परमर्षयः ॥ ३.५.१० ॥
दोन श्रेष्ठ स्त्रियांनी धरून मस्तकावर वारा घालत असता, गंधर्व, अमर, सिद्ध आणि अनेक परमर्षी (तेथे होते).
3.5.11
अन्तरिक्षगतं देवं गीर्भिरग्र्या भिरैडयन्।
सह सम्भाषमाणे तु शरभङ्गेन वासवे ॥ ३.५.११ ॥
आकाशात विहरणाऱ्या त्या देवाची श्रेष्ठ शब्दांनी स्तुती करीत होते; वासव (इंद्र) शरभंगाशी संभाषण करीत होता.
3.5.12
दृष्ट्वा शतक्रतुं तत्र रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
रामोऽथ रथमुद्दिश्य भ्रातुर्दर्शयताद्भुतम् ॥ ३.५.१२ ॥
तेथे शतक्रतु (इंद्र) पाहून राम लक्ष्मणाला म्हणाला; मग रथाकडे निर्देश करून भावाला अद्भुत दाखवीत (तो म्हणाला).
3.5.13
अर्चिष्मन्तं श्रिया जुष्टमद्भुतं पश्य लक्ष्मण।
प्रतपन्तमिवादित्यमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ ३.५.१३ ॥
लक्ष्मणा, तेजस्वी, शोभेने युक्त अशा अद्भुत रथाकडे पाहा — आकाशात विहार करणारा, जणू सूर्यच तापत आहे.
3.5.14
ये हयाः पुरुहूतस्य पुरा शक्रस्य नः श्रुताः।
अन्तरिक्षगता दिव्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥ ३.५.१४ ॥
पूर्वी पुरुहूत इंद्राचे जे घोडे आम्ही ऐकले होते — आकाशात विहार करणारे दिव्य अश्व — निश्चितच हेच ते हरी आहेत.
3.5.15
इमे च पुरुषव्याघ्र ये तिष्ठन्त्यभितो दिशम्।
शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खड्गपाणयः ॥ ३.५.१५ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, जे चारही दिशांना उभे असलेले — शंभर शंभर कुंडले घातलेले, हातात तलवार घेतलेले तरुण.
3.5.16
विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः।
शोणांशुवसनाः सर्वे व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥ ३.५.१६ ॥
विशाल व रुंद छाती असलेले, लोखंडी परिघासारखे लांब बाहू असलेले, लाल वस्त्र परिधान केलेले — सर्व वाघांसारखे दुर्जय.
3.5.17
उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसंनिभाः।
रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम् ॥ ३.५.१७ ॥
हे सौमित्रे, सर्वांच्या छातीवर अग्नीसारखे तेजस्वी हार आहेत; ते पंचवीस वर्षांच्या वयाचे रूप धारण करीत आहेत.
3.5.18
एतद्धि किल देवानां वयो भवति नित्यदा।
यथेमे पुरुषव्याघ्रा दृश्यन्ते प्रियदर्शनाः ॥ ३.५.१८ ॥
देवांचे वय नेहमी असेच असते; हे पुरुषव्याघ्र प्रियदर्शन दिसत आहेत.
3.5.19
इहैव सह वैदेह्या मुहूर्तं तिष्ठ लक्ष्मण।
यावज्जानाम्यहं व्यक्तं क एष द्युतिमान् रथे ॥ ३.५.१९ ॥
लक्ष्मणा, वैदेहीसह येथेच क्षणभर थांब; रथात असलेला हा तेजस्वी कोण आहे हे मी स्पष्टपणे जाणून घेईपर्यंत.
3.5.20
तमेवमुक्त्वा सौमित्रिमिहैव स्थीयतामिति।
अभिचक्राम काकुत्स्थः शरभङ्गाश्रमं प्रति ॥ ३.५.२० ॥
सौमित्रीला 'इथेच थांब' असे सांगून काकुत्स्थ राम शरभंगाच्या आश्रमाकडे निघाला.
3.5.21
ततः समभिगच्छन्तं प्रेक्ष्य रामं शचीपतिः।
शरभङ्गमनुज्ञाप्य विबुधानिदमब्रवीत् ॥ ३.५.२१ ॥
तेव्हा राम जवळ येत असलेला पाहून शचीपती इंद्राने शरभंगाचा निरोप घेऊन देवांना असे म्हटले.
3.5.22
इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते।
निष्ठां नयत तावत् तु ततो माद्रष्टुमर्हति ॥ ३.५.२२ ॥
हा राम इथे येत आहे. तो माझ्याशी बोलेपर्यंत तुम्ही (कार्य) पूर्ण करा; त्यानंतर तो मला पाहण्यास योग्य ठरेल.
3.5.23
जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम्।
कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैः सुदुष्करम् ॥ ३.५.२३ ॥
तेव्हा मी लवकरच याला विजयी आणि कृतार्थ करीन; कारण हे महान कार्य त्यानेच करायचे आहे, जे इतरांना अत्यंत कठीण आहे.
3.5.24
अथ वज्री तमामन्त्र्य मानयित्वा च तापसम्।
रथेन हययुक्तेन ययौ दिवमरिंदमः ॥ ३.५.२४ ॥
मग वज्रधारी, शत्रुदमन इंद्र त्या तपस्व्याला निरोप देऊन व त्याचा सन्मान करून घोड्यांनी जुंपलेल्या रथातून स्वर्गाकडे गेला.
3.5.25
प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवः सपरिच्छदः।
अग्निहोत्रमुपासीनं शरभङ्गमुपागमत् ॥ ३.५.२५ ॥
सहस्राक्ष इंद्र निघून गेल्यानंतर राघव आपल्या परिवारासह अग्निहोत्रात मग्न असलेल्या शरभंगांकडे गेला.
3.5.26
तस्य पादौ च संगृह्य रामः सीता च लक्ष्मणः।
निषेदुस्तदनुज्ञाता लब्धवासा निमन्त्रिताः ॥ ३.५.२६ ॥
राम, सीता आणि लक्ष्मण यांनी त्यांचे पाय धरले; त्यांच्या अनुज्ञेने, निवास मिळवून, आमंत्रित होऊन ते बसले.
3.5.27
ततः शक्रोपयानं तु पर्यपृच्छत राघवः।
शरभङ्गश्च तत् सर्वं राघवाय न्यवेदयत् ॥ ३.५.२७ ॥
मग राघवाने इंद्राच्या आगमनाविषयी विचारले; आणि शरभंगांनी ते सर्व राघवाला सांगितले.
3.5.28
मामेष वरदो राम ब्रह्मलोकं निनीषति।
जितमुग्रेण तपसा दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ ३.५.२८ ॥
हे राम, हा वरदाता मला ब्रह्मलोकाला नेऊ इच्छितो; उग्र तपाने मी तो जिंकला आहे, जो अकृतात्म्यांना दुर्लभ आहे.
3.5.29
अहं ज्ञात्वा नरव्याघ्र वर्तमानमदूरतः।
ब्रह्मलोकं न गच्छामि त्वामदृष्ट्वा प्रियातिथिम् ॥ ३.५.२९ ॥
हे नरव्याघ्रा, तू जवळच आहेस हे जाणून, प्रिय अतिथी असलेल्या तुला पाहिल्याशिवाय मी ब्रह्मलोकाला जाणार नाही.
3.5.30
त्वयाहं पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महात्मना।
समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवं चावरं परम् ॥ ३.५.३० ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, धार्मिक आणि महात्म्या अशा तुला भेटून मी स्वर्गाला जाईन — तो उच्च असो वा कनिष्ठ.
3.5.31
अक्षया नरशार्दूल जिता लोका मया शुभाः।
ब्राह्म्याश्च नाकपृष्ठ्याश्च प्रतिगृह्णीष्व मामकान् ॥ ३.५.३१ ॥
हे नरशार्दूला! ब्रह्मलोक आणि स्वर्गलोक हे अक्षय शुभ लोक मी जिंकले आहेत; माझे ते पुण्य तू स्वीकार.
3.5.32
एवमुक्तो नरव्याघ्रः सर्वशास्त्रविशारदः।
ऋषिणा शरभङ्गेन राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.५.३२ ॥
ऋषी शरभंगांनी असे सांगितल्यावर, सर्वशास्त्रनिपुण नरव्याघ्र राघव हे वचन बोलला.
3.5.33
अहमेवाहरिष्यामि सर्वाल्ँ लोकान् महामुने।
आवासं त्वहमिच्छामि प्रदिष्टमिह कानने ॥ ३.५.३३ ॥
हे महामुनी! सर्व लोक मीच मिळवीन; पण येथे या अरण्यात मला दाखवलेले एक निवासस्थान मला हवे आहे.
3.5.34
राघवेणैवमुक्तस्तु शक्रतुल्यबलेन वै।
शरभङ्गो महाप्राज्ञः पुनरेवाब्रवीद् वचः ॥ ३.५.३४ ॥
इंद्रासमान बलवान राघवाने असे सांगितल्यावर, महाप्राज्ञ शरभंग पुन्हा हे वचन बोलले.
3.5.35
इह राम महातेजाः सुतीक्ष्णो नाम धार्मिकः।
वसत्यरण्ये नियतः स ते श्रेयो विधास्यति ॥ ३.५.३५ ॥
हे राम, येथे सुतीक्ष्ण नावाचे महातेजस्वी, धार्मिक, संयमी मुनी या अरण्यात राहतात; ते तुझे कल्याण करतील.
3.5.36
सुतीक्ष्णमभिगच्छ त्वं शुचौ देशे तपस्विनम्।
रमणीये वनोद्देशे स ते वासं विधास्यति ॥ ३.५.३६ ॥
तू शुचिर्भूत स्थानी तपश्चर्या करणाऱ्या सुतीक्ष्णांकडे जा; हा रमणीय वनप्रदेश, तिथे ते तुझ्या वासाची व्यवस्था करतील.
3.5.37
इमां मन्दाकिनीं राम प्रतिस्रोतामनुव्रज।
नदीं पुष्पोडुपवहां ततस्तत्र गमिष्यसि ॥ ३.५.३७ ॥
रामा, या मन्दाकिनी नदीच्या प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने जा; फुले आणि होड्या वाहून नेणाऱ्या त्या नदीच्या काठाने गेलास तर तिथे पोहोचशील.
3.5.38
एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तं पश्य तात माम्।
यावज्जहामि गात्राणि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ ३.५.३८ ॥
नरश्रेष्ठा, हा मार्ग आहे. प्रिया, क्षणभर माझ्याकडे पाहा; सर्प जुनी कात टाकतो तसे मी माझे शरीर सोडेपर्यंत पाहा.
3.5.39
ततोऽग्निं स समाधाय हुत्वा चाज्येन मन्त्रवत् ।
शरभङ्गो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम् ॥ ३.५.३९ ॥
मग्न महातेजस्वी शरभंग यांनी अग्नी प्रज्वलित करून, मंत्रानुसार तुपाची आहुती देऊन त्या होमाग्नीत प्रवेश केला.
3.5.40
तस्य रोमाणि केशांश्च तदा वह्निर्महात्मनः।
जीर्णां त्वचं तदस्थीनि यच्च मांसं च शोणितम् ॥ ३.५.४० ॥
तेव्हा अग्नीने त्या महात्म्याचे केस, रोम, जुनी त्वचा, हाडे, मांस आणि रक्त भस्म करून टाकले.
3.5.41
स च पावकसंकाशः कुमारः समपद्यत।
उत्थायाग्निचयात् तस्माच्छरभङ्गो व्यरोचत ॥ ३.५.४१ ॥
अग्नीसारखा तेजस्वी तो कुमार प्रकट झाला; त्या अग्निराशीतून उठून शरभंग तेजाने झळकला.
3.5.42
स लोकानाहिताग्नीनामृषीणां च महात्मनाम्।
देवानां च व्यतिक्रम्य ब्रह्मलोकं व्यरोहत ॥ ३.५.४२ ॥
ते आहिताग्नी ऋषींचे आणि महात्म्या देवतांचे लोक ओलांडून ब्रह्मलोकाकडे चढून गेले.
3.5.43
स पुण्यकर्मा भुवने द्विजर्षभः
पितामहं सानुचरं ददर्श ह।
पितामहश्चापि समीक्ष्य तं द्विजं
ननन्द सुस्वागतमित्युवाच ह ॥ ३.५.४३ ॥
पुण्यकर्मा तो श्रेष्ठ द्विज जगात आपल्या अनुचरांसह पितामह ब्रह्मदेवांना पाहता झाला. पितामहांनीही त्या द्विजाला पाहून आनंदित होऊन म्हटले, "सुस्वागत!"