వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.73

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

పదార్థాలతో చదవండి

3.73.1

दर्शयित्वा तु रामाय सीतायाः परिमार्गणे।
वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः कबन्धः पुनरब्रवीत् ॥ ३.७३.१ ॥

సీతను వెతకడంలో రామునికి మార్గం చూపిన తర్వాత, ప్రయోజనం తెలిసిన కబంధుడు మళ్లీ అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.

3.73.2

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।
प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः ॥ ३.७३.२ ॥

రామా, ఇదే శుభమైన మార్గం; పశ్చిమ దిక్కున ఈ పుష్పించిన వృక్షాలు మనోహరంగా ప్రకాశిస్తున్నాయి.

3.73.3

जम्बूप्रियालपनसा न्यग्रोधप्लक्षतिन्दुकाः।
अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादपाः ॥ ३.७३.३ ॥

నేరేడు, ప్రియాలం, పనస, మర్రి, జువ్వి, తిందుకం, రావి, కర్ణికారం, మామిడి మరియు ఇతర వృక్షాలు.

3.73.4

धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।
नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः ॥ ३.७३.४ ॥

ధన్వన, నాగవృక్షాలు, తిలకం, నక్తమాలం, నీలాశోకం, కదంబం, గన్నేరు—ఇవి పుష్పించి ఉన్నాయి.

3.73.5

अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।
तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान् बलात् ॥ ३.७३.५ ॥

అగ్నిముఖ్య, అశోక, ఎఱ్ఱని పారిభద్రక వృక్షాలు—వాటిని ఎక్కి, లేదా బలవంతంగా నేలకు పడగొట్టి.

3.73.6

फलान्यमृतकल्पानि भक्षयित्वा गमिष्यथः।
तदतिक्रम्य काकुत्स्थ वनं पुष्पितपादपम् ॥ ३.७३.६ ॥

అమృతంలా ఉన్న ఫలాలు తిని మీరిద్దరూ వెళ్తారు; కాకుత్స్థా, పుష్పించిన వృక్షాలున్న ఆ వనాన్ని దాటి.

3.73.7

नन्दनप्रतिमं चान्यत् कुरवस्तूत्तरा इव।
सर्वकालफला यत्र पादपा मधुरस्रवाः ॥ ३.७३.७ ॥

నందన వనంలా మరొకటి ఉంది, ఉత్తర కురు దేశాల్లా; అక్కడ చెట్లు అన్ని కాలాల్లోనూ ఫలిస్తూ, మధువును స్రవిస్తూ ఉంటాయి.

3.73.8

सर्वे च ऋतवस्तत्र वने चैत्ररथे यथा।
फलभारनतास्तत्र महाविटपधारिणः ॥ ३.७३.८ ॥

అక్కడ చైత్రరథ వనంలా అన్ని ఋతువులూ ఉన్నాయి; ఫలభారంతో వంగి, పెద్ద కొమ్మలు ధరించిన చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

3.73.9

शोभन्ते सर्वतस्तत्र मेघपर्वतसंनिभाः।
तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वाथवा सुखम् ॥ ३.७३.९ ॥

అక్కడ అవి అన్ని వైపులా మేఘాలు, పర్వతాల్లా ప్రకాశిస్తున్నాయి; వాటిపైకి ఎక్కి, లేదా నేలపై పడగొట్టి సుఖంగా (ఫలాలు తీసుకోవచ్చు).

3.73.10

फलान्यमृतकल्पानि लक्ष्मणस्ते प्रदास्यति।
चङ्क्रमन्तौ वरान् शैलान् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ३.७३.१० ॥

అమృతంలా ఉన్న ఫలాలను లక్ష్మణుడు నీకు ఇస్తాడు. మీరిద్దరూ శ్రేష్ఠ పర్వతాలపై విహరిస్తూ, ఒక పర్వతం నుండి మరొక పర్వతానికి, ఒక వనం నుండి మరొక వనానికి వెళ్తారు.

3.73.11

ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः।
अशर्करामविभ्रंशां समतीर्थामशैवलाम् ॥ ३.७३.११ ॥

అప్పుడు, ఓ వీరులారా, మీరిద్దరూ పంపా అనే పేరుగల సరస్సుకు వెళ్తారు.

3.73.12

राम संजातवालूकां कमलोत्पलशोभिताम्।
तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश्चैव राघव ॥ ३.७३.१२ ॥

రాళ్లు లేని, దృఢమైన తీరాలు, సమమైన రేవులు, నాచు లేని, ఇసుక ఏర్పడిన, కమలాలు, నీలోత్పలాలతో శోభించే ఆ సరస్సు అక్కడ ఉంది. అక్కడ హంసలు, జలపక్షులు, క్రౌంచాలు, కురరాలు కూడా ఉన్నాయి, ఓ రాఘవా.

3.73.13

वल्गुस्वरा निकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः।
नोद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा वधस्याकोविदाः शुभाः ॥ ३.७३.१३ ॥

పంపా జలాల్లో సంచరించే మధుర స్వరాల పక్షులు కూస్తున్నాయి. వధ అంటే ఏమిటో తెలియని అవి మనుషులను చూసి భయపడవు; అవి శుభప్రదమైనవి.

3.73.14

घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस्तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः।
रोहितान् वक्रतुण्डांश्च नलमीनांश्च राघव ॥ ३.७३.१४ ॥

రాఘవా! నెయ్యి ముద్దల్లా బలిసిన ఆ పక్షులను, వంకర ముక్కుల రోహిత చేపలను, నల చేపలను నువ్వు తింటావు.

3.73.15

पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान् हतान्।
निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानैककण्टकान् ॥ ३.७३.१५ ॥

రామా! పంపాలో అక్కడ నువ్వు బాణాలతో శ్రేష్ఠమైన చేపలను చంపుతావు; తొక్క, రెక్కలు తీసి ఇనుములా కాల్చిన, బలిసిన, ఒకే ముల్లున్న వాటిని తింటావు.

3.73.16

तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणः सम्प्रदास्यति।
भृशं तान् खादतो मत्स्यान् पम्पायाः पुष्पसंचये ॥ ३.७३.१६ ॥

నీ పట్ల భక్తితో కూడిన లక్ష్మణుడు వాటిని సమర్పిస్తాడు; పంపా పుష్పాలను ఏరే సమయంలో ఆ చేపలను నువ్వు ఎక్కువగా తింటావు.

3.73.17

पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्।
उद्धृत्य स तदाक्लिष्टं रूप्यस्फटिकसंनिभम् ॥ ३.७३.१७ ॥

కమల సుగంధం కలిగిన, శుభ్రమైన, సుఖంగా చల్లని, ఆరోగ్యదాయకమైన నీటిని, వెండిలా స్ఫటికంలా స్వచ్ఛమైన దానిని అతడు తీసుకువస్తాడు.

3.73.18

अथ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति।
स्थूलान् गिरिगुहाशय्यान् वानरान् वनचारिणः ॥ ३.७३.१८ ॥

తరువాత లక్ష్మణుడు తామర ఆకుతో వాటికి నీళ్లు తాగిస్తాడు — పర్వత గుహల్లో నిద్రించే, అడవుల్లో తిరిగే బలిసిన వానరులకు.

3.73.19

सायाह्ने विचरन् राम दर्शयिष्यति लक्ष्मणः।
अपां लोभादुपावृत्तान् वृषभानिव नर्दतः ॥ ३.७३.१९ ॥

రామా, సాయంకాలం సంచరిస్తూ లక్ష్మణుడు నీకు చూపుతాడు, నీటి ఆశతో దగ్గరకు వచ్చి గర్జించే ఎద్దుల వలె (వానరులను).

3.73.20

स्थूलान् पीतांश्च पम्पायां द्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम।
सायाह्ने विचरन् राम विटपी माल्यधारिणः ॥ ३.७३.२० ॥

నరోత్తమా రామా, పంపా సరస్సు వద్ద లావైన వానరులు నీళ్ళు తాగడం నీవు చూస్తావు; సాయంకాలం సంచరించే, చెట్లపై నివసించే, మాలలు ధరించిన (వానరులను).

3.73.21

शिवोदकं च पम्पायां दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि।
सुमनोभिश्चितास्तत्र तिलका नक्तमालकाः ॥ ३.७३.२१ ॥

పంపా సరస్సులోని శుభజలాన్ని చూసి నీవు శోకాన్ని విడిచిపెడతావు; అక్కడ పూలతో అలంకరించిన తిలక, నక్తమాల వృక్షాలు ఉన్నాయి.

3.73.22

उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव।
न तानि कश्चिन्माल्यानि तत्रारोपयिता नरः ॥ ३.७३.२२ ॥

రాఘవా, అక్కడ వికసించిన నీలకమలాలు, పద్మాలు ఉన్నాయి; ఆ పూలమాలలను అక్కడ ఎవరూ ధరింపజేయరు.

3.73.23

न च वै म्लानतां यान्ति न च शीर्यन्ति राघव।
मतङ्गशिष्यास्तत्रासन्नृषयः सुसमाहिताः ॥ ३.७३.२३ ॥

రాఘవా, అవి వాడవు, రాలవు; అక్కడ మతంగుని శిష్యులైన, బాగా సమాహితులైన ఋషులు ఉండేవారు.

3.73.24

तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः।
ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात् स्वेदबिन्दवः ॥ ३.७३.२४ ॥

గురువు కోసం అడవి సామగ్రిని మోసుకొచ్చిన భారంతో బాధపడిన వారి శరీరం నుండి చెమట బిందువులు వేగంగా భూమిపై పడ్డాయి.

3.73.25

तानि माल्यानि जातानि मुनीनां तपसा तदा।
स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव ॥ ३.७३.२५ ॥

రాఘవా! అప్పుడు మునుల తపోబలంతో పుట్టిన ఆ మాలలు, చెమట బిందువుల నుండి పుట్టినవి, నశించవు.

3.73.26

तेषां गतानामद्यापि दृश्यते परिचारिणी।
श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी ॥ ३.७३.२६ ॥

వెళ్ళిపోయిన వారి పరిచారిక, శబరి అనే శ్రమణి, ఇప్పటికీ కనిపిస్తుంది; కాకుత్స్థా, ఆమె చిరకాలం జీవించి ఉంది.

3.73.27

त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम्।
दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥ ३.७३.२७ ॥

అయితే ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ స్థిరుడై, సర్వ ప్రాణులచే నమస్కరించబడే, దేవతలతో సమానమైన నిన్ను చూచి, రామా, ఆమె స్వర్గలోకానికి వెళ్తుంది.

3.73.28

ततस्तद्राम पम्पायास्तीरमाश्रित्य पश्चिमम्।
आश्रमस्थानमतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि ॥ ३.७३.२८ ॥

అప్పుడు, రామా, పంపా నదికి పశ్చిమ తీరాన్ని చేరి, కాకుత్స్థా, సాటిలేని, రహస్యమైన ఆశ్రమ స్థలాన్ని నీవు చూస్తావు.

3.73.29

न तत्राक्रमितुं नागाः शक्नुवन्ति तदाश्रमे।
ऋषेस्तस्य मतङ्गस्य विधानात् तच्च काननम् ॥ ३.७३.२९ ॥

అక్కడ, ఆ ఆశ్రమంలో, ఏనుగులు కూడా ప్రవేశించలేవు; ఆ మహర్షి మతంగుని విధానం వల్ల ఆ అరణ్యం కూడా (రక్షితమై ఉంది).

3.73.30

मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।
तस्मिन् नन्दनसंकाशे देवारण्योपमे वने ॥ ३.७३.३० ॥

రఘునందనా, అది 'మతంగవనం' అనే పేరుతోనే ప్రసిద్ధి; నందనవనంలా, దేవారణ్యంతో సమానమైన ఆ వనంలో.

3.73.31

नानाविहगसंकीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः।
ऋष्यमूकस्तु पम्पायाः पुरस्तात् पुष्पितद्रुमः ॥ ३.७३.३१ ॥

రామా, అనేక రకాల పక్షులతో నిండిన ఆ వనంలో నీవు సంతోషంగా విహరిస్తావు. పంపా సరస్సుకు ముందున ఋష్యమూకం ఉంది; దాని వృక్షాలు పూలతో నిండి ఉన్నాయి.

3.73.32

सुदुःखारोहणश्चैव शिशुनागाभिरक्षितः।
उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकालेऽभिनिर्मितः ॥ ३.७३.३२ ॥

ఆ పర్వతం ఎక్కడం అత్యంత కష్టం; చిన్న ఏనుగులు దాన్ని కాపాడుతుంటాయి. పూర్వకాలంలో బ్రహ్మ దానిని అత్యంత ఉదారంగా సృష్టించాడు.

3.73.33

शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि।
यत् स्वप्नं लभते वित्तं तत् प्रबुद्धोऽधिगच्छति ॥ ३.७३.३३ ॥

రామా, ఆ పర్వత శిఖరంపై నిద్రించే మనిషి స్వప్నంలో ఏ సంపదను పొందుతాడో, మేల్కొన్నప్పుడు దానినే పొందుతాడు.

3.73.34

यस्त्वेनं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति।
तत्रैव प्रहरन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः ॥ ३.७३.३४ ॥

కానీ దుర్మార్గుడు, పాపకర్ముడు ఆ పర్వతం ఎక్కితే, అక్కడే నిద్రిస్తున్నప్పుడు రాక్షసులు అతడిని పట్టుకుని కొడతారు.

3.73.35

तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्दः श्रूयते महान्।
क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गाश्रमवासिनाम् ॥ ३.७३.३५ ॥

అక్కడ కూడా రామా, పంపలో ఆడుకుంటున్న మతంగ ఆశ్రమవాసుల చిన్న ఏనుగుల మహా ఘీంకారం వినిపిస్తుంది.

3.73.36

सक्ता रुधिरधाराभिः संहत्य परमद्विपाः।
प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः ॥ ३.७३.३६ ॥

రక్తధారలతో తడిసిన, మేఘవర్ణంలో ఉన్న, వేగవంతమైన మహా ఏనుగులు గుంపులుగా కూడి, విడివిడిగా చెదిరి తిరుగుతాయి.

3.73.37

ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं चारु शोभनम्।
अत्यन्तसुखसंस्पर्शं सर्वगन्धसमन्वितम् ॥ ३.७३.३७ ॥

అక్కడ వారు స్వచ్ఛమైన, అందమైన, మనోహరమైన నీటిని త్రాగారు; దాని స్పర్శ మిక్కిలి సుఖకరమైనది, అది సర్వ సుగంధాలతో కూడినది.

3.73.38

निर्वृत्ताः संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः।
ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान् ॥ ३.७३.३८ ॥

తృప్తి చెందిన వనచరులు అడవులలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి; నీలమైన, మృదువైన రోమకాంతి గల ఎలుగుబంట్లు, చిరుతలు కూడా.

3.73.39

रुरूनपेतानजयान् दृष्ट्वा शोकं प्रहास्यसि।
राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा ॥ ३.७३.३९ ॥

రురు జింకలను, మేకలను చూసి నీవు శోకాన్ని విడిచిపెడతావు. రామా, ఆ పర్వతపు గొప్ప గుహ అందంగా ప్రకాశిస్తోంది.

3.73.41

शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्।
तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महान् शीतोदको ह्रदः॥॥ ४०
बहुमूलफलो रम्यो नानानगसमाकुलः।
तस्यां वसति धर्मात्मा सुग्रीवः सह वानरैः ॥ ३.७३.४१ ॥

ఓ కాకుత్స్థా, దాని ద్వారం రాతితో మూసివేయబడి ఉంది; దానిలో ప్రవేశించడం కష్టం. ఆ గుహ తూర్పు ద్వారం వద్ద చల్లని నీటితో కూడిన పెద్ద మడుగు ఉంది; అది వేరు, ఫలాలతో సమృద్ధిగా, రమణీయంగా, వివిధ వృక్షాలతో నిండి ఉంది. అందులోనే ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుడు వానరులతో నివసిస్తున్నాడు.