वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.33.1
सोऽवतीर्य द्रुमात् तस्माद् विद्रुमप्रतिमाननः।
विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च ॥ ५.३३.१ ॥
त्या वृक्षावरून खाली उतरून, प्रवाळासारखे मुख असलेले, विनम्र वेषातील, दीनभावाने नमस्कार करून आणि जवळ जाऊन.
5.33.2
तामब्रवीन्महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः।
शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा ॥ ५.३३.२ ॥
महातेजस्वी वायुपुत्र हनुमान मस्तकावर अंजलि ठेवून गोड वाणीने सीतेला म्हणाला.
5.33.3
का नु पद्मपलाशाक्षि क्लिष्टकौशेयवासिनि।
द्रुमस्य शाखामालम्ब्य तिष्ठसि त्वमनिन्दिते ॥ ५.३३.३ ॥
हे कमलपाकळ्यांसारख्या डोळ्यांच्या, जीर्ण रेशमी वस्त्र परिधान केलेली, हे निर्दोष स्त्री, झाडाची फांदी धरून उभी असलेली तू कोण आहेस?
5.33.4
किमर्थं तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम्।
पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम् ॥ ५.३३.४ ॥
तुझ्या दोन्ही डोळ्यांतून शोकामुळे उत्पन्न झालेले पाणी का वाहते आहे, जणू कमलपाकळ्यांवरून विखुरलेले पाणी?
5.33.5
सुराणामसुराणां च नागगन्धर्वरक्षसाम्।
यक्षाणां किंनराणां च का त्वं भवसि शोभने ॥ ५.३३.५ ॥
हे शोभने! देव, असुर, नाग, गंधर्व, राक्षस, यक्ष आणि किन्नर यांपैकी तू कोण आहेस?
5.33.6
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने।
वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे ॥ ५.३३.६ ॥
हे सुमुखी! रुद्र, मरुत किंवा वसू यांपैकी तू कोण आहेस? हे सुंदर कटी असलेली, मला तू एक देवी वाटतेस.
5.33.7
किं नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात्।
रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठा सर्वगुणाधिका ॥ ५.३३.७ ॥
चंद्रापासून दुरावलेली, देवलोकातून पडलेली रोहिणी तू आहेस का? नक्षत्रांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व गुणांत अधिक अशी?
5.33.8
कोपाद् वा यदि वा मोहाद् भर्तारमसितेक्षणे।
वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं वासि कल्याण्यरुन्धती ॥ ५.३३.८ ॥
हे कृष्णनयने! क्रोधाने किंवा मोहाने तुझ्या पतीला किंवा वसिष्ठांना कोपवून तू अरुंधती आहेस का, हे कल्याणी?
5.33.9
को नु पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे।
अस्माल्लोकादमुं लोकं गतं त्वमनुशोचसि ॥ ५.३३.९ ॥
हे सुमध्यमे! या लोकातून त्या लोकी गेलेला तुझा पुत्र, पिता, भाऊ किंवा पती कोण आहे, ज्याच्यासाठी तू शोक करतेस?
5.33.10
रोदनादतिनिःश्वासाद् भूमिसंस्पर्शनादपि।
न त्वां देवीमहं मन्ये राज्ञः संज्ञावधारणात् ॥ ५.३३.१० ॥
रडण्याने, अतिशय उसासे टाकण्याने, किंवा जमिनीला स्पर्श करण्यानेही मी तुला देवी मानत नाही, कारण राजाच्या चिन्हांवरून ती ओळख निश्चित होत नाही.
5.33.11
व्यञ्जनानि हि ते यानि लक्षणानि च लक्षये।
महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता ॥ ५.३३.११ ॥
तुझी जी शारीरिक चिन्हे व लक्षणे आहेत ती मी पाहतो; ती सांगतात की तू भूपालाची महिषी आणि राजकन्या आहेस.
5.33.12
रावणेन जनस्थानाद् बलात् प्रमथिता यदि।
सीता त्वमसि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ५.३३.१२ ॥
रावणाने जनस्थानातून बळजबरीने पळवून नेलेली सीता तू असशील तर तुझे कल्याण असो; विचारणाऱ्या मला ते खरे सांग.
5.33.13
यथा हि तव वै दैन्यं रूपं चाप्यतिमानुषम्।
तपसा चान्वितो वेषस्त्वं राममहिषी ध्रुवम् ॥ ५.३३.१३ ॥
तुझी दीनता, मानवापलीकडील तुझे रूप आणि तपस्येने युक्त वेष पाहता, तू निश्चितच रामाची पट्टराणी आहेस.
5.33.14
सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता।
उवाच वाक्यं वैदेही हनूमन्तं द्रुमाश्रितम् ॥ ५.३३.१४ ॥
त्याचे बोलणे ऐकून, रामाच्या कीर्तनाने हर्षित झालेली वैदेही वृक्षावर बसलेल्या हनुमंताला म्हणाली.
5.33.15
पृथिव्यां राजसिंहानां मुख्यस्य विदितात्मनः।
स्नुषा दशरथस्याहं शत्रुसैन्यप्रणाशिनः ॥ ५.३३.१५ ॥
पृथ्वीवरील सिंहासारख्या राजांमध्ये श्रेष्ठ, आत्मज्ञानी, शत्रुसैन्याचा नाश करणाऱ्या दशरथाची मी सून आहे.
5.33.16
दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः।
सीतेति नाम्ना चोक्ताहं भार्या रामस्य धीमतः ॥ ५.३३.१६ ॥
महात्मा विदेहराज जनकाची मी कन्या आहे; सीता नावाने ओळखली जाते; बुद्धिमान रामाची मी पत्नी आहे.
5.33.17
समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने।
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी ॥ ५.३३.१७ ॥
तेथे राघवाच्या निवासात बारा वर्षे मी मानवी सुखे भोगली, सर्व इच्छांनी समृद्ध होऊन.
5.33.18
ततस्त्रयोदशे वर्षे राज्ये चेक्ष्वाकुनन्दनम्।
अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे ॥ ५.३३.१८ ॥
मग तेराव्या वर्षी राजाने आपल्या गुरूसह इक्ष्वाकुवंशाचा आनंद असलेल्या रामाचा राज्याभिषेक करण्यास आरंभ केला.
5.33.19
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने।
कैकेयी नाम भर्तारमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.३३.१९ ॥
राघवाच्या राज्याभिषेकाची तयारी चालू असताना कैकेयी नावाची राणी आपल्या पतीला म्हणाली.
5.33.20
न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम्।
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥ ५.३३.२० ॥
रामाचा राज्याभिषेक झाला तर मी दररोज पाणी पिणार नाही, अन्नही खाणार नाही; हाच माझ्या जीवनाचा अंत असेल.
5.33.21
यत् तदुक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम।
तच्चेन्न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः ॥ ५.३३.२१ ॥
हे नृपश्रेष्ठा! तुम्ही प्रेमाने जे वचन दिले होते ते व्यर्थ जाऊ नये असे वाटत असेल, तर राघवाने वनात जावे.
5.33.22
स राजा सत्यवाग् देव्या वरदानमनुस्मरन्।
मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम् ॥ ५.३३.२२ ॥
सत्यवादी त्या राजाने राणीला दिलेल्या वरांचे स्मरण करत कैकेयीचे ते क्रूर व अप्रिय वचन ऐकून तो मोहित झाला.
5.33.23
ततस्तं स्थविरो राजा सत्यधर्मे व्यवस्थितः।
ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन् राज्यमयाचत ॥ ५.३३.२३ ॥
तेव्हा सत्यधर्मात स्थिर असलेल्या त्या वृद्ध राजाने रडत आपल्या यशस्वी ज्येष्ठ पुत्राकडे राज्याची याचना केली.
5.33.24
स पितुर्वचनं श्रीमानभिषेकात् परं प्रियम्।
मनसा पूर्वमासाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान् ॥ ५.३३.२४ ॥
त्या श्रीमान रामाने राज्याभिषेकापेक्षाही प्रिय असलेले पित्याचे वचन आधी मनाने स्वीकारले आणि नंतर वाचेने मान्य केले.
5.33.25
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम्।
अपि जीवितहेतोर्हि रामः सत्यपराक्रमः ॥ ५.३३.२५ ॥
ते दान देतात, पण स्वीकारत नाहीत; सत्य बोलतात, असत्य बोलत नाहीत. प्राणांसाठीसुद्धा राम सत्यपराक्रमी आहेत.
5.33.26
स विहायोत्तरीयाणि महार्हाणि महायशाः।
विसृज्य मनसा राज्यं जनन्यै मां समादिशत् ॥ ५.३३.२६ ॥
त्या महायशस्वीने मौल्यवान उत्तरीये त्यागली, मनाने राज्य सोडले आणि मातेसाठी मला सोपवले.
5.33.27
साहं तस्याग्रतस्तूर्णं प्रस्थिता वनचारिणी।
नहि मे तेन हीनाया वासः स्वर्गेऽपि रोचते ॥ ५.३३.२७ ॥
वनचारिणी मी त्यांच्या पुढे लगेच निघाले; त्यांच्याविना स्वर्गातील वासही मला रुचत नाही.
5.33.28
प्रागेव तु महाभागः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।
पूर्वजस्यानुयात्रार्थे कुशचीरैरलंकृतः ॥ ५.३३.२८ ॥
आधीच महाभाग्यवान सौमित्री, मित्रांना आनंद देणारे, मोठ्या भावाच्या मागे जाण्यासाठी कुश व वल्कलांनी सजलेले होते.
5.33.29
ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः।
प्रविष्टाः स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम् ॥ ५.३३.२९ ॥
आम्ही दृढव्रती होऊन, पतीच्या आज्ञेचा अत्यंत मान राखून, पूर्वी कधीही न पाहिलेल्या गंभीर दर्शनाच्या वनात प्रवेश केला.
5.33.30
वसतो दण्डकारण्ये तस्याहममितौजसः।
रक्षसापहृता भार्या रावणेन दुरात्मना ॥ ५.३३.३० ॥
दण्डकारण्यात वास करत असताना, अमित तेजस्वी त्यांची भार्या अशा मला दुरात्मा राक्षस रावणाने हरण केले.
5.33.31
द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः।
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस्त्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ ५.३३.३१ ॥
त्याने माझ्या जीवितावर कृपा करून दोन महिन्यांचा काळ दिला आहे. त्या दोन महिन्यांनंतर मी माझा प्राण त्यागीन.