ଋଗ୍ବେଦ ऋग्वेद

ଏହା କ'ଣ

ଋଗ୍ବେଦ ଚାରି ବେଦ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ, ଏବଂ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ଯେକୌଣସି ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତରେ ୧,୦୨୮ଟି ସୂକ୍ତ ଓ ପ୍ରାୟ ୧୦,୫୫୨ଟି ମନ୍ତ୍ର ଅଛି। ତିନି ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କାଳ ଧରି ଏହା ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ପାଠ ମାଧ୍ୟମରେ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଆସିଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ଓ ସ୍ୱରର ଏତେ ଯତ୍ନ ନିଆଯାଇଛି ଯେ ପାଠ ପ୍ରାୟ ବଦଳି ନାହିଁ। UNESCO ଏହି ବୈଦିକ ପାଠ ପରମ୍ପରାକୁ ମାନବଜାତିର ଅମୂର୍ତ୍ତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଅଂଶ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି।

ଏହା କିପରି ସଜ୍ଜିତ

ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମଣ୍ଡଳ ନାମକ ଦଶଟି ଭାଗରେ ସଜ୍ଜିତ। ୨ରୁ ୭ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହାକୁ "ପାରିବାରିକ ମଣ୍ଡଳ" କୁହାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଋଷିମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ବଂଶ ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର (ମଣ୍ଡଳ ୩) ଓ ବଶିଷ୍ଠ (ମଣ୍ଡଳ ୭)। ମଣ୍ଡଳ ୯ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୋମଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ମଣ୍ଡଳ ୧ ଓ ୧୦ରେ ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ସୂକ୍ତ ସଂଗୃହୀତ, ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ମହାନ୍ ଜିଜ୍ଞାସାମୂଳକ ସୂକ୍ତ ଏଥିରେ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ତକୁ ତା'ର ଋଷି, ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି ସେହି ଦେବତା, ଏବଂ ତା'ର ଛନ୍ଦ ସହିତ ମନେ ରଖାଯାଏ।

ଏହା କ'ଣ ଶିଖାଏ

ଅଧିକାଂଶ ସୂକ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରେ: ଅଗ୍ନି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଏବଂ ମଣିଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତ, ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ସଂହିତାର ଆରମ୍ଭ; ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ସୋମ; ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ର, ଜଗତର ସତ୍ୟ ବିଧାନ ଋତର ରକ୍ଷକ; ଉଷା, ପ୍ରଭାତ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷା, ଗୋଧନ, ସନ୍ତାନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମିତ୍ରତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଏବଂ ଦାନଶୀଳତାର ପ୍ରଶଂସା କରେ। କେତେକ ସୂକ୍ତ ଆହୁରି ଆଗକୁ ଯାଇ ପଚାରେ ଯେ ସବୁକିଛି କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା: ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତ (10.129), ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ (10.90) ଏବଂ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ସୂକ୍ତ (10.121)। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର (3.62.10) ଏବଂ ଶେଷରେ ଥିବା ଏକତାର ଆହ୍ୱାନ (10.191) ଆଜି ବି ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ କରାଯାଏ।

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ହୋଇପାରେ

ଋଗ୍ବେଦ କୃତଜ୍ଞତାର ସହ ଜଗତକୁ ଦେଖିବାର ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଶିଖାଏ: ଉଷା, ଅଗ୍ନି, ବର୍ଷା ଓ ନଦୀକୁ ସାଧାରଣ ବୋଲି ଧରି ନିଆଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ ଓ ଧନ୍ୟବାଦ ଦିଆଯାଏ। ଏହାର ଋତ ଧାରଣା ଆମକୁ କଥା ଓ କର୍ମରେ ସତ୍ୟ ଓ ବିଧାନ ସହ ତାଳ ମିଳାଇ ବଞ୍ଚିବାକୁ କହେ। ରହସ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସଚ୍ଚୋଟ: ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଶେଷ ହୁଏ ଯେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜଣକ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି କି ନାହିଁ ଜଗତ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏବଂ ଏହାର ଶେଷ ସୂକ୍ତ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଏକ ହୃଦୟ ନେଇ ଏକାଠି ହେବାକୁ କହେ। ଏହାର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ବି କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ଦୈନିକ ପ୍ରାର୍ଥନା, ବିବାହ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟାରେ ସାଥୀ ହୋଇ ରହିଛି।

କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ

ପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ନକରି କେତୋଟି ସୂକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ: 1.1, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଥମ ସୂକ୍ତ; 3.62.10, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର; 1.113, ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ସୂକ୍ତ; 10.129, ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତ; ଏବଂ 10.191, ଏକତାର ସୂକ୍ତ। ସମ୍ଭବ ହେଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଓ ସ୍ୱର କରି ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଶବ୍ଦାର୍ଥର ସାହାଯ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପାଠ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଏହି ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ହିଁ ରଚିତ।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମୟକାଳ

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବେଦ ହେଉଛି ଶ୍ରୁତି, ଅର୍ଥାତ୍ "ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଥିଲା": ଋଷିମାନେ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ରଚନା କରି ନଥିଲେ, ବରଂ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ମାନବ ରଚୟିତା ନାହାନ୍ତି। ଐତିହାସିକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକାଂଶ ସୂକ୍ତର ରଚନାକାଳ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 1500–1000 ବୋଲି ଅନୁମାନ କରନ୍ତି, ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ। ଲିପିବଦ୍ଧ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ମୌଖିକ ଭାବେ ଜୀବିତ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ଋଗ୍ବେଦ 1.1.1: ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ର: ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ତୁତି।
• ଋଗ୍ବେଦ 3.62.10: ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଜାଗ୍ରତ ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାର୍ଥନା।
• ଋଗ୍ବେଦ 1.113.1: ଋଷି କୁତ୍ସ ଉଷାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି।
• ଋଗ୍ବେଦ 10.129.1: ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତ: "ସେତେବେଳେ ସତ୍ ନଥିଲା, ଅସତ୍ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।"
• ଋଗ୍ବେଦ 10.191.2: ଏକାଠି ମିଳ, ଏକାଠି କୁହ: ଏକତାର ଆହ୍ୱାନ।