સામવેદ सामवेद

આ શું છે

સામવેદ સૂરો (સામ)નો વેદ છે. તેના આશરે 1,875 મંત્રો લગભગ બધા ઋગ્વેદમાંથી લીધેલા છે, પરંતુ અહીં તેમને સોમયજ્ઞો દરમિયાન ઉદ્ગાતા પુરોહિતો દ્વારા પાઠ કરવા માટે નહીં, પણ ગાવા માટે ગોઠવવામાં આવ્યા છે. અલગ ગાન-ગ્રંથો (ગાન) નોંધે છે કે દરેક મંત્રને તેના દીર્ઘ સ્વરો, ઉમેરેલા અક્ષરો અને સ્વરના આરોહ-અવરોહ સાથે કેવી રીતે ગીતમાં ફેરવવામાં આવે છે. ભગવદ્ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણ કહે છે, "વેદોમાં હું સામવેદ છું" (10.22).

તેની રચના કેવી છે

આ સંહિતાના બે ભાગ છે. પહેલો ભાગ, પૂર્વાર્ચિક, એકલ મંત્રોને તેઓ જે દેવતાને સંબોધે છે તે પ્રમાણે જૂથબદ્ધ કરે છે: અગ્નિ, ઇન્દ્ર અને સોમ. બીજો ભાગ, ઉત્તરાર્ચિક, મંત્રોને નાનાં જૂથોમાં, સામાન્ય રીતે ત્રણ-ત્રણના, જેમ તેઓ યજ્ઞવિધિમાં ગવાય છે તેમ રજૂ કરે છે. તે થોડીક શાખાઓમાં સચવાયેલો છે, મુખ્યત્વે કૌથુમ, રાણાયનીય અને જૈમિનીય, અને દરેકની પોતાની ગાનશૈલી છે. છાંદોગ્ય અને કેન ઉપનિષદ સામવેદનાં છે.

તે શું શીખવે છે

તેના વિષયો એ જ છે જે તે વાપરે છે તે ઋગ્વેદનાં સૂક્તોના છે, ખાસ કરીને અગ્નિ, ઇન્દ્ર અને સોમની સ્તુતિ. તેનો વિશેષ ઉપદેશ ધ્વનિ વિશે છે: કે પવિત્ર શબ્દો કાળજી, શ્વાસ અને એકાગ્રતા સાથે ગવાય ત્યારે વધુ શક્તિશાળી બને છે, અને સૂર પોતે જ અર્પણનું એક સ્વરૂપ છે.

તમારા જીવનમાં તેનો અર્થ શું હોઈ શકે

સામવેદ આપણને સાંભળવા આમંત્રે છે. આ ગાન ગાવાથી કે સાંભળવાથી શ્વાસ ધીમો પડે છે અને ધ્યાન એકત્ર થાય છે, અને ઘણા લોકોને તે ધ્યાન જેવો અનુભવ લાગે છે. ભારતીય પરંપરા સામવેદને પોતાના સંગીતનું મૂળ માને છે. દરેક શબ્દ ન સમજાય તો પણ, તેમાં ભક્તિ કેવી રીતે ધ્વનિ બને છે તે અનુભવી શકાય છે.

ક્યાંથી શરૂ કરવું

પહેલાં સાંભળો: સામગાનનું કોઈ રેકોર્ડિંગ શોધો અને શબ્દો સાથે સાથે અનુસરો. પછી ગવાયેલા એક મંત્રને ઋગ્વેદમાંના એ જ મંત્ર સાથે સરખાવો, જેથી વાણી કેવી રીતે ગીત બને છે તે સાંભળી શકાય. આ વેદનું છાંદોગ્ય ઉપનિષદ આગળનું સારું પગલું છે.

ઉદ્ભવ અને સમયકાળ

સામવેદનું સંકલન ઋગ્વેદ પછી થયું હતું, જેમાંથી તે પોતાના મંત્રો લે છે. બીજા વેદોની જેમ પરંપરામાં તે શ્રુતિ છે અને મૌખિક રીતે પેઢી દર પેઢી સોંપાતો આવ્યો છે. આજે માત્ર થોડાંક કુટુંબો અને પાઠશાળાઓ જ તેની ગાનપરંપરાઓને જીવંત રાખે છે, તેથી તેમને રેકોર્ડ કરવાનું અને શીખવવાનું વધુ મહત્ત્વનું બને છે.

Vedyatra પરનો પાઠ

Vedyatra કૌથુમ શાખાની સામવેદ સંહિતા પ્રકાશિત કરે છે: કુલ 1,875 મંત્રો, જેમાં પૂર્વાર્ચિક (મંત્ર 1 થી 650, 65 દશતિઓ એટલે કે દસ-દસ મંત્રોના સમૂહોમાં, જેમાં આરણ્યક અને મહાનામ્ની મંત્રો પણ સમાવિષ્ટ છે) અને ઉત્તરાર્ચિક (651 થી 1,875, 22 અર્ધ-પ્રપાઠકોમાં) છે. દરેક મંત્રનો ઉલ્લેખ તેના પ્રમાણભૂત ક્રમાંકથી થાય છે, જે તેના સંદર્ભનો છેલ્લો ભાગ છે: 1.5.45 એટલે પૂર્વાર્ચિકની પાંચમી દશતિમાં આવેલો 45મો મંત્ર. રાણાયનીય અને જૈમિનીય શાખાઓ, તેમજ આ મંત્રોને સ્વરબદ્ધ કરતા ગાન-ગ્રંથો (ગાન) અહીં સમાવિષ્ટ નથી.

સંસ્કૃત પાઠ સંસ્કૃત વિકિસ્રોત પરથી લેવામાં આવ્યો છે. સ્વરચિહ્નો વિનાનાં વિભાગ-પૃષ્ઠો પ્રમાણભૂત ક્રમાંક આપે છે, અને દરેક મંત્ર જે પૃષ્ઠ-સંસ્કરણમાંથી લેવાયો છે તેની સીધી કડી આપેલી છે. સ્વરચિહ્નો વિકિસ્રોત પરની સંપૂર્ણ સંહિતાની સ્વરયુક્ત આવૃત્તિમાંથી લેવાયાં છે અને મંત્રવાર ક્રમાંક સાથે મેળવવામાં આવ્યાં છે. તે સામવેદની પોતાની પદ્ધતિમાં લખાયાં છે: અક્ષરો ઉપર 1, 2 અને 3 અંકો, જે અનુક્રમે ઉચ્ચ (ઉદાત્ત), ઊતરતા (સ્વરિત) અને નીચા (અનુદાત્ત) સ્વર દર્શાવે છે, તેમજ મુદ્રિત આવૃત્તિઓનાં થોડાં વધારાનાં ચિહ્નો. જે આઠ મંત્રોની સ્વરયુક્ત પંક્તિ ચોક્કસપણે મેળવી શકાઈ નથી, તે સ્વરચિહ્નો વિના દર્શાવ્યા છે, અને એક મંત્ર (1315), જે તેના વિભાગ-પૃષ્ઠ પર નથી, તે સ્વરયુક્ત આવૃત્તિમાંથી લેવામાં આવ્યો છે.

આમાંના મોટા ભાગના મંત્રો ઋગ્વેદમાં પણ છે, ક્યારેક શબ્દોમાં નાના ફેરફારો સાથે; અહીં સામવેદનો પાઠ સામવેદની પરંપરામાં જે રીતે સચવાયો છે તે જ રીતે આપ્યો છે. વિભાગ-પૃષ્ઠો પરની નોંધો (દરેક મંત્ર પર ગવાતા સામોનાં નામ, અને પછીના સાહિત્યની કડીઓ) મૂળ પાઠનો ભાગ નથી.

શરૂઆત માટેના અંશો

• ભગવદ્ ગીતા 10.22: "વેદોમાં હું સામવેદ છું."
• છાંદોગ્ય ઉપનિષદ: સામવેદનું મહાન ઉપનિષદ, જે ૐ અક્ષરથી શરૂ થાય છે.