ସାମବେଦ सामवेद

ଏହା କ'ଣ

ସାମବେଦ ହେଉଛି ସୁର ବା ସାମର ବେଦ। ଏହାର ପ୍ରାୟ 1,875ଟି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଋଗ୍ବେଦରୁ ନିଆଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ସଜାଯାଇଛି ଯେ ସୋମ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଉଦ୍ଗାତା ପୁରୋହିତମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଠ ନକରି ଗାନ କରନ୍ତି। ଅଲଗା ଗାନ ଗ୍ରନ୍ଥ (ଗାନ)ଗୁଡ଼ିକରେ ଲେଖାଯାଇଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର କିପରି ଗୀତରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାର ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର, ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷର ଓ ସ୍ୱରର ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଢାଞ୍ଚା ସହିତ। ଭଗବଦ୍ ଗୀତାରେ କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି, "ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସାମବେଦ" (10.22)।

ଏହା କିପରି ସଜ୍ଜିତ

ଏହି ସଂକଳନର ଦୁଇଟି ଭାଗ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ଭାଗ ପୂର୍ବାର୍ଚିକ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକକ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିବା ଦେବତା ଅନୁସାରେ ଭାଗ କରାଯାଇଛି: ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଉତ୍ତରାର୍ଚିକ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ, ସାଧାରଣତଃ ତିନିଟି ଲେଖାଏଁ, ଯଜ୍ଞରେ ଯେପରି ଗାନ କରାଯାଏ ସେହିପରି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା କେତୋଟି ଶାଖାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି, ମୁଖ୍ୟତଃ କୌଥୁମ, ରାଣାୟନୀୟ ଓ ଜୈମିନୀୟ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଗାନ ଶୈଳୀ ଅଛି। ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଓ କେନ ଉପନିଷଦ ସାମବେଦର ଅଂଶ।

ଏହା କ'ଣ ଶିଖାଏ

ଏହାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ଏହା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଋଗ୍ବେଦ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକର ବିଷୟ, ସର୍ବୋପରି ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମଙ୍କ ସ୍ତୁତି। ଏହାର ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ଶବ୍ଦ ବିଷୟରେ: ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଯତ୍ନ, ଶ୍ୱାସ ଓ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଗାନ କଲେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଏବଂ ସୁର ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ।

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ହୋଇପାରେ

ସାମବେଦ ଆମକୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଏହି ଗାନଗୁଡ଼ିକ ଗାଇଲେ ବା ଶୁଣିଲେ ଶ୍ୱାସ ଧୀର ହୁଏ ଓ ମନ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରା ସାମବେଦକୁ ତା'ର ସଙ୍ଗୀତର ମୂଳ ବୋଲି ମାନେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ନ ବୁଝିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି କିପରି ଧ୍ୱନିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହା ଏଥିରେ ଅନୁଭବ କରିହେବ।

କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ

ପ୍ରଥମେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ସାମ ଗାନର ଏକ ରେକର୍ଡିଂ ଖୋଜି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ତା'ପରେ ଗୋଟିଏ ଗାନ କରାଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଋଗ୍ବେଦରେ ଥିବା ସେହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ବାଣୀ କିପରି ଗୀତ ହୁଏ ତାହା ଶୁଣିପାରିବେ। ଏହି ବେଦର ଅଂଶ ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଉପନିଷଦ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ଭଲ ପଦକ୍ଷେପ।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମୟକାଳ

ସାମବେଦ ଋଗ୍ବେଦ ପରେ ସଂକଳିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ଏହା ନିଜର ମନ୍ତ୍ର ନେଇଛି। ଅନ୍ୟ ବେଦମାନଙ୍କ ପରି ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ଶ୍ରୁତି ଏବଂ ମୌଖିକ ଭାବରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲି ଆସିଛି। ଆଜି କେବଳ କେତୋଟି ପରିବାର ଓ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏହାର ଗାନ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବିତ ରଖିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ରେକର୍ଡିଂ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଆହୁରି ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

Vedyatraରେ ଥିବା ପାଠ

Vedyatra କୌଥୁମ ଶାଖାର ସାମବେଦ ସଂହିତା ପ୍ରକାଶ କରେ: 1,875ଟି ମନ୍ତ୍ର, ପୂର୍ବାର୍ଚ୍ଚିକ (ମନ୍ତ୍ର 1ରୁ 650, 65ଟି ଦଶତି ବା ଦଶକରେ, ଆରଣ୍ୟକ ଓ ମହାନାମ୍ନୀ ମନ୍ତ୍ର ସମେତ) ଏବଂ ଉତ୍ତରାର୍ଚ୍ଚିକ (651ରୁ 1,875, 22ଟି ଅର୍ଦ୍ଧ-ପ୍ରପାଠକରେ)। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ତାହାର ମାନକ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଯାହା ତାହାର ସନ୍ଦର୍ଭର ଶେଷ ଅଂଶ: 1.5.45 ହେଉଛି 45ତମ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ପୂର୍ବାର୍ଚ୍ଚିକର ପଞ୍ଚମ ଦଶତିରେ ଅଛି। ରାଣାୟନୀୟ ଓ ଜୈମିନୀୟ ଶାଖା, ଏବଂ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରରେ ବାନ୍ଧୁଥିବା ଗାନ-ଗ୍ରନ୍ଥ (ଗାନ) ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ସଂସ୍କୃତ ଉଇକିସୋର୍ସ (Sanskrit Wikisource)ରୁ ନିଆଯାଇଛି। ସ୍ୱରଚିହ୍ନ ବିନା ବିଭାଗ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ମାନକ କ୍ରମସଂଖ୍ୟା ଦିଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠା-ସଂଶୋଧନ (revision)ରୁ ନିଆଯାଇଛି, ତାହା ସହିତ ଲିଙ୍କ୍ କରାଯାଇଛି। ସ୍ୱରଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉଇକିସୋର୍ସରେ ଥିବା ସମଗ୍ର ସଂହିତାର ସ୍ୱରଚିହ୍ନିତ ସଂସ୍କରଣରୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପରେ ମନ୍ତ୍ର କ୍ରମସଂଖ୍ୟା ସହ ମିଳାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ସାମବେଦର ନିଜସ୍ୱ ଲିଖନ ପଦ୍ଧତିରେ ଲେଖାଯାଇଛି: ଅକ୍ଷର ଉପରେ 1, 2 ଓ 3 ସଂଖ୍ୟା, ଯଥାକ୍ରମେ ଉଚ୍ଚ (ଉଦାତ୍ତ), ଅବରୋହୀ (ସ୍ୱରିତ) ଓ ନିମ୍ନ (ଅନୁଦାତ୍ତ) ସ୍ୱର ପାଇଁ, ସହିତ ମୁଦ୍ରିତ ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକର ଆଉ କିଛି ଚିହ୍ନ। ଯେଉଁ ଆଠଟି ମନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱରଚିହ୍ନିତ ଧାଡ଼ି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳାଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱରଚିହ୍ନ ବିନା ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ଏବଂ ନିଜ ବିଭାଗ ପୃଷ୍ଠାରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବା ଗୋଟିଏ ମନ୍ତ୍ର (1315) ସ୍ୱରଚିହ୍ନିତ ସଂସ୍କରଣରୁ ନିଆଯାଇଛି।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକାଂଶ ଋଗ୍ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ବେଳେବେଳେ ଶବ୍ଦରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସହ; ଏଠାରେ ସାମବେଦର ପାଠକୁ ସାମବେଦ ଯେପରି ପରମ୍ପରାରେ ବହନ କରିଆସିଛି, ସେହିପରି ଦିଆଯାଇଛି। ବିଭାଗ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ଟିପ୍ପଣୀ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗାନ କରାଯାଉଥିବା ସାମଗୁଡ଼ିକର ନାମ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାହିତ୍ୟର ଲିଙ୍କ୍) ମୂଳ ପାଠର ଅଂଶ ନୁହେଁ।

ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 10.22: "ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସାମବେଦ।"
• ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଉପନିଷଦ: ସାମବେଦର ମହାନ ଉପନିଷଦ, ଯାହା ଓଁ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।