ਸਾਮਵੇਦ सामवेद

ਇਹ ਕੀ ਹੈ

ਸਾਮਵੇਦ ਧੁਨਾਂ (ਸਾਮਨ) ਦਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਭਗ 1,875 ਮੰਤਰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮ ਯੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਦਗਾਤਾ ਪੁਜਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗਾਇਨ ਕਰਨ। ਵੱਖਰੀਆਂ ਗਾਇਨ-ਪੋਥੀਆਂ (ਗਾਨ) ਦਰਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸੁਰਾਂ, ਜੋੜੇ ਗਏ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਮੇਤ। ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਸਾਮਵੇਦ ਹਾਂ" (10.22)।

ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ

ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਪੂਰਵਾਰਚਿਕ, ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਨ: ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੋਮ। ਦੂਜਾ, ਉੱਤਰਾਰਚਿਕ, ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੌਥੁਮ, ਰਾਣਾਯਨੀਯ ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਾਇਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਛਾਂਦੋਗਯ ਅਤੇ ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਾਮਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਇਹ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਹੀ ਹਨ ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਕਤਾਂ ਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਉਸਤਤ। ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਸਿੱਖਿਆ ਧੁਨੀ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ, ਸਾਹ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਧੁਨ ਆਪ ਵੀ ਭੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।

ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਸਾਮਵੇਦ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਇਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸੁਣਨਾ ਸਾਹ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ

ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੋ: ਸਾਮ ਗਾਇਨ ਦੀ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗਾਏ ਗਏ ਮੰਤਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚਲੇ ਉਸੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਣ ਸਕੋ ਕਿ ਬੋਲ ਕਿਵੇਂ ਗੀਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਜੋ ਇਸੇ ਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਅਗਲਾ ਚੰਗਾ ਕਦਮ ਹੈ।

ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਨਿਰਧਾਰਨ

ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਵੇਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰਿਆ। ਅੱਜ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਾਇਨ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Vedyatra ਉੱਤੇ ਪਾਠ

Vedyatra ਕੌਥੁਮ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਾਮਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: 1,875 ਮੰਤਰ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਾਰਚਿਕ (ਮੰਤਰ 1 ਤੋਂ 650, 65 ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਜਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਰਣਯਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਮਨੀ ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਚਿਕ (651 ਤੋਂ 1,875, 22 ਅੱਧ-ਪ੍ਰਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 1.5.45 ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 45ਵਾਂ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਪੂਰਵਾਰਚਿਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਦਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਣਾਇਨੀਯ ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀਯ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਇਨ-ਗ੍ਰੰਥ (ਗਾਨ) ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ-ਪੰਨੇ ਮਿਆਰੀ ਨੰਬਰਬੰਦੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਮੰਤਰ ਉਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਠੀਕ ਉਸ ਸੰਸਕਰਣ (revision) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਪੂਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੁਰ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਦਰ-ਮੰਤਰ ਨੰਬਰਬੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ: ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ 1, 2 ਅਤੇ 3 ਅੰਕ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉੱਚੀ (ਉਦਾੱਤ), ਉਤਰਦੀ (ਸਵਰਿਤ) ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ (ਅਨੁਦਾੱਤ) ਸੁਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਛਪੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ। ਅੱਠ ਮੰਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰ-ਸਹਿਤ ਪੰਕਤੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ, ਬਿਨਾਂ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰ (1315), ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਗ-ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਗ਼ਾਇਬ ਹੈ, ਸੁਰ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ; ਇੱਥੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਮਵੇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਗ-ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ (ਹਰ ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਲਿੰਕ) ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਅੰਸ਼

• ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 10.22: "ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਸਾਮਵੇਦ ਹਾਂ।"
• ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ: ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਮਹਾਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਜੋ ਓਮ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।