सामवेद सामवेद

हा ग्रंथ काय आहे

सामवेद हा सुरांचा (सामांचा) वेद आहे. त्याच्या सुमारे 1,875 ऋचा जवळजवळ सर्व ऋग्वेदातून घेतलेल्या आहेत, पण येथे त्या सोमयागांमध्ये उद्गाता पुरोहितांनी पठण करण्यासाठी नव्हे, तर गाण्यासाठी रचलेल्या आहेत. स्वतंत्र गानग्रंथांमध्ये (गानांमध्ये) प्रत्येक ऋचेचे गाण्यात रूपांतर कसे होते, हे नोंदवलेले आहे — तिचे दीर्घ स्वर, जोडलेली अक्षरे आणि स्वरांच्या उच्चनीचतेचे आकृतिबंध. भगवद्गीतेत श्रीकृष्ण म्हणतात, "वेदांमध्ये मी सामवेद आहे" (10.22).

याची रचना कशी आहे

या संहितेचे दोन भाग आहेत. पहिला भाग, पूर्वार्चिक, एकेक ऋचा ज्या देवतेला उद्देशून आहे त्यानुसार तिचे वर्गीकरण करतो: अग्नी, इंद्र आणि सोम. दुसरा भाग, उत्तरार्चिक, ऋचा यज्ञात ज्या प्रकारे गायल्या जातात त्याप्रमाणे लहान गटांमध्ये, बहुधा तीन-तीन ऋचांच्या गटांत, देतो. हा वेद काही शाखांमध्ये टिकून आहे — मुख्यतः कौथुम, राणायनीय आणि जैमिनीय — आणि प्रत्येक शाखेची स्वतःची गायनशैली आहे. छांदोग्य आणि केन उपनिषदे सामवेदाशी संबंधित आहेत.

हा ग्रंथ काय शिकवतो

त्याचे विषय हे त्याने वापरलेल्या ऋग्वेदातील सूक्तांचेच आहेत, विशेषतः अग्नी, इंद्र आणि सोम यांची स्तुती. त्याची विशेष शिकवण नादाविषयी आहे: पवित्र शब्द काळजीपूर्वक, श्वासाच्या लयीत आणि एकाग्रतेने गायले जातात तेव्हा ते अधिक प्रभावी होतात, आणि सूर स्वतःच एक प्रकारची आहुती आहे.

तुमच्या जीवनात याचा अर्थ काय असू शकतो

सामवेद आपल्याला ऐकण्याचे आमंत्रण देतो. हे मंत्र गाताना किंवा ऐकताना श्वास संथ होतो आणि मन एकाग्र होते, आणि अनेकांना हा अनुभव ध्यानासारखा वाटतो. भारतीय परंपरा सामवेदाला आपल्या संगीताचे मूळ मानते. प्रत्येक शब्द समजला नाही तरीही, भक्ती नादरूप कशी होते हे त्यात अनुभवता येते.

सुरुवात कुठून करावी

आधी ऐका: सामगायनाचे एखादे ध्वनिमुद्रण शोधा आणि शब्दांसोबत मागोवा घ्या. मग एखादी गायलेली ऋचा ऋग्वेदातील त्याच ऋचेशी ताडून पाहा, म्हणजे वाणीचे गाण्यात रूपांतर कसे होते ते ऐकू येईल. या वेदाशी संबंधित असलेले छांदोग्य उपनिषद हे पुढचे चांगले पाऊल आहे.

उगम आणि कालनिर्णय

सामवेदाचे संकलन ऋग्वेदानंतर झाले, कारण त्याच्या ऋचा ऋग्वेदातूनच घेतलेल्या आहेत. इतर वेदांप्रमाणेच परंपरेत तो श्रुती मानला जातो आणि तो मौखिक परंपरेने पुढे चालत आला. आज फक्त काही कुटुंबे आणि पाठशाळाच त्याच्या गायनपरंपरा जिवंत ठेवत आहेत, त्यामुळे त्यांचे ध्वनिमुद्रण करणे आणि त्या शिकवणे अधिकच महत्त्वाचे ठरते.

Vedyatra वरील मजकूर

Vedyatra येथे कौथुम शाखेची सामवेद संहिता प्रकाशित केली आहे: एकूण 1,875 मंत्र. यात पूर्वार्चिक (मंत्र 1 ते 650, 65 दशतींमध्ये म्हणजे दहा-दहा मंत्रांच्या गटांमध्ये; आरण्यक आणि महानाम्नी ऋचांसह) आणि उत्तरार्चिक (651 ते 1,875, 22 अर्ध-प्रपाठकांमध्ये) यांचा समावेश आहे. प्रत्येक मंत्राचा उल्लेख त्याच्या प्रमाणित सलग क्रमांकाने केला जातो; हा क्रमांक संदर्भाचा शेवटचा भाग असतो: 1.5.45 म्हणजे पूर्वार्चिकाच्या पाचव्या दशतीतील 45 वा मंत्र. राणायनीय आणि जैमिनीय शाखा, तसेच या ऋचांना चाल लावणारे गानग्रंथ (गान) यांचा यात समावेश नाही.

संस्कृत पाठ संस्कृत विकिस्रोतावरून घेतला आहे. स्वररहित विभाग-पृष्ठांवरून प्रमाणित क्रमांक घेतले आहेत, आणि प्रत्येक मंत्र ज्या पृष्ठ-आवृत्तीतून (revision) घेतला त्या नेमक्या आवृत्तीचा दुवा त्याच्यासोबत दिला आहे. स्वरचिन्हे विकिस्रोतावरील संपूर्ण संहितेच्या सस्वर आवृत्तीतून घेतली असून ती प्रत्येक मंत्राशी क्रमांकानुसार जुळवली आहेत. ती सामवेदाच्या स्वतःच्या पद्धतीने लिहिली आहेत: अक्षरांच्या वर 1, 2 आणि 3 हे अंक, अनुक्रमे उच्च (उदात्त), उतरता (स्वरित) आणि नीच (अनुदात्त) स्वरासाठी, तसेच मुद्रित आवृत्त्यांमधील काही इतर चिन्हे. ज्या आठ मंत्रांची सस्वर ओळ खात्रीने जुळवता आली नाही, ते स्वररहित दाखवले आहेत, आणि एक मंत्र (1315) त्याच्या विभाग-पृष्ठावर नसल्यामुळे तो सस्वर आवृत्तीतून घेतला आहे.

यांपैकी बहुतेक ऋचा ऋग्वेदातही आढळतात, कधी कधी शब्दरचनेत थोड्या फरकाने; येथे सामवेदाचा पाठ सामवेदाच्या परंपरेत जसा जतन झाला आहे तसाच दिला आहे. विभाग-पृष्ठांवरील टिपा (प्रत्येक ऋचेवर गायल्या जाणाऱ्या सामांची नावे, आणि नंतरच्या साहित्याचे दुवे) मूळ पाठाचा भाग नाहीत.

सुरुवातीसाठी काही उतारे

• भगवद्गीता 10.22: "वेदांमध्ये मी सामवेद आहे."
• छांदोग्य उपनिषद: सामवेदाचे महान उपनिषद, ज्याचा आरंभ ॐ या अक्षराने होतो.