મહાભારત · અધ્યાય 1.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.112.1
ततः सत्यवती दीना कृपणा पुत्रगृद्धिनी ।
पुत्रस्य कृत्वा कार्याणि स्नुषाभ्यां सह भारत ॥ १.११२.१ ॥
પછી દુઃખી, દીન અને પુત્ર-મોહમાં આસક્ત સત્યવતીએ બે પુત્રવધૂઓ સાથે પુત્રનાં ઉત્તરકાર્યો કર્યાં, હે ભારત.
1.112.2
समाश्वास्य स्नुषे ते च भर्तृशोकनिपीडिते ।
धर्मं च पितृवंशं च मातृवंशं च भामिनी।
प्रसमीक्ष्य महाभागा गाङ्गेयं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.११२.२ ॥
પતિના શોકથી પીડિત બે પુત્રવધૂઓને આશ્વાસન આપીને, ધર્મ, પિતૃવંશ અને માતૃવંશનો વિચાર કરીને, તે મહાભાગા ભામિની ગાંગેયને આ વચન બોલી.
1.112.3
दुःखार्दिता तु सा देवी मज्जन्ती शोकसागरे ।
शन्तनोर्धर्मनित्यस्य कौरव्यस्य यशस्विनः।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च संतानश्च प्रतिष्ठितः ॥ १.११२.३ ॥
દુઃખથી પીડિત તે દેવી શોકસાગરમાં ડૂબતાં બોલી: ધર્મનિષ્ઠ યશસ્વી કૌરવ્ય શંતનુનો પિંડ, કીર્તિ અને સંતાન તારામાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે.
1.112.4
भ्राता विचित्रवीर्यस्ते भूतानामन्तमेयिवान् ।
यथाकर्म शुभं कृत्वा स्वर्गोपगमनं ध्रुवम्।
यथा चायुर्ध्रुवं सत्ये त्वयि धर्मस्तथा ध्रुवः ॥ १.११२.४ ॥
તારો ભાઈ વિચિત્રવીર્ય પ્રાણીઓના અંતને પામ્યો છે. શુભ કર્મો કરીને, કર્મ પ્રમાણે, તે ચોક્કસ સ્વર્ગે ગયો. સત્યમાં જેમ તારું આયુષ્ય સ્થિર છે, તેમ તારામાં ધર્મ પણ સ્થિર છે.
1.112.5
वेत्थ धर्मांश्च धर्मज्ञ समासेनेतरेण च ।
विविधास्त्वं श्रुतीर्वेत्थ वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ १.११२.५ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, તું ધર્મોને સંક્ષેપમાં અને વિસ્તારથી જાણે છે. વિવિધ શ્રુતિઓ અને વેદાંગોને પણ તું સર્વ રીતે જાણે છે.
1.112.6
व्यवस्थानं च ते धर्मे कुलाचारं च लक्षये ।
प्रतिपत्तिं च कृच्छ्रेषु शुक्राङ्गिरसयोरिव ॥ १.११२.६ ॥
તારામાં ધર્મમાં સ્થિરતા અને કુળાચાર હું જોઉં છું; કઠિન સમયમાં શુક્ર અને અંગિરસ જેવું તારું આચરણ પણ હું જોઉં છું.
1.112.7
तस्मात्सुभृशमाश्वस्य त्वयि धर्मभृतां वर ।
कार्ये त्वां विनियोक्ष्यामि तच्छ्रुत्वा कर्तुमर्हसि ॥ १.११२.७ ॥
તેથી, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સારી રીતે આશ્વસ્ત થઈને હું તને એક કાર્યમાં નિયુક્ત કરીશ; તે સાંભળીને તારે કરવું જોઈએ.
1.112.8
मम पुत्रस्तव भ्राता वीर्यवान्सुप्रियश्च ते ।
बाल एव गतः स्वर्गमपुत्रः पुरुषर्षभ ॥ १.११२.८ ॥
મારો પુત્ર, તારો ભાઈ, પરાક્રમી અને તને અત્યંત પ્રિય હતો; હે પુરુષોમાં વૃષભ, તે બાળક જ પુત્રવિહીન થઈને સ્વર્ગે ગયો.
1.112.9
इमे महिष्यौ भ्रातुस्ते काशिराजसुते शुभे ।
रूपयौवनसंपन्ने पुत्रकामे च भारत ॥ १.११२.९ ॥
આ તારા ભાઈની બે રાણીઓ છે; કાશીરાજની શુભ પુત્રીઓ, રૂપ અને યૌવનથી સંપન્ન; હે ભારત, તેઓ પુત્રકામી છે.
1.112.10
तयोरुत्पादयापत्यं सन्तानाय कुलस्य नः ।
मन्नियोगान्महाबाहो धर्मं कर्तुमिहार्हसि ॥ १.११२.१० ॥
તે બંનેથી આપણા કુળની વંશપરંપરા માટે સંતાન ઉત્પન્ન કર; હે મહાબાહુ, મારી આજ્ઞાથી અહીં આ ધર્મ કરવો તને યોગ્ય છે.
1.112.11
राज्ये चैवाभिषिच्यस्व भारताननुशाधि च ।
दारांश्च कुरु धर्मेण मा निमज्जीः पितामहान् ॥ १.११२.११ ॥
રાજ્યમાં અભિષિક્ત થા અને ભારતો પર શાસન કર; ધર્મપૂર્વક પત્નીઓ સ્વીકાર; તારા પિતામહોને ડૂબવા ન દે.
1.112.12
तथोच्यमानो मात्रा स सुहृद्भिश्च परन्तपः ।
इत्युवाचाथ धर्मात्मा धर्म्यमेवोत्तरं वचः ॥ १.११२.१२ ॥
માતા અને સુહૃદોએ આમ કહ્યા પછી પરંતપ ધર્માત્માએ ધર્મ્ય ઉત્તર વચન કહ્યું.
1.112.13
असंशयं परो धर्मस्त्वया मातरुदाहृतः ।
त्वमपत्यं प्रति च मे प्रतिज्ञां वेत्थ वै परां ॥ १.११२.१३ ॥
હે માતા, તમે નિઃસંદેહ પરમ ધર્મ કહ્યો. સંતાન વિષેની મારી મહાન પ્રતિજ્ઞા પણ તમે જાણો છો.
1.112.14
जानासि च यथावृत्तं शुल्कहेतोस्त्वदन्तरे ।
स सत्यवति सत्यं ते प्रतिजानाम्यहं पुनः ॥ १.११२.१४ ॥
શુલ્કના કારણે તમારી અને પિતા વચ્ચે જે થયું તે તમે જાણો છો. હે સત્યવતી, તે જ સત્ય હું ફરી તમને પ્રતિજ્ઞા આપું છું.
1.112.15
परित्यजेयं त्रैलोक्यं राज्यं देवेषु वा पुनः ।
यद्वाऽप्यधिकमेताभ्यां न तु सत्यं कथंचन ॥ १.११२.१५ ॥
હું ત્રણ લોકનો ત્યાગ કરી શકું, દેવોમાં રહેલું રાજ્ય પણ ત્યજી શકું, અથવા આ બેથી પણ અધિક જે હોય તે ત્યજી શકું. પણ કોઈ પણ રીતે સત્યનો ત્યાગ નહીં કરું.
1.112.16
त्यजेच्च पृथिवी गन्धमापश्च रसमात्मनः ।
ज्योतिस्तथा त्यजेद्रूपं वायुः स्पर्शगुणं त्यजेत् ॥ १.११२.१६ ॥
પૃથ્વી પોતાની ગંધ ત્યજે, જળ પોતાનો રસ ત્યજે, તેવી જ રીતે અગ્નિ પોતાનું રૂપ ત્યજે, અને વાયુ પોતાનો સ્પર્શગુણ ત્યજે.
1.112.17
प्रभां समुत्सृजेदर्को धूमकेतुस्तथोष्मताम् ।
त्यजेच्छब्दं तथाऽऽकाशं सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ १.११२.१७ ॥
સૂર્ય પોતાની પ્રભા ત્યજે, ધૂમકેતુ (અગ્નિ) પોતાની ઉષ્મા ત્યજે, તેમ જ આકાશ પોતાનો શબ્દ ત્યજે, અને ચંદ્ર પોતાની શીતળ કિરણતા ત્યજે.
1.112.18
विक्रमं वृत्रहा जह्याद्धर्मं जह्याच्च धर्मराट् ।
न त्वहं सत्यमुत्स्रष्टुं व्यवसेयं कथंचन ॥ १.११२.१८ ॥
વૃત્રહંતા (ઇન્દ્ર) પરાક્રમ છોડી દે, ધર્મરાજ ધર્મ છોડી દે; પરંતુ હું કોઈ પણ રીતે સત્ય છોડવાનો નિશ્ચય નહિ કરું.
1.112.19
तन्न जात्वन्यथा कुर्यां लोकानामपि संक्षये ।
अमरत्वस्य वा हेतोस्त्रैलोक्यस्य धनस्य च ॥ १.११२.१९ ॥
લોકોના વિનાશમાં પણ, અમરતા માટે, ત્રણ લોક માટે કે ધન માટે પણ હું ક્યારેય તેનાથી વિપરીત નહિ કરું.
1.112.20
एवमुक्ता तु पुत्रेण भूरिद्रविणतेजसा ।
माता सत्यवती भीष्ममुवाच तदनन्तरम् ॥ १.११२.२० ॥
અપાર ધન અને તેજવાળા પુત્રે આમ કહ્યા પછી માતા સત્યવતીએ ભીષ્મને ત્યારબાદ કહ્યું.
1.112.21
जानामि ते स्थितिं सत्ये परां सत्यपराक्रम ।
इच्छन्सृजेथास्त्रींल्लोकानन्यांस्त्वं स्वेन तेजसा ॥ १.११२.२१ ॥
હે સત્યપરાક્રમી, સત્યમાં તારું સ્થાન પરમ છે એ હું જાણું છું; ઇચ્છે તો તું તારા તેજથી બીજા ત્રણ લોક પણ સર્જી શકે.
1.112.22
जानामि चैवं सत्यं तन्मदर्थे यच्च भाषितम् ।
आपद्धर्मं त्वमावेक्ष्य वह पैतामहीं धुरम् ॥ १.११२.२२ ॥
મારા માટે જે કહ્યું તે સત્ય છે એ પણ હું જાણું છું; આપદ્ધર્મનો વિચાર કરીને તું પિતામહની ધુરા ધારણ કર.
1.112.23
यथा ते कुलतन्तुश्च धर्मश्च न पराभवेत् ।
सुहृदश्च प्रहृष्येरंस्तथा कुरु परन्तप ॥ १.११२.२३ ॥
તારી કુળતંતુ અને ધર્મ નાશ ન પામે, મિત્રો હર્ષ પામે, હે પરંતપ, એવું કર.
1.112.24
आत्मनश्च हितं तात प्रियं च मम भारत ।
लालप्यमानां तामेवं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम्।
धर्मादपेतं ब्रुवतीं भीष्मो भूयोऽब्रवीदिदम् ॥ १.११२.२४ ॥
ધર્મથી વિચલિત થઈ, પુત્ર પર લોભી બનીને આ રીતે વિલાપ કરતી તે દીન સ્ત્રીને ભીષ્મે ફરી આ કહ્યું: 'ભારત, તારા અને મારા માટે જે હિતકર અને પ્રિય છે...'
1.112.25
राज्ञि धर्मानवेक्षस्व मा नः सर्वान्व्यनीनशः ।
सत्याच्च्युतिः क्षत्रियस्य न धर्मेषु प्रशस्यते ॥ १.११२.२५ ॥
રાણી, ધર્મોનો વિચાર કર; અમે સૌનો નાશ ન કર. સત્યથી ચ્યુત થવું ક્ષત્રિય માટે ધર્મમાં પ્રશંસનીય નથી.
1.112.26
शान्तनोरपि संतानं यथा स्यादक्षयं भुवि ।
तत्ते धर्मं प्रवक्ष्यामि क्षात्रं राज्ञि सनातनम् ॥ १.११२.२६ ॥
શંતનુનો વંશ પણ પૃથ્વી પર અક્ષય રહે તે માટે, હું તને ક્ષાત્ર ધર્મ કહીશ, જે સનાતન છે, રાણી.