મહાભારત · અધ્યાય 1.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.117.1
ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् ।
दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योपराध्यति ॥ १.११७.१ ॥
ત્યારે તે મુનિશ્રેષ્ઠે તપોધન ઋષિઓને કહ્યું.
1.117.2
तं दृष्ट्वा रक्षिणस्तत्र तथा बहुतिथेऽहनि ।
न्यवेदयंस्तथा राज्ञे यथावृत्तं नराधिप ॥ १.११७.२ ॥
ત્યાં તેમને જોઈને રક્ષકોએ ઘણા દિવસો પછી જેવું બન્યું હતું તેવું જ રાજાને જણાવ્યું, હે નરાધિપ.
1.117.3
राजा च तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिः ।
प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम् ॥ १.११७.३ ॥
રાજાએ તે ઋષિ વિશે સાંભળીને મંત્રીઓ સાથે બહાર જઈને, ત્યારે શૂળ પર ઊભેલા તે શ્રેષ્ઠ ઋષિને પ્રસન્ન કર્યા.
1.117.4
यन्मयाऽपकृतं मोहादज्ञानादृषिसत्तम ।
प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि ॥ १.११७.४ ॥
હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, મોહ અને અજ્ઞાનથી મેં જે અપરાધ કર્યો, તેના માટે હું આપને પ્રસન્ન કરું છું; આપે મારા પર ક્રોધ કરવો ઘટતો નથી.
1.117.5
एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः ।
कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत् ॥ १.११७.५ ॥
રાજાએ આમ કહેતાં મુનિએ ત્યારે કૃપા કરી; કૃપા પામેલા તેમને રાજાએ ત્યારે નીચે ઉતાર્યા.
1.117.6
अवतार्य च शूलाग्रात्तच्छूलं निश्चकर्ष ह ।
अशक्नुवंश्च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे ॥ १.११७.६ ॥
તેમને શૂળના અગ્ર ભાગ પરથી ઉતારીને તેમણે તે શૂળ ખેંચ્યું; તેને પૂરેપૂરું કાઢી ન શકતાં મૂળ પાસેથી તે કાપ્યું.
1.117.7
स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन्मुनिः ।
कण्ठपार्श्वान्तरस्थेन शङ्कुना मुनिराचत्।
पुष्पभाजनधारी स्यादिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.११७.७ ॥
આ રીતે અંદર ઘૂસેલા શૂળ સાથે મુનિ ફરતા રહ્યા. ગળા અને પાંસળીઓ વચ્ચેના ખીલાથી મુનિ પીડાયા. ફૂલની ટોપલી ધારણ કરનાર લાગશે એવી ચિંતામાં તેઓ ડૂબ્યા.
1.117.8
स चातितपसा लोकान्विजिग्ये दुर्लभान्परैः ॥ १.११७.८ ॥
તેમણે અતિ તપથી બીજાઓને દુર્લભ એવા લોકો જીત્યા.
1.117.9
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु गीयते ।
स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित् ॥ १.११७.९ ॥
ત્યારથી લોકોમાં તેઓ અણીમાંડવ્ય તરીકે ગવાય છે. ધર્મનો પરમાર્થ જાણનાર તે વિપ્ર ધર્મના નિવાસે ગયા.
1.117.10
आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुम् ।
किं नु तद्दुष्कृतं कर्म मया कृतमजानता ॥ १.११७.१० ॥
પછી આસન પર બેઠેલા ધર્મને જોઈને તેમણે પ્રભુને ઠપકો આપ્યો: 'અજાણતાં મેં કયું દુષ્કર્મ કર્યું?'
1.117.11
यस्येयं फलनिर्वृत्तिरीदृश्यासादिता मया ।
शीघ्रमाचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १.११७.११ ॥
'મને આવું ફળ જેના કારણે મળ્યું તે સત્ય ઝડપથી કહો. મારા તપનું બળ જુઓ.'
1.117.12
पतङ्गिकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता ।
कर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन ॥ १.११७.१२ ॥
'હે તપોધન! તેં પતંગિયાંની પૂંછડીઓમાં સળી ઘુસાડી હતી. તે જ કર્મનું આ ફળ તને મળ્યું છે.'
1.117.13
स्वल्पमेव यथा दत्तं दानं बहुगुणं भवेत् ।
अधर्म एवं विप्रर्षे बहुदुःखफलप्रदः ॥ १.११७.१३ ॥
થોડું પણ આપેલું દાન જેમ ઘણા ગુણ આપે છે, તેમ હે વિપ્રર્ષિ, અધર્મ પણ ઘણા દુઃખરૂપ ફળ આપે છે.
1.117.14
कस्मिन्काले मया तत्तु कृतं ब्रूहि यथातथम् ।
तेनोक्तं धर्मराजेन बालभावे त्वया कृतम् ॥ १.११७.१४ ॥
મેં તે ક્યારે કર્યું હતું? યથાર્થ કહો. ત્યારે ધર્મરાજે કહ્યું, 'તેં બાળપણમાં તે કર્યું હતું.'
1.117.15
बालो हि द्वादशाद्वर्षाज्जन्मतो यत्करिष्यति ।
न भविष्यत्यधर्मोऽत्र न प्रज्ञास्यति वै दिशः ॥ १.११७.१५ ॥
જન્મથી બાર વર્ષ સુધી બાળક જે કરે તેમાં અધર્મ થતો નથી; તે દિશાઓને પણ જાણતો નથી.
1.117.16
अल्पेऽपराधेऽपि महान्मम दण्डस्त्वया धृतः ।
गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधादपि ॥ १.११७.१६ ॥
નાના અપરાધ માટે પણ તેં મને મોટી સજા કરી. બ્રાહ્મણની હત્યા સર્વ પ્રાણીઓની હત્યા કરતાં પણ ગંભીર છે.
1.117.17
शूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि ।
मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके कर्मफलोदयाम् ॥ १.११७.१७ ॥
તેથી, હે ધર્મ, તું શૂદ્રયોનિમાં મનુષ્ય રૂપે જન્મ લઈશ. આજે હું જગતમાં કર્મફલના ઉદયની મર્યાદા સ્થાપું છું.
1.117.18
आ चतुर्दशकाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम् ।
परतः कुर्वतामेव दोष एव भविष्यति ॥ १.११७.१८ ॥
ચૌદ વર્ષ સુધી પાપ થશે નહીં. ત્યાર પછી કરનારાઓને જ દોષ લાગશે.
1.117.19
एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनः ।
धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत ॥ १.११७.१९ ॥
આ અપરાધ અને તે મહાત્માના શાપને કારણે ધર્મ વિદુરના રૂપે શૂદ્રયોનિમાં જન્મ્યા.
1.117.20
धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः ।
दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः ॥ १.११७.२० ॥
ધર્મ અને અર્થમાં કુશળ, લોભ-ક્રોધથી રહિત, દૂરદર્શી, શમપરાયણ અને કુરુઓના હિતમાં રત.