महाभारत · अध्याय 1.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.117.1
ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् ।
दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योपराध्यति ॥ १.११७.१ ॥
तेव्हा त्या मुनिश्रेष्ठाने तपोधन ऋषींना म्हटले.
1.117.2
तं दृष्ट्वा रक्षिणस्तत्र तथा बहुतिथेऽहनि ।
न्यवेदयंस्तथा राज्ञे यथावृत्तं नराधिप ॥ १.११७.२ ॥
तेथे त्यांना पाहून रक्षकांनी बऱ्याच दिवसांनंतर जे घडले होते तसेच राजाला कळवले, हे नराधिपा.
1.117.3
राजा च तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिः ।
प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम् ॥ १.११७.३ ॥
राजाने त्या ऋषींविषयी ऐकून मंत्र्यांसह बाहेर जाऊन, तेव्हा शूळावर उभ्या असलेल्या त्या श्रेष्ठ ऋषींना प्रसन्न केले.
1.117.4
यन्मयाऽपकृतं मोहादज्ञानादृषिसत्तम ।
प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि ॥ १.११७.४ ॥
हे ऋषिश्रेष्ठा, मोहामुळे आणि अज्ञानामुळे मी जो अपराध केला, त्याबद्दल मी आपल्याला प्रसन्न करतो; आपण माझ्यावर क्रोध करणे योग्य नाही.
1.117.5
एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः ।
कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत् ॥ १.११७.५ ॥
राजाने असे म्हटल्यावर मुनींनी तेव्हा प्रसाद दिला; प्रसन्न झालेल्या त्यांना राजाने खाली उतरवले.
1.117.6
अवतार्य च शूलाग्रात्तच्छूलं निश्चकर्ष ह ।
अशक्नुवंश्च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे ॥ १.११७.६ ॥
त्यांना शूळाच्या टोकावरून खाली उतरवून त्यांनी ते शूळ ओढले; ते पूर्ण बाहेर काढता न आल्याने त्याच्या मुळाशी ते कापले.
1.117.7
स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन्मुनिः ।
कण्ठपार्श्वान्तरस्थेन शङ्कुना मुनिराचत्।
पुष्पभाजनधारी स्यादिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.११७.७ ॥
अशा प्रकारे आत रुतलेल्या शूळासह मुनी फिरत राहिले. गळ्या आणि बरगड्यांमधील खिळ्याने मुनी व्यथित झाले. पुष्पपात्र धरणारा असल्यासारखे दिसेन का, या चिंतेत ते पडले.
1.117.8
स चातितपसा लोकान्विजिग्ये दुर्लभान्परैः ॥ १.११७.८ ॥
त्यांनी अतिशय तपश्चर्येने इतरांना दुर्लभ असलेली लोके जिंकली.
1.117.9
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु गीयते ।
स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित् ॥ १.११७.९ ॥
तेव्हापासून लोकांत त्यांना अणीमांडव्य म्हणून गायले जाते. धर्माचा परम अर्थ जाणणारे ते विप्र धर्माच्या निवासस्थानी गेले.
1.117.10
आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुम् ।
किं नु तद्दुष्कृतं कर्म मया कृतमजानता ॥ १.११७.१० ॥
नंतर आसनावर बसलेल्या धर्माला पाहून त्यांनी प्रभूला दोष दिला: 'अजाणता मी कोणते दुष्कृत्य केले?'
1.117.11
यस्येयं फलनिर्वृत्तिरीदृश्यासादिता मया ।
शीघ्रमाचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १.११७.११ ॥
'माझ्यावर असे फळ कोणामुळे ओढवले ते सत्य लवकर सांगा. माझ्या तपाचे सामर्थ्य पाहा.'
1.117.12
पतङ्गिकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिता ।
कर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन ॥ १.११७.१२ ॥
'हे तपोधना! तू पतंगांच्या शेपटात काडी घुसवली होतीस. त्याच कर्माचे हे फळ तुला मिळाले आहे.'
1.117.13
स्वल्पमेव यथा दत्तं दानं बहुगुणं भवेत् ।
अधर्म एवं विप्रर्षे बहुदुःखफलप्रदः ॥ १.११७.१३ ॥
थोडेसेही दिलेले दान जसे पुष्कळ गुण देते, तसेच हे विप्रर्षी, अधर्मही पुष्कळ दुःखरूपी फळ देतो.
1.117.14
कस्मिन्काले मया तत्तु कृतं ब्रूहि यथातथम् ।
तेनोक्तं धर्मराजेन बालभावे त्वया कृतम् ॥ १.११७.१४ ॥
मी ते कधी केले? यथार्थपणे सांगा. तेव्हा धर्मराज म्हणाले, 'तू बालपणी ते केलेस.'
1.117.15
बालो हि द्वादशाद्वर्षाज्जन्मतो यत्करिष्यति ।
न भविष्यत्यधर्मोऽत्र न प्रज्ञास्यति वै दिशः ॥ १.११७.१५ ॥
जन्मापासून बारा वर्षांपर्यंत बालक जे काही करतो, त्यात अधर्म होत नाही; तो दिशांनाही जाणत नाही.
1.117.16
अल्पेऽपराधेऽपि महान्मम दण्डस्त्वया धृतः ।
गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधादपि ॥ १.११७.१६ ॥
लहानशा अपराधासाठीही तू मला मोठी शिक्षा दिलीस. ब्राह्मणाची हत्या ही सर्व प्राण्यांच्या हत्येपेक्षाही गंभीर आहे.
1.117.17
शूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि ।
मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके कर्मफलोदयाम् ॥ १.११७.१७ ॥
म्हणून हे धर्मा, तू शूद्रयोनीत मानव म्हणून जन्मशील. आज मी जगात कर्मफलोदयाची मर्यादा स्थापित करतो.
1.117.18
आ चतुर्दशकाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम् ।
परतः कुर्वतामेव दोष एव भविष्यति ॥ १.११७.१८ ॥
चौदा वर्षांपर्यंत पातक होणार नाही. त्यानंतर करणाऱ्यांनाच दोष लागेल.
1.117.19
एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनः ।
धर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत ॥ १.११७.१९ ॥
या अपराधामुळे, त्या महात्म्याच्या शापामुळे, धर्म विदुराच्या रूपाने शूद्रयोनीत जन्मला.
1.117.20
धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितः ।
दीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः ॥ १.११७.२० ॥
धर्म आणि अर्थ यांत कुशल, लोभ-क्रोधरहित, दूरदर्शी, शमपर आणि कुरूंच्या हितात रत असे.