महाभारत · अध्याय 1.196
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.196.1
उक्तवानस्मि यां क्रोधात्प्रतिज्ञां पितरस्तदा ।
सर्वलोकविनाशाय न सा मे वितथा भवेत् ॥ १.१९६.१ ॥
हे पितरांनो! क्रोधाने मी जी प्रतिज्ञा केली होती, सर्व लोकांच्या विनाशासाठी, ती व्यर्थ होऊ नये.
1.196.2
वृथारोषप्रतिज्ञो वै नाहं जीवितुमुत्सहे ।
अनिस्तीर्णो हि मां रोषो दहेदग्निरिवारणिम् ॥ १.१९६.२ ॥
वृथा क्रोधप्रतिज्ञा असलेला मी खरोखर जगण्याचे धाडस करत नाही. अग्नी अरणीला जाळतो तसा न संपलेला क्रोध मला जाळेल.
1.196.3
यो हि कारणतः क्रोधं संजातं क्षन्तुमर्हति ।
नालं स मनुजः सम्यक् त्रिवर्गं परिरक्षितुम् ॥ १.१९६.३ ॥
कारणाने उत्पन्न झालेला क्रोध जो क्षमा करण्यास योग्य नाही, तो मनुष्य त्रिवर्गाचे नीट रक्षण करण्यास समर्थ नसतो.
1.196.4
अशिष्टानां नियन्ता हि शिष्टानां परिरक्षिता ।
स्थाने रोषः प्रयुक्तः स्यान्नृपैः सर्वजिगीषुभिः ॥ १.१९६.४ ॥
अशिष्टांचा नियंता आणि शिष्टांचा रक्षक तोच असतो. सर्वजयी राजांनी क्रोध योग्य ठिकाणीच वापरला पाहिजे.
1.196.5
अश्रौषमहमूरुस्थो गर्भशय्यागतस्तदा ।
आरावं मातृवर्गस्य भृगूणां क्षत्रियैर्वधे ॥ १.१९६.५ ॥
मी तेव्हा मांडीत, गर्भशय्येत असताना, भृगूंच्या वधाच्या वेळी क्षत्रियांकडून मातृवर्गाच्या स्त्रियांचा आक्रोश ऐकला.
1.196.6
सामरैर्हि यदा लोके भृगूणां क्षत्रियाधमैः ।
आगर्भोत्सादनं क्षान्तं तदा मां मन्युराविशत् ॥ १.१९६.६ ॥
देवांसह लोकात भृगूंचा अधम क्षत्रियांकडून गर्भस्थांपर्यंत नाश झाला आणि तो सहन केला गेला, तेव्हा माझ्यात क्रोध शिरला.
1.196.7
प्रकीर्णकेशाः किल मे मातरः पितरस्तथा ।
भयात्सर्वेषु लोकेषु नाधिजग्मुः परायणम् ॥ १.१९६.७ ॥
माझ्या माता आणि पिता विस्कटलेल्या केसांनी होते; भयामुळे सर्व लोकांत त्यांना आश्रय मिळाला नाही.
1.196.8
तान्भृगूणां यदा दारान्कश्चिन्नाभ्युपपद्यत ।
माता तदा दधारेयमूरुणैकेन मां शुभा ॥ १.१९६.८ ॥
भृगूंच्या पत्नींजवळ कोणीही गेले नाही तेव्हा माझ्या शुभ मातेने मला एकाच मांडीत धारण केले.
1.196.9
प्रतिषेद्धा हि पापस्य यदा लोकेषु विद्यते ।
तदा सर्वेषु लोकेषु पापकृन्नोपपद्यते ॥ १.१९६.९ ॥
जगात पापाला रोखणारा असतो तेव्हा सर्व लोकांत पापी आढळत नाही.
1.196.10
यदा तु प्रतिषेद्धारं पापो न लभते क्वचित् ।
तिष्ठन्ति बहवो लोकास्तदा पापेषु कर्मसु ॥ १.१९६.१० ॥
पण पापी जेव्हा कुठेही रोखणारा मिळवत नाही, तेव्हा अनेक लोक पापकर्मांत राहतात.
1.196.11
जानन्नपि च यः पापं शक्तिमान्न नियच्छति ।
ईशः सन्सोऽपि तेनैव कर्मणा संप्रयुज्यते ॥ १.१९६.११ ॥
पाप जाणूनही, समर्थ असूनही जो ते रोखत नाही, तो स्वामी असला तरी त्याच कर्माशी जोडला जातो.
1.196.12
राजभिश्चेश्वरैश्चैव यदि वै पितरो मम ।
शक्तैर्न शकितास्त्रातुमिष्टं मत्वेह जीवितम् ॥ १.१९६.१२ ॥
राजे आणि अधिपती समर्थ असूनही जर माझ्या पितरांचे रक्षण करू शकले नाहीत, तर येथे जीवन प्रिय मानणाऱ्यांनाही वाचवता आले नाही.
1.196.13
अत एषामहं क्रुद्धो लोकानामीश्वरो ह्यहम् ।
भवतां च वचो नालमहं समभिवर्तितुम् ॥ १.१९६.१३ ॥
म्हणून मी यांच्यावर क्रुद्ध आहे, कारण मी लोकांचा ईश्वर आहे. तुमचे वचनही मला टाळता येणार नाही.
1.196.14
ममापि चेद्भवेदेवमीश्वरस्य सतो महत् ।
उपेक्षमाणस्य पुनर्लोकानां किल्बिषाद्भयम् ॥ १.१९६.१४ ॥
मी ईश्वर असूनही मोठ्या अपराधाकडे दुर्लक्ष केले, तर लोकांना पुन्हा पापाचे भय वाटेल.
1.196.15
यश्चायं मन्युजो मेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छति ।
दहेदेष च मामेव निगृहीतः स्वतेजसा ॥ १.१९६.१५ ॥
माझ्या क्रोधापासून जन्मलेला हा अग्नी लोकांना गिळू इच्छितो. तो स्वतःच्या तेजाने आवरला गेला नाही तर मलाच जाळेल.
1.196.16
भवतां च विजानामि सर्वलोकहितेप्सुताम् ।
तस्माद्विधद्ध्वं यच्छ्रेयो लोकानां मम चेश्वराः ॥ १.१९६.१६ ॥
तुम्हांला सर्व लोकांच्या हिताची इच्छा आहे हे मला ठाऊक आहे. म्हणून हे ईश्वरांनो, लोकांचे आणि माझे जे कल्याण असेल ते करा.
1.196.17
य एष मन्युजस्तेऽग्निर्लोकानादातुमिच्छति ।
अप्सु तं मुञ्च भद्रं ते लोका ह्यप्सु प्रतिष्ठिताः ॥ १.१९६.१७ ॥
तुझ्या क्रोधापासून जन्मलेला हा अग्नी लोकांना गिळू इच्छितो. त्याला पाण्यात सोड. तुझे कल्याण असो; लोक पाण्यातच प्रतिष्ठित आहेत.
1.196.18
आपोमयाः सर्वरसाः सर्वमापोमयं जगत् ।
तस्मादप्सु विमुञ्चेमं क्रोधाग्निं द्विजसत्तम ॥ १.१९६.१८ ॥
सर्व रस पाण्याने बनलेले आहेत, आणि सारे जग पाण्याने बनलेले आहे. म्हणून हे द्विजश्रेष्ठा, या क्रोधाग्नीला पाण्यात सोडा.
1.196.19
अयं तिष्ठतु ते विप्र यदीच्छसि महोदधौ ।
मन्युजोऽग्निर्दहन्नापो लोका ह्यापोमयाः स्मृताः ॥ १.१९६.१९ ॥
हे विप्रा, तुला इच्छा असल्यास हा क्रोधजन्य अग्नी महासागरात राहू दे; कारण लोक हे जलमय मानले गेले आहेत.
1.196.20
एवं प्रतिज्ञा सत्येयं तवानघ भविष्यति ।
न चैवं सामरा लोका गमिष्यन्ति पराभवम् ॥ १.१९६.२० ॥
हे निष्पाप, तुझी ही प्रतिज्ञा अशीच सत्य होईल; आणि अशा प्रकारे देवांसह लोक नाशाला जाणार नाहीत.
1.196.21
ततस्तं क्रोधजं तात और्वोऽग्निं वरुणालये ।
उत्ससर्ज स चैवाप उपयुङ्क्ते महोदधौ ॥ १.१९६.२१ ॥
तेव्हा हे तात, और्वाने त्या क्रोधजन्य अग्नीला वरुणाच्या धामात सोडले; तो अग्नी महासागरात पाणी उपभोगतो.
1.196.22
महद्धयशिरो भूत्वा यत्तद्वेदविदो विदुः ।
तमग्निमुद्हिरद्वक्त्रात्पिबत्यापो महोदधौ ॥ १.१९६.२२ ॥
वेदज्ञ जे जाणतात, तो अग्नी एक प्रचंड घोड्याचे मस्तक धारण करून तोंडातून महासागरातील पाणी पितो.
1.196.23
तस्मात्त्वमपि भद्रं ते न लोकान्हन्तुमर्हसि ।
पराशरं पराँल्लोकाञ्जानञ्ज्ञानवतां वर ॥ १.१९६.२३ ॥
म्हणून तुझे कल्याण होवो; तूही लोकांचा नाश करणे योग्य नाही. ज्ञानवंतांमध्ये श्रेष्ठ पराशरा, इतर लोकांना जाणून असे करू नकोस.