મહાભારત · અધ્યાય 1.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.37.1
मातुः सकाशात्तं शापं श्रुत्वा वै पन्नगोत्तमः ।
वासुकिश्चिन्तयामास शापोऽयं न भवेत्कथम् ॥ १.३७.१ ॥
માતા પાસેથી તે શાપ સાંભળીને નાગોમાં શ્રેષ્ઠ વાસુકિ વિચારવા લાગ્યા કે આ શાપ કેવી રીતે ન થાય.
1.37.2
ततः स मन्त्रयामास भ्रातृभिः सह सर्वशः ।
ऐरावतप्रभृतिभिः सर्वैर्धर्मपरायणैः ॥ १.३७.२ ॥
પછી તેણે ઐરાવત વગેરે ધર્મપરાયણ સર્વ ભાઈઓ સાથે સંપૂર્ણ રીતે મંત્રણા કરી.
1.37.3
अयं शापो यथोद्दिष्टो विदितं वस्तथाऽनघाः ।
तस्य शापस्य मोक्षार्थं मन्त्रयित्वा यतामहे ॥ १.३७.३ ॥
હે નિષ્પાપો, આ શાપ જેમ કહેવાયો છે તેમ તમે જાણો છો. તે શાપમાંથી મુક્તિ માટે વિચારીને આપણે પ્રયત્ન કરીએ.
1.37.4
सर्वेषामेव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते ।
न तु मात्राऽभिशप्तानां मोक्षः क्वचन विद्यते ॥ १.३७.४ ॥
બધા શાપોનો પ્રતિકાર હોય છે; પરંતુ માતાએ શાપ આપેલાઓને ક્યાંય મુક્તિ નથી હોતી.
1.37.5
अव्ययस्याप्रमेयस्य सत्यस्य च तथाग्रतः ।
शप्ता इत्येव मे श्रुत्वा जायते हृदि वेपथुः ॥ १.३७.५ ॥
અવ્યય, અપ્રમેય અને સત્યની સમક્ષ 'શાપિત' એવું સાંભળતાં જ મારા હૃદયમાં કંપ ઉત્પન્ન થાય છે.
1.37.6
नूनं सर्वविनाशोऽयमस्माकं समुपागतः ।
शापः सृष्टो महाघोरो मात्रा खल्वविनीतया।
न ह्येतां सोऽव्ययो देवः शपत्नीं प्रत्यषेधयत् ॥ १.३७.६ ॥
ખરેખર અમારો સર્વનાશ આવી પહોંચ્યો છે. અવિનીત માતાએ આ અતિ ભયંકર શાપ મોકલ્યો; અને અવ્યય દેવે તે શોકનના માટે રોક્યું નહીં.
1.37.7
तस्मात्संमन्त्रयामोऽद्य भुजङ्गानामनामयम् ।
यथा भवेद्धि सर्वेषां मा नः कालोऽत्यगादयम् ॥ १.३७.७ ॥
તેથી આજે આપણે સૌ મળીને વિચાર કરીએ, જેથી સર્પોનું કલ્યાણ થાય. આ સમય આપણા હાથમાંથી ન સરી જાય.
1.37.8
सर्व एव हि नस्तावद्बुद्धिमन्तो विचक्षणाः ।
अपि मन्त्रयमाणा हि हेतुं पश्याम मोक्षणे ॥ १.३७.८ ॥
આપણે સૌ બુદ્ધિમાન અને વિચક્ષણ છીએ. ચર્ચા કરીએ તો મુક્તિનો માર્ગ આપણને મળી શકે.
1.37.9
यथा नष्टं पुरा देवा गूढमग्निं गुहागतम् ।
यथा स यज्ञो न भवेद्यथा वाऽपि पराभवः।
जनमेजयस्य सर्पाणां विनाशकरणाय वै ॥ १.३७.९ ॥
પૂર્વે દેવતાઓએ ગુફામાં છુપાયેલો અગ્નિ ગુમાવ્યો હતો, તે યજ્ઞ જેમ ન થયો, અથવા જેમ પરાજય થયો, તેમ જનમેજયનો સર્પનાશક યજ્ઞ ન થાય.
1.37.10
तथेत्युक्त्वा ततः सर्वे काद्रवेयाः समागताः ।
समयं चकिरे तत्र मन्त्रबुद्धिविशारदाः ॥ १.३७.१० ॥
'તેમ જ થાઓ' એમ કહીને પછી કદ્રુના તમામ પુત્રો ત્યાં એકઠા થયા; મંત્રણા અને બુદ્ધિમાં નિપુણ તેઓએ ત્યાં એક સમજૂતી કરી.
1.37.11
एके तत्राब्रुवन्नागा वयं भूत्वा द्विजर्षभाः ।
जनमेजयं तु भिक्षामो यज्ञस्ते न भवेदिति ॥ १.३७.११ ॥
ત્યાં કેટલાક નાગો બોલ્યા, 'આપણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બનીને જનમેજય પાસે ભિક્ષા માગીએ, જેથી તારો યજ્ઞ ન થાય.'
1.37.12
अपरे त्वब्रुवन्नागास्तत्र पण्डितमानिनः ।
मन्त्रिणोऽस्य वयं सर्वे भविष्यामः सुसंमताः ॥ १.३७.१२ ॥
પણ ત્યાંના અન્ય નાગો, પોતાને પંડિત માનનારા, બોલ્યા, 'આપણે સૌ એના સુસંમત મંત્રીઓ બનીશું.'
1.37.13
स नः प्रक्ष्यति सर्वेषु कार्येष्वर्थविनिश्चयम् ।
तत्र बुद्धिं प्रदास्यामो यथा यज्ञो निवर्त्स्यति ॥ १.३७.१३ ॥
તે બધાં કાર્યોમાં આપણને અર્થનો નિશ્ચય પૂછશે; ત્યાં એવી બુદ્ધિ આપીશું કે યજ્ઞ અટકી જાય.
1.37.14
स नो बहुमतान्राजा बुद्ध्या बुद्धिमतां वरः ।
यज्ञार्थं प्रक्ष्यति व्यक्तं नेति वक्ष्यामहे वयम् ॥ १.३७.१४ ॥
બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ તે રાજા આપણને બહુ માનીને યજ્ઞ માટે સ્પષ્ટ પૂછશે; ત્યારે આપણે 'ના' કહીશું.
1.37.15
दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान् ।
हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः ॥ १.३७.१५ ॥
આ લોકમાં અને પરલોકમાં રહેલા ઘણા ભયંકર દોષો બતાવીને, હેતુ અને કારણોથી તે યજ્ઞ ન થાય એવું કરીશું.
1.37.16
अथवा य उपाध्यायः क्रतोस्तस्य भविष्यति ।
सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः ॥ १.३७.१६ ॥
અથવા તે યજ્ઞનો જે ઉપાધ્યાય હશે, જે સર્પસત્રની વિધિ જાણે છે અને રાજકાર્યના હિતમાં લાગેલો છે.
1.37.17
तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजङ्गः स मरिष्यति ।
तस्मिन्मृते यज्ञकारे क्रतुः स न भविष्यति ॥ १.३७.१७ ॥
કોઈ સાપ તેની પાસે જઈને તેને ડંખ મારે, અને તે મરી જાય; તે યજ્ઞકર્તા મરે તો તે યજ્ઞ નહીં થાય.
1.37.18
ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य चर्त्विजः ।
तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतमेवं भविष्यति ॥ १.३७.१८ ॥
અને તેના બીજા જે સર્પસત્રના જાણકાર ઋત્વિજ હશે તે બધાને પણ આપણે ડંખ મારીશું; આ રીતે કામ થઈ જશે.
1.37.19
अपरे त्वब्रुवन्नागा धर्मात्मानो दयालवः ।
अबुद्धिरेषा भवतां ब्रह्महत्या न शोभनम् ॥ १.३७.१९ ॥
પરંતુ ધર્માત્મા અને દયાળુ એવા બીજા કેટલાક નાગ બોલ્યા: તમારી આ બુદ્ધિ મૂર્ખતાભરી છે; બ્રાહ્મણહત્યા યોગ્ય નથી.
1.37.20
सम्यक्सद्धर्ममूला वै व्यसने शान्तिरुत्तमा ।
अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत् ॥ १.३७.२० ॥
સાચા ધર્મમાં મૂળ ધરાવતી શાંતિ જ આપત્તિમાં ઉત્તમ છે; અધર્મની અતિશયતા સમગ્ર જગતનો નાશ કરશે.
1.37.21
अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम् ।
वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः ॥ १.३७.२१ ॥
બીજા કેટલાક નાગ બોલ્યા: વીજળી સહિત મેઘ બનીને આપણે પ્રજ્વલિત અગ્નિને વરસાદથી ઓલવીશું.
1.37.22
स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा च अपरे भुजगोत्तमाः ।
प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति ॥ १.३७.२२ ॥
રાત્રે બીજા શ્રેષ્ઠ નાગ જઈને બેદરકારોનું સ્રુગ્ભાંડ ઝડપથી હરી લે; આ રીતે વિઘ્ન થશે.
1.37.23
यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
जनान्दशन्तु वै सर्वे नैवं त्रासो भविष्यति ॥ १.३७.२३ ॥
અથવા તે યજ્ઞમાં સેંકડો અને હજારો નાગ લોકોને ડંખ મારે; આમ કરવાથી ભય નહીં થાય.
1.37.24
अथवा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजङ्गमाः ।
स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना ॥ १.३७.२४ ॥
અથવા સાપ પોતાના મૂત્ર અને મળથી તૈયાર ભોજન દૂષિત કરે; તે બધા ખોરાકનો નાશ કરે છે.
1.37.25
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजोऽस्य भवामहे ।
यज्ञविघ्नं करिष्यामो दक्षिणा दीयतामिति ॥ १.३७.२५ ॥
ત્યાં બીજાઓએ કહ્યું, 'અમે તેના ઋત્વિજ બનીશું અને યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખીશું; દક્ષિણા આપો.'
1.37.26
वश्यतां च गतोऽसौ नः करिष्यति यथेप्सितम् ।
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम् ॥ १.३७.२६ ॥
'તે આપણા વશમાં આવીને આપણે ઇચ્છીએ તેમ કરશે.' પણ ત્યાં બીજાઓએ પાણીમાં રમતા રાજા વિશે કહ્યું…
1.37.27
गृहमानीय बध्नीमः क्रतुरेवं भवेन्न सः ।
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः पण्डितमानिनः ॥ १.३७.२७ ॥
'તેને ઘરે લાવીને બાંધીએ; આ રીતે યજ્ઞ થશે, તે નહિ.' પણ પોતાને પંડિત માનતા નાગો ત્યાં બીજાઓએ કહ્યું…
1.37.28
दशामस्तं प्रगृह्याशु कृतपेवं भविष्यति ।
छिन्नं मूलमनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति ॥ १.३७.२८ ॥
'તેની દશા ઝડપથી પકડીને આ રીતે પૂરું કરીશું. તે મરે તો અનર્થોનું મૂળ કપાશે.'
1.37.29
एषा नो नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषामीक्षणश्रवः ।
अथ यन्मन्यसे राजन्द्रुतं तत्संविधीयताम् ॥ १.३७.२९ ॥
'આ અમારા સર્વની દૃઢ બુદ્ધિ છે, જે બધાએ જોયું-સાંભળ્યું છે. હવે રાજન્, જે તને યોગ્ય લાગે તે ઝડપથી ગોઠવ.'
1.37.30
इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगोत्तमम् ।
वासुकिश्चापि संचिन्त्य तानुवाच भुजङ्गमान् ॥ १.३७.३० ॥
એમ કહીને તેઓએ નાગશ્રેષ્ઠ વાસુકિ તરફ જોયું. વાસુકિએ પણ વિચારીને તે ભુજંગોને કહ્યું.
1.37.31
नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजङ्गमाः ।
सर्वेषामेव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते ॥ १.३७.३१ ॥
હે સર્પો, તમારો આ નિર્ણય અંતિમ અને યોગ્ય માની શકાય નહીં. બધા સર્પોની બુદ્ધિ મને ગમતી નથી.
1.37.32
किं तत्र संविधातव्यं भवतां स्याद्धितं तु यत् ।
श्रेयः प्रसादनं मन्ये कश्यपश्य महात्मनः ॥ १.३७.३२ ॥
ત્યાં તમારા માટે જે હિતકારી હોય તે જ કરવું જોઈએ. મહાત્મા કશ્યપને પ્રસન્ન કરવા એ જ શ્રેષ્ઠ છે એમ હું માનું છું.
1.37.33
ज्ञातिवर्गस्य सौहार्दादात्मनश्च भुजङ्गमाः ।
न च जानाति मे बुद्धिः किंचित्कर्तुं वचो हिवः ॥ १.३७.३३ ॥
હે સર્પો, સ્વજનવર્ગ પ્રત્યેના સ્નેહને કારણે અને મારા પોતાના હિતને કારણે પણ, તમારા માટે કયું વચન પાળવું તે મારી બુદ્ધિ જાણતી નથી.
1.37.34
मया हीदं विधातव्यं भवतां यद्धितं भवेत् ।
अनेनाहं भृशं तप्ये गुणदोषौ मदाश्रयौ ॥ १.३७.३४ ॥
તમારા માટે જે હિતકારી હોય તે મારે કરવું જોઈએ. આનાથી હું ઘણો વ્યથિત છું, કેમ કે ગુણ અને દોષ બંને મારા પર આધારિત છે.