ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.37.1
मातुः सकाशात्तं शापं श्रुत्वा वै पन्नगोत्तमः ।
वासुकिश्चिन्तयामास शापोऽयं न भवेत्कथम् ॥ १.३७.१ ॥
ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਉਹ ਸਰਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸੁਕਿ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਰਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
1.37.2
ततः स मन्त्रयामास भ्रातृभिः सह सर्वशः ।
ऐरावतप्रभृतिभिः सर्वैर्धर्मपरायणैः ॥ १.३७.२ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਐਰਾਵਤ ਆਦਿ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ।
1.37.3
अयं शापो यथोद्दिष्टो विदितं वस्तथाऽनघाः ।
तस्य शापस्य मोक्षार्थं मन्त्रयित्वा यतामहे ॥ १.३७.३ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ, ਇਹ ਸਰਾਪ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਯਤਨ ਕਰੀਏ।
1.37.4
सर्वेषामेव शापानां प्रतिघातो हि विद्यते ।
न तु मात्राऽभिशप्तानां मोक्षः क्वचन विद्यते ॥ १.३७.४ ॥
ਸਾਰੇ ਸਰਾਪਾਂ ਦਾ ਤੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਪੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
1.37.5
अव्ययस्याप्रमेयस्य सत्यस्य च तथाग्रतः ।
शप्ता इत्येव मे श्रुत्वा जायते हृदि वेपथुः ॥ १.३७.५ ॥
ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 'ਸਰਾਪੇ ਗਏ' ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੰਬਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
1.37.6
नूनं सर्वविनाशोऽयमस्माकं समुपागतः ।
शापः सृष्टो महाघोरो मात्रा खल्वविनीतया।
न ह्येतां सोऽव्ययो देवः शपत्नीं प्रत्यषेधयत् ॥ १.३७.६ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਅਵਿਨੀਤ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸਰਾਪ ਭੇਜਿਆ; ਅਤੇ ਅਵਿਯਯ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਸਹਿਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕਿਆ।
1.37.7
तस्मात्संमन्त्रयामोऽद्य भुजङ्गानामनामयम् ।
यथा भवेद्धि सर्वेषां मा नः कालोऽत्यगादयम् ॥ १.३७.७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਪਾਂ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।
1.37.8
सर्व एव हि नस्तावद्बुद्धिमन्तो विचक्षणाः ।
अपि मन्त्रयमाणा हि हेतुं पश्याम मोक्षणे ॥ १.३७.८ ॥
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਹਾਂ। ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
1.37.9
यथा नष्टं पुरा देवा गूढमग्निं गुहागतम् ।
यथा स यज्ञो न भवेद्यथा वाऽपि पराभवः।
जनमेजयस्य सर्पाणां विनाशकरणाय वै ॥ १.३७.९ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਅਗਨੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਯੱਗ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਨਮੇਜਯ ਦਾ ਸਰਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਯੱਗ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
1.37.10
तथेत्युक्त्वा ततः सर्वे काद्रवेयाः समागताः ।
समयं चकिरे तत्र मन्त्रबुद्धिविशारदाः ॥ १.३७.१० ॥
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਫਿਰ ਕਦ੍ਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।
1.37.11
एके तत्राब्रुवन्नागा वयं भूत्वा द्विजर्षभाः ।
जनमेजयं तु भिक्षामो यज्ञस्ते न भवेदिति ॥ १.३७.११ ॥
ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਅਸੀਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੇਜਯ ਤੋਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਯੱਗ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।'
1.37.12
अपरे त्वब्रुवन्नागास्तत्र पण्डितमानिनः ।
मन्त्रिणोऽस्य वयं सर्वे भविष्यामः सुसंमताः ॥ १.३७.१२ ॥
ਪਰ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਨਾਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, 'ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦੇ ਸੁਮੰਨੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਂਗੇ।'
1.37.13
स नः प्रक्ष्यति सर्वेषु कार्येष्वर्थविनिश्चयम् ।
तत्र बुद्धिं प्रदास्यामो यथा यज्ञो निवर्त्स्यति ॥ १.३७.१३ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੁੱਛੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਵਾਂਗੇ ਕਿ ਯਗ ਰੁਕ ਜਾਵੇ।
1.37.14
स नो बहुमतान्राजा बुद्ध्या बुद्धिमतां वरः ।
यज्ञार्थं प्रक्ष्यति व्यक्तं नेति वक्ष्यामहे वयम् ॥ १.३७.१४ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਯਗ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਪੁੱਛੇਗਾ; ਤਦ ਅਸੀਂ 'ਨਹੀਂ' ਆਖਾਂਗੇ।
1.37.15
दर्शयन्तो बहून्दोषान्प्रेत्य चेह च दारुणान् ।
हेतुभिः कारणैश्चैव यथा यज्ञो भवेन्न सः ॥ १.३७.१५ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਹੇਤੂਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗੇ।
1.37.16
अथवा य उपाध्यायः क्रतोस्तस्य भविष्यति ।
सर्पसत्रविधानज्ञो राजकार्यहिते रतः ॥ १.३७.१६ ॥
ਜਾਂ ਉਸ ਯਗ ਦਾ ਜੋ ਉਪਾਧਿਆਏ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਰਪਸਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ।
1.37.17
तं गत्वा दशतां कश्चिद्भुजङ्गः स मरिष्यति ।
तस्मिन्मृते यज्ञकारे क्रतुः स न भविष्यति ॥ १.३७.१७ ॥
ਕੋਈ ਸੱਪ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਯਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.37.18
ये चान्ये सर्पसत्रज्ञा भविष्यन्त्यस्य चर्त्विजः ।
तांश्च सर्वान्दशिष्यामः कृतमेवं भविष्यति ॥ १.३७.१८ ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਸਰਪਸਤਰ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇਸਦੇ ਰਿਤਵਿਜ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਡੰਗ ਮਾਰਾਂਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
1.37.19
अपरे त्वब्रुवन्नागा धर्मात्मानो दयालवः ।
अबुद्धिरेषा भवतां ब्रह्महत्या न शोभनम् ॥ १.३७.१९ ॥
ਪਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾਗ ਬੋਲੇ: ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਮਤਿ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.37.20
सम्यक्सद्धर्ममूला वै व्यसने शान्तिरुत्तमा ।
अधर्मोत्तरता नाम कृत्स्नं व्यापादयेज्जगत् ॥ १.३७.२० ॥
ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
1.37.21
अपरे त्वब्रुवन्नागाः समिद्धं जातवेदसम् ।
वर्षैर्निर्वापयिष्यामो मेघा भूत्वा सविद्युतः ॥ १.३७.२१ ॥
ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾਗ ਬੋਲੇ: ਬਿਜਲੀ ਸਹਿਤ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਬੁਝਾਵਾਂਗੇ।
1.37.22
स्रुग्भाण्डं निशि गत्वा च अपरे भुजगोत्तमाः ।
प्रमत्तानां हरन्त्वाशु विघ्न एवं भविष्यति ॥ १.३७.२२ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗ ਜਾ ਕੇ ਲਾਪਰਵਾਹਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੁਗ੍ਭਾਂਡ ਛੇਤੀ ਚੁਰਾ ਲੈਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਨ ਹੋਵੇਗਾ।
1.37.23
यज्ञे वा भुजगास्तस्मिञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
जनान्दशन्तु वै सर्वे नैवं त्रासो भविष्यति ॥ १.३७.२३ ॥
ਜਾਂ ਉਸ ਯਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡੰਗਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.37.24
अथवा संस्कृतं भोज्यं दूषयन्तु भुजङ्गमाः ।
स्वेन मूत्रपुरीषेण सर्वभोज्यविनाशिना ॥ १.३७.२४ ॥
ਜਾਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਮਲ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ; ਜੋ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.37.25
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र ऋत्विजोऽस्य भवामहे ।
यज्ञविघ्नं करिष्यामो दक्षिणा दीयतामिति ॥ १.३७.२५ ॥
ਉੱਥੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਰਿਤਵਿਜ ਬਣਾਂਗੇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਵਾਂਗੇ; ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।'
1.37.26
वश्यतां च गतोऽसौ नः करिष्यति यथेप्सितम् ।
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र जले प्रक्रीडितं नृपम् ॥ १.३७.२६ ॥
'ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਚਾਹਾਂਗੇ ਉਹੀ ਕਰੇਗਾ।' ਪਰ ਉੱਥੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ…
1.37.27
गृहमानीय बध्नीमः क्रतुरेवं भवेन्न सः ।
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र नागाः पण्डितमानिनः ॥ १.३७.२७ ॥
'ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ੍ਞ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ।' ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗ ਉੱਥੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ…
1.37.28
दशामस्तं प्रगृह्याशु कृतपेवं भविष्यति ।
छिन्नं मूलमनर्थानां मृते तस्मिन्भविष्यति ॥ १.३७.२८ ॥
'ਉਸਦੀ ਦਸ਼ਾ ਛੇਤੀ ਫੜ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਉਹ ਮਰੇ ਤਾਂ ਅਨਰਥਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇਗੀ।'
1.37.29
एषा नो नैष्ठिकी बुद्धिः सर्वेषामीक्षणश्रवः ।
अथ यन्मन्यसे राजन्द्रुतं तत्संविधीयताम् ॥ १.३७.२९ ॥
'ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਮੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ-ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੇ ਰਾਜਨ੍, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ।'
1.37.30
इत्युक्त्वा समुदैक्षन्त वासुकिं पन्नगोत्तमम् ।
वासुकिश्चापि संचिन्त्य तानुवाच भुजङ्गमान् ॥ १.३७.३० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸੁਕਿ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਸੁਕਿ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੁਜੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.37.31
नैषा वो नैष्ठिकी बुद्धिर्मता कर्तुं भुजङ्गमाः ।
सर्वेषामेव मे बुद्धिः पन्नगानां न रोचते ॥ १.३७.३१ ॥
ਹੇ ਸੱਪੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੀ।
1.37.32
किं तत्र संविधातव्यं भवतां स्याद्धितं तु यत् ।
श्रेयः प्रसादनं मन्ये कश्यपश्य महात्मनः ॥ १.३७.३२ ॥
ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
1.37.33
ज्ञातिवर्गस्य सौहार्दादात्मनश्च भुजङ्गमाः ।
न च जानाति मे बुद्धिः किंचित्कर्तुं वचो हिवः ॥ १.३७.३३ ॥
ਹੇ ਸੱਪੋ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ।
1.37.34
मया हीदं विधातव्यं भवतां यद्धितं भवेत् ।
अनेनाहं भृशं तप्ये गुणदोषौ मदाश्रयौ ॥ १.३७.३४ ॥
ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।