মহাভারত · অধ্যায় 1.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.38.1
सर्पाणां तु वचः श्रुत्वा सर्वेषामिति चेति च ।
वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्रोऽब्रवीदिदम् ॥ १.३८.१ ॥
সর্পদের কথা শুনে, সকলের এরূপ বলা শুনে এবং বাসুকির কথা শুনে এলাপত্র এই কথা বললেন।
1.38.2
प्रागेव दर्शिता बुद्धिर्मयैषा भुजगोत्तमाः ।
हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो ॥ १.३८.२ ॥
হে শ্রেষ্ঠ সর্পগণ, এই বুদ্ধি আমি আগেই দেখিয়েছি। যদি আপনাদের বুদ্ধি একে ত্যাজ্য মনে করে, তবে হে প্রভু, আপনার বুদ্ধিও তেমনই।
1.38.3
अस्तु कामं मभाद्यापि बुद्धिः स्मरणमागता ।
तां शृणुध्वं प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन पन्नगाः ॥ १.३८.३ ॥
ঠিক আছে, আপনাদের ইচ্ছামতোই হোক। এখনও আমার সেই বুদ্ধি স্মরণে এসেছে। হে নাগগণ, শুনুন; যথাযথভাবে বলব।
1.38.4
न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः ।
जनमेजयः पाण्डवेयो यतोऽस्माकं महद्भयम् ॥ १.३८.४ ॥
সেই যজ্ঞও হবে না, তেমন রাজাও থাকবে না — পাণ্ডববংশীয় জনমেজয়; যার থেকে আমাদের মহাভয়।
1.38.5
दैवेनोपहतो राजन्यो भवेदिह पूरुषः ।
स दैवमेवाश्रयेत नान्यत्तत्र परायणम् ॥ १.३८.५ ॥
যদি কোনো পুরুষ এখানে দৈবে আহত হয়, তবে সে দৈবেরই আশ্রয় নেবে; সেখানে দৈব ছাড়া অন্য কোনো আশ্রয় নেই।
1.38.6
तदिदं चैवमस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः ।
दैवमेवाश्रयामोऽत्र शृणुध्वं च वचो मम ॥ १.३८.६ ॥
তাই, হে শ্রেষ্ঠ নাগগণ, আমাদের এই ভয় এরকমই; এখানে আমরা দৈবেরই আশ্রয় নিচ্ছি। আর আমার কথা শুনুন।
1.38.7
अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा ।
मातुरुत्सङ्गमारूढो भयात्पन्नगसत्तमाः।
देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्ण इति प्रभो ॥ १.३८.७ ॥
হে নাগশ্রেষ্ঠগণ, শাপ উচ্চারিত হলে আমি ভয়ে মায়ের কোলে উঠে সেই বাক্য শুনেছিলাম। হে প্রভো, 'তীক্ষ্ণ, তীক্ষ্ণ' এই কথা বলা হয়েছিল।
1.38.8
शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानामनामयम् ।
कृपया परयाऽऽविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः ॥ १.३८.८ ॥
শাপের দুঃখাগ্নিতে দগ্ধ নাগদের মঙ্গল কামনা করে, পরম করুণায় পূর্ণ স্বর্গবাসী দেবতারা প্রার্থনা করলেন।
1.38.9
का हि लब्ध्वा प्रियान्पुत्राञ्शपेदेवं पितामह ।
ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः ॥ १.३८.९ ॥
হে পিতামহ, প্রিয় পুত্র লাভ করে কোন্ নারী এমন অভিশাপ দিত, তীক্ষ্ণরূপা কদ্রু ছাড়া? হে দেবদেব, আপনার সম্মুখে।
1.38.10
तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह ।
इच्छाम एतद्विज्ञातुं कारणं यन्न वारिता ॥ १.३८.१० ॥
'তথাস্তু' বলে তার বাক্য আপনিও বলেছিলেন, হে পিতামহ। আপনি কেন তাকে বাধা দেননি, তা জানতে আমরা ইচ্ছুক।
1.38.11
बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा घोररूपा विषोल्बणाः ।
प्रजानां हितकामोऽहं न च वारितवांस्तदा ॥ १.३८.११ ॥
বহু নাগ তীক্ষ্ণ, ভয়ংকর রূপী ও বিষে উগ্র। প্রজাদের হিত কামনা করে আমি তখন তাকে বাধা দিইনি।
1.38.12
ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापाचारा विषोल्बणाः ।
तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः ॥ १.३८.१२ ॥
যারা দংশূক, ক্ষুদ্র, পাপাচারী ও বিষে উগ্র, তাদেরই বিনাশ হবে; কিন্তু যারা ধর্ম আচরণ করে তাদের নয়।
1.38.13
यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात् ।
पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन्काले समागते ॥ १.३८.१३ ॥
যার নিমিত্তে তাদের মহাভয় থেকে মুক্তি হবে, সেই সময় এলে হে সর্পগণ, তা জেনে নাও।
1.38.14
यायावरकुले धीमान्भविष्यति महानृषिः ।
जरत्कारुरिति ख्यातस्तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥ १.३८.१४ ॥
যাযাবর বংশে বুদ্ধিমান মহর্ষি হবেন; জরৎকারু নামে খ্যাত সেই তপস্বী ইন্দ্রিয়সংযমী হবেন।
1.38.15
तस्य पुत्रो जरत्कारोर्भविष्यति तपोधनः ।
आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा।
तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः ॥ १.३८.१५ ॥
তাঁর পুত্র জরৎকারুর তপোধন পুত্র আস্তীক নামে হবেন; তখন তিনি সেই যজ্ঞ নিবারণ করবেন। সেখানে যে সর্পগণ ধার্মিক হবে, তারা মুক্তি পাবে।
1.38.16
स मुनिप्रवरो ब्रह्मञ्जरत्कारुर्महातपाः ।
कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान् ॥ १.३८.१६ ॥
হে ব্রহ্মন্, সেই মুনিশ্রেষ্ঠ মহাতপা জরৎকারু কার গর্ভে মহাত্মা, বীর্যবান পুত্র উৎপাদন করবেন?
1.38.17
वासुकेर्भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना ।
तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर्भुजगोत्तमः ॥ १.३८.१७ ॥
বাসুকির ভগিনী, জন্মগ্রহণ করা এক অতি সুন্দরী কন্যা; সেই কন্যাকে শ্রেষ্ঠ সর্প বাসুকি তাঁকে দান করবেন।
1.38.18
तस्यां जनयिता पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम् ।
सनामायां सनामा स कन्यायां द्विजसत्तमः ॥ १.३८.१८ ॥
সেই কন্যার গর্ভে, সেই দ্বিজশ্রেষ্ঠ, একই নামের কন্যার মাধ্যমে বেদ ও বেদাঙ্গে পারদর্শী পুত্র উৎপাদন করবেন।
1.38.19
एवमस्त्विति तं देवाः पितामहमथाब्रुवन् ।
उत्क्वैवं वचनं देवान्विरिञ्चिस्त्रिदिवं ययौ ॥ १.३८.१९ ॥
দেবতারা পিতামহকে বললেন, 'তাই হোক।' এভাবে দেবতাদের বাক্য বলে বিরিঞ্চি স্বর্গে চলে গেলেন।
1.38.20
सोऽहमेवं प्रपश्यामि वासुके भगिनी तव ।
जरत्कारुरिति ख्याता तां तस्मै प्रतिपादय ॥ १.३८.२० ॥
আমি এভাবেই দেখছি, হে বাসুকি! জরৎকারু নামে খ্যাত তোমার ভগিনীকে তাঁর হাতে সমর্পণ কর।
1.38.21
भैक्षवद्भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये ।
ऋषये सुव्रतायैनामेष मोक्षः श्रुतो मया ॥ १.३८.२१ ॥
ভিক্ষা প্রার্থী সেই সুব্রত ঋষিকে, নাগদের ভয় প্রশমনের জন্য, একে দাও; এটিই মুক্তির পথ বলে আমি শুনেছি।