મહાભારત · અધ્યાય 1.52

1.52.1

ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रविधानतः ।
पर्यक्रामंश्च विदिवत्स्वे स्वे कर्मणि याजकाः ॥ १.५२.१ ॥

પછી સર્પસત્રની વિધિ અનુસાર કર્મ શરૂ થયું. પોતપોતાના કાર્યમાં લાગેલા યાજકો વિધિપૂર્વક ફરવા લાગ્યા.

प्रावृत्य कृष्णवासांसि धूम्रसंरक्तलोचनाः ।
जुहुवुर्मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम् ॥ १.५२.२ ॥

કાળાં વસ્ત્ર ઓઢીને, ધુમાડાથી લાલ થયેલી આંખોવાળા તેઓ મંત્રો સાથે પ્રજ્વલિત જાતવેદ અગ્નિમાં આહુતિ આપવા લાગ્યા.

कम्पयन्तश्च सर्वेषामुरगाणां मनांसि च ।
सर्पानाजुहुवुस्तत्र सर्वानग्निमुखे तदा ॥ १.५२.३ ॥

બધા સર્પોના મન કંપાવતાં ત્યારે અગ્નિમુખમાં સર્વ સર્પોને આહુતિ માટે બોલાવ્યા.

ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने ।
विचेष्टमानाः कृपणमाह्वयन्तः परस्परम् ॥ १.५२.४ ॥

પછી સર્પો પ્રજ્વલિત હવ્યવાહન અગ્નિ તરફ એકઠા થયા; દીનતાથી તરફડતા એકબીજાને બૂમો પાડવા લાગ્યા.

विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तः परस्परम् ।
पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे ॥ १.५२.५ ॥

એકબીજાને વીંટળાઈને, કંપતા અને ફૂંફાડા મારતા, પૂંછડીઓ અને માથાં વડે તેઓ ચિત્રભાનુ અગ્નિ તરફ અત્યંત વેગે ધસ્યા.

श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा ।
नदन्तो विविधान्नादान्पेतुर्दीप्ते विभावसौ ॥ १.५२.६ ॥

સફેદ, કાળા અને ભૂરા, વૃદ્ધ તથા બાળ સર્પો પણ વિવિધ અવાજ કરતા પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડ્યા.

क्रोशयोजनमात्रा हि गोकर्णस्य प्रमाणतः ।
पतन्त्यजस्रं वेगेन वह्नावग्निमतां वर ॥ १.५२.७ ॥

ગોકર્ણના વિસ્તારમાં, જે એક ક્રોશ અને એક યોજન જેટલો હતો, તેઓ અગ્નિધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અગ્નિમાં સતત વેગથી પડતા હતા.

एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
अवशानि विनष्टानि पन्नगानां तु तत्र वै ॥ १.५२.८ ॥

આ રીતે સેંકડો હજાર, પ્રયુત અને અર્બુદ સંખ્યાના બાકી રહેલા નાગો ત્યાં નાશ પામ્યા.

तुरगा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे ।
मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः ॥ १.५२.९ ॥

ત્યાં કેટલાક ઘોડાઓ જેવા, કેટલાક હાથીની સૂંઢ જેવા, અને મદોન્મત્ત હાથીઓ જેવા, વિશાળ શરીરવાળા અને મહાબલી હતા.

उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः ।
घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः।
प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः ॥ १.५२.१० ॥

અનેક પ્રકારના, ઊંચા-નીચા, વિવિધ રંગોવાળા, ઝેરથી ઉગ્ર, ભયંકર, પરિઘ જેવા, મહાબલી દંદશૂક નાગો માતાના વચનરૂપી દંડથી પીડિત થઈને અગ્નિમાં પડ્યા.