મહાભારત · અધ્યાય 1.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.54.1
तत आहूय पुत्रं स्वं जरत्कारुर्भुजंगमा ।
वासुकेर्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत् ॥ १.५४.१ ॥
પછી જરત્કારુએ પોતાના પુત્રને બોલાવીને નાગરાજ વાસુકિના વચનથી આમ કહ્યું.
1.54.2
अहं तव पितुः पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्ततः ।
कालः स चायं संप्राप्तस्तत्कुरुष्व यथातथम् ॥ १.५४.२ ॥
પુત્ર, તારા પિતા માટે ભાઈએ એક હેતુથી મને આપી હતી; તે સમય હવે આવ્યો છે, તેથી યથાવત્ કર.
1.54.3
किंनिमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे ।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्ताऽस्मि तत्तथा ॥ १.५४.३ ॥
મારા પિતા માટે મામાએ તને કયા હેતુથી આપ્યો? તે મને સાચે સાચું કહે; સાંભળીને હું તેમ જ કરીશ.
1.54.4
तत आचष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी ।
भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लबा ॥ १.५४.४ ॥
પછી બંધુઓના હિતની ઇચ્છા રાખતી નાગરાજની બહેન જરત્કારુએ નિર્ભયપણે તેને કહ્યું.
1.54.5
पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता ।
तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत् ॥ १.५४.५ ॥
બધા સર્પોની માતા કદ્રુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ક્રોધે ભરાઈને તેણે શાપ આપ્યો, તે કારણ સાંભળ.
1.54.6
उच्चैः श्रवाः सोऽश्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम ।
विनतार्थाय पणिते दासभावाय पुत्रकाः ॥ १.५४.६ ॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવા નામના તે અશ્વરાજને મેં ખોટો ઠેરવ્યો નહોતો; વિનતાને માટે દાસત્વના પણ તરીકે મૂકાયો હતો, હે પુત્રો.
1.54.7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः ।
तत्र पञ्चत्वमापन्नाः प्रेतलोकं गमिष्यथ ॥ १.५४.७ ॥
જનમેજયના યજ્ઞમાં વાયુ જેનો સારથિ છે તે અગ્નિ તમને બાળશે; ત્યાં મૃત્યુ પામીને તમે પ્રેતલોકમાં જશો.
1.54.8
तां च शप्तवतीं देवः साक्षाल्लोकपितामहः ।
एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानु मुमोद च ॥ १.५४.८ ॥
શાપ આપનાર તેને સાક્ષાત્ લોકપિતામહ દેવે "એમ જ થાઓ" કહ્યું અને તે વચનનું અનુમોદન કરીને આનંદ પામ્યા.
1.54.9
वासुकिश्चापि तच्छ्रुत्वा पितामहवचस्तदा ।
अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान् ॥ १.५४.९ ॥
હે તાત! વાસુકિએ પણ ત્યારે પિતામહનાં તે વચન સાંભળીને, અમૃત મથાયું ત્યારે દેવોને શરણ લીધું.
1.54.10
सिद्धार्थाश्च सुराः सर्वे प्राप्यामृतमनुत्तमम् ।
भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन् ॥ १.५४.१० ॥
બધા દેવો કાર્યસિદ્ધિ પામી, ઉત્તમ અમૃત મેળવીને, મારા ભાઈને આગળ રાખીને પિતામહ પાસે ગયા.
1.54.11
ते तं प्रसादयामासुः सुराः सर्वेऽब्जसंभवम् ।
राज्ञा वासुकिना सार्धं शापोऽसौन भवेदिति ॥ १.५४.११ ॥
બધા દેવોએ કમલજન્મા (બ્રહ્મા)ને પ્રસન્ન કર્યા; રાજા વાસુકિ સાથે, "આ શાપ ન થાય" એમ કહ્યું.
1.54.12
वासुकिर्नागराजोऽयं दुःखितो ज्ञातिकारणात् ।
अभिशापः स मातुस्तु भगवन्न भवेत्कथम् ॥ १.५४.१२ ॥
આ નાગરાજ વાસુકિ સ્વજનોને કારણે દુઃખી છે. હે ભગવન્! માતાનો તે શાપ કેમ ન થાય?
1.54.13
जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्यां समवाप्स्यति ।
तत्र जातो द्विजः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान् ॥ १.५४.१३ ॥
જરત્કારુ નામના મુનિ જરત્કારુ નામની જે પત્ની પ્રાપ્ત કરશે, તેનાથી જન્મેલો દ્વિજ શાપમાંથી પન્નગોને મુક્ત કરશે.
1.54.14
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वासुकिः पन्नगोत्तमः ।
प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने ॥ १.५४.१४ ॥
આ વચન સાંભળીને શ્રેષ્ઠ પન્નગ વાસુકિએ, હે અમરતુલ્ય, તારા મહાત્મા પિતાને મને આપી.
1.54.15
प्रागेवानागते काले तस्मात्त्व मय्यजायथाः ।
अयं स कालः संप्राप्तो भयान्नस्त्रातुमर्हसि ॥ १.५४.१५ ॥
સમય આવતા પહેલાં જ તું મારામાં જન્મ્યો હતો. તે સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે; તારે અમને ભયથી બચાવવા જોઈએ.
1.54.16
भ्रातरं चापि मे तस्मात्त्रातुमर्हसि पावकात् ।
न मोघं तु कृतं तत्स्याद्यदहं तव धीमते।
पित्रे दत्ता विमोक्षार्थं कथं वा पुत्र मन्यसे ॥ १.५४.१६ ॥
તેથી મારા ભાઈને પણ અગ્નિથી બચાવવો તારો ધર્મ છે. હે બુદ્ધિમાન, તારા પિતાના મુક્તિ માટે જે મને આપવામાં આવ્યું તે વ્યર્થ ન જાય. પુત્ર, તું આને કેવું માને છે?
1.54.17
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा ।
अब्रवीद्दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव ॥ १.५४.१७ ॥
આમ કહેવાયા પછી આસ્તીકે 'તેમ જ' કહીને દુઃખથી સંતપ્ત માતા વાસુકિને, જાણે તેને જીવન આપતો હોય તેમ કહ્યું.
1.54.18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम ।
तस्माच्छापान्महासत्त्व सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.५४.१८ ॥
હું તને છોડાવીશ, વાસુકિ, હે પન્નગોત્તમ. તે શાપમાંથી, હે મહાસત્ત્વ; આ હું તને સત્ય કહું છું.
1.54.19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम् ।
प्रयतिष्ये तथा राजन्यथा श्रेयो भविष्यति ॥ १.५४.१९ ॥
હે નાગ, શાંત મનથી રહે; તને કોઈ ભય નથી. હે રાજન, કલ્યાણ થાય તેવો હું પ્રયત્ન કરીશ.
1.54.20
न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
तं वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम् ॥ १.५४.२० ॥
મારી વાણીએ રમતમાં પણ અસત્ય કહ્યું નથી; નહીંતર બીજું કેવી રીતે કહે? તે શ્રેષ્ઠ રાજા, દીક્ષિત જનમેજય પાસે જઈને...
1.54.21
वाग्भिर्मङ्गलयुक्ताभिस्तोषयिष्येऽद्य मातुल ।
यथा स यज्ञो नृपतेर्निवत्रिष्यति सत्तम ॥ १.५४.२१ ॥
મામા, આજે મંગળ વાણીથી હું તેમને પ્રસન્ન કરીશ; જેથી રાજાનો તે યજ્ઞ અટકી જાય, હે સત્તમ.
1.54.22
स संभावय नागेन्द्र मयि सर्वं महामते ।
न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमर्हति ॥ १.५४.२२ ॥
હે નાગરાજ, હે મહામતિ, મારામાં બધું વિશ્વાસ કર; મારા વિશે તારું મન કદી મિથ્યા થવા યોગ્ય નથી.
1.54.23
आस्तीक परिघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते ।
दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्मदण्डनिपीडितः ॥ १.५४.२३ ॥
આસ્તીક, હું ચક્કર ખાઉં છું, મારું હૃદય ફાટી રહ્યું છે; બ્રહ્મદંડથી પીડિત મને દિશાઓ સૂઝતી નથી.
1.54.24
न सन्तापस्त्वया कार्यः कथंचित्पन्नगोत्तम ।
प्रदीप्ताग्नेः समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम् ॥ १.५४.२४ ॥
હે પન્નગોત્તમ, તું કોઈ પણ રીતે સંતાપ ન કરીશ; પ્રજ્વલિત અગ્નિથી ઉત્પન્ન થયેલો તારો ભય હું નષ્ટ કરીશ.
1.54.25
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम् ।
नाशयिष्यामि माऽत्र त्वं भयंकार्षीः कथंचन ॥ १.५४.२५ ॥
કાલાગ્નિ સમાન તેજવાળા, અતિ ભયંકર બ્રહ્મદંડનો હું નાશ કરીશ. તું અહીં કોઈ પણ રીતે ભય ન રાખ.
1.54.26
ततः स वासुकेर्घोरमपनीय मनोज्वरम् ।
आधाय चात्मनोऽङ्गेषु जगाम त्वरितो भृशम् ॥ १.५४.२६ ॥
પછી તેણે વાસુકિનો ઘોર મનોજ્વર દૂર કરીને તેને પોતાના અંગોમાં ધારણ કર્યો અને અત્યંત ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.
1.54.27
जनमेजयस्य तं यज्ञं सर्वैः समुदितं गुणैः ।
मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तमः ॥ १.५४.२७ ॥
જનમેજયના તે યજ્ઞમાં, જે સર્વ ગુણોથી સંપન્ન હતો, નાગરાજોની મુક્તિ માટે દ્વિજશ્રેષ્ઠ આસ્તીક આવ્યા.
1.54.28
स गत्वाऽपश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम् ।
वृतं सदस्यैर्बहुभिः सूर्यवह्निसमप्रभैः ॥ १.५४.२८ ॥
આસ્તીકે ત્યાં જઈને સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન તેજવાળા અનેક સદસ્યોથી ઘેરાયેલું ઉત્તમ યજ્ઞમંડપ જોયું.
1.54.29
स तत्र वारितो द्वास्थैः प्रविशन्द्विजसत्तमः ।
अभितुष्टाव तं यज्ञं प्रवेशार्थी परंतपः ॥ १.५४.२९ ॥
ત્યાં દ્વારપાલો દ્વારા રોકાયેલા, પ્રવેશની ઇચ્છાવાળા, શત્રુઓને તાપનાર તે દ્વિજશ્રેષ્ઠે તે યજ્ઞની સ્તુતિ કરી.
1.54.30
स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठं ।
द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः।
तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति-
मृत्विक्सदस्यांश्च तथैव चाग्निम् ॥ १.५४.३० ॥
તે દ્વિજોત્તમ, પુણ્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ યજ્ઞમંડપે પહોંચીને અનંત કીર્તિવાળા રાજાની, ઋત્વિજોની, સદસ્યોની તથા અગ્નિની સ્તુતિ કરી.