महाभारत · अध्याय 1.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.54.1
तत आहूय पुत्रं स्वं जरत्कारुर्भुजंगमा ।
वासुकेर्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत् ॥ १.५४.१ ॥
नंतर जरत्कारुने आपल्या पुत्राला बोलावून नागराज वासुकीच्या सांगण्यावरून असे म्हटले.
1.54.2
अहं तव पितुः पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्ततः ।
कालः स चायं संप्राप्तस्तत्कुरुष्व यथातथम् ॥ १.५४.२ ॥
पुत्रा, तुझ्या वडिलांसाठी भावाने एका हेतूने मला दिले होते; तो काळ आता आला आहे, म्हणून यथायोग्य कर.
1.54.3
किंनिमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे ।
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्ताऽस्मि तत्तथा ॥ १.५४.३ ॥
माझ्या वडिलांसाठी मामांनी तुला कोणत्या हेतूने दिले? ते मला खरे सांग; ऐकून मी तसेच करीन.
1.54.4
तत आचष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी ।
भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लबा ॥ १.५४.४ ॥
नंतर बांधवांच्या हिताची इच्छा करणारी नागराजाची भगिनी जरत्कारु निर्भयपणे त्याला म्हणाली.
1.54.5
पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता ।
तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत् ॥ १.५४.५ ॥
सर्व सर्पांची माता कद्रू म्हणून प्रसिद्ध आहे; रागावून तिने शाप दिला, ते कारण ऐक.
1.54.6
उच्चैः श्रवाः सोऽश्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम ।
विनतार्थाय पणिते दासभावाय पुत्रकाः ॥ १.५४.६ ॥
उच्चैःश्रवा नावाच्या त्या अश्वराजाला मी खोटे ठरवले नाही; विनतेसाठी दास्याच्या पणावर लावला गेला होता, पुत्रांनो.
1.54.7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः ।
तत्र पञ्चत्वमापन्नाः प्रेतलोकं गमिष्यथ ॥ १.५४.७ ॥
जनमेजयाच्या यज्ञात वायू ज्याचा सारथी आहे तो अग्नी तुम्हांला जाळील; तेथे मृत्यू पावून तुम्ही प्रेतलोकी जाल.
1.54.8
तां च शप्तवतीं देवः साक्षाल्लोकपितामहः ।
एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानु मुमोद च ॥ १.५४.८ ॥
त्या शाप देणाऱ्या तिला साक्षात लोकपितामह देवाने "तसेच होवो" असे म्हटले आणि त्या वचनाला अनुमोदन देऊन आनंद पावले.
1.54.9
वासुकिश्चापि तच्छ्रुत्वा पितामहवचस्तदा ।
अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान् ॥ १.५४.९ ॥
हे तात! वासुकीनेही तेव्हा पितामहांचे ते वचन ऐकून, अमृत मंथन झाले तेव्हा देवांना शरण गेला.
1.54.10
सिद्धार्थाश्च सुराः सर्वे प्राप्यामृतमनुत्तमम् ।
भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन् ॥ १.५४.१० ॥
सर्व देव कार्यसिद्ध होऊन, उत्तम अमृत मिळवून, माझ्या भावाला पुढे करून पितामहांकडे गेले.
1.54.11
ते तं प्रसादयामासुः सुराः सर्वेऽब्जसंभवम् ।
राज्ञा वासुकिना सार्धं शापोऽसौन भवेदिति ॥ १.५४.११ ॥
सर्व देवांनी कमलजन्म्या (ब्रह्मदेवाला) प्रसन्न केले; राजा वासुकीसह, "हा शाप न होवो" असे म्हटले.
1.54.12
वासुकिर्नागराजोऽयं दुःखितो ज्ञातिकारणात् ।
अभिशापः स मातुस्तु भगवन्न भवेत्कथम् ॥ १.५४.१२ ॥
हा नागराज वासुकी आपल्या ज्ञातींमुळे दुःखी आहे. हे भगवन्! मातेचा तो शाप कसा न होईल?
1.54.13
जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्यां समवाप्स्यति ।
तत्र जातो द्विजः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान् ॥ १.५४.१३ ॥
जरत्कारु नावाचा मुनी जरत्कारु नावाच्या ज्या पत्नीला प्राप्त करील, तिच्यापासून जन्मलेला द्विज शापातून पन्नगांना मुक्त करील.
1.54.14
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वासुकिः पन्नगोत्तमः ।
प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने ॥ १.५४.१४ ॥
हे वचन ऐकून श्रेष्ठ नाग वासुकीने, हे अमरतुल्या, तुझ्या महात्मा पित्याला मला दिले.
1.54.15
प्रागेवानागते काले तस्मात्त्व मय्यजायथाः ।
अयं स कालः संप्राप्तो भयान्नस्त्रातुमर्हसि ॥ १.५४.१५ ॥
काळ येण्यापूर्वीच तू माझ्यात जन्मलास. तो काळ आता आला आहे; तू आम्हांला भयापासून वाचवावेस.
1.54.16
भ्रातरं चापि मे तस्मात्त्रातुमर्हसि पावकात् ।
न मोघं तु कृतं तत्स्याद्यदहं तव धीमते।
पित्रे दत्ता विमोक्षार्थं कथं वा पुत्र मन्यसे ॥ १.५४.१६ ॥
म्हणून माझ्या भावालाही अग्नीपासून वाचवणे तुझे कर्तव्य आहे. हे बुद्धिमान, तुझ्या पित्याच्या मुक्तीसाठी मला दिले गेले ते व्यर्थ जाऊ नये. पुत्रा, तुला हे कसे वाटते?
1.54.17
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा ।
अब्रवीद्दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव ॥ १.५४.१७ ॥
असे सांगितल्यावर 'तसेच' म्हणून आस्तीक दुःखाने तप्त झालेल्या माता वासुकीशी बोलला, जणू तिला जीवन देत असल्यासारखा.
1.54.18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम ।
तस्माच्छापान्महासत्त्व सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.५४.१८ ॥
मी तुला मुक्त करीन, वासुके, हे पन्नगश्रेष्ठा. त्या शापातून, हे महासत्त्वा; हे मी तुला खरे सांगत आहे.
1.54.19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम् ।
प्रयतिष्ये तथा राजन्यथा श्रेयो भविष्यति ॥ १.५४.१९ ॥
हे नागा, शांत मनाने राहा; तुला भय नाही. हे राजा, कल्याण होईल अशा प्रकारे मी प्रयत्न करीन.
1.54.20
न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ।
तं वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम् ॥ १.५४.२० ॥
माझ्या वाणीने खेळातही असत्य बोलले नाही; अन्यथा कसे बोलेन? त्या श्रेष्ठ राजाकडे, दीक्षित जनमेजयाकडे जाऊन...
1.54.21
वाग्भिर्मङ्गलयुक्ताभिस्तोषयिष्येऽद्य मातुल ।
यथा स यज्ञो नृपतेर्निवत्रिष्यति सत्तम ॥ १.५४.२१ ॥
मामा, आज मंगल वाणीने मी त्यांना संतुष्ट करीन, ज्यामुळे राजाचा तो यज्ञ थांबेल, हे सत्तमा.
1.54.22
स संभावय नागेन्द्र मयि सर्वं महामते ।
न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमर्हति ॥ १.५४.२२ ॥
हे नागराजा, हे महामते, माझ्यावर सर्व विश्वास ठेव; माझ्याबद्दल तुझे मन कधीही खोटे होण्यास योग्य नाही.
1.54.23
आस्तीक परिघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते ।
दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्मदण्डनिपीडितः ॥ १.५४.२३ ॥
आस्तीका, मी गरगरत फिरत आहे, माझे हृदय फाटत आहे; ब्रह्मदंडाने पीडित मला दिशा कळत नाहीत.
1.54.24
न सन्तापस्त्वया कार्यः कथंचित्पन्नगोत्तम ।
प्रदीप्ताग्नेः समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम् ॥ १.५४.२४ ॥
हे पन्नगोत्तमा, तू कोणत्याही प्रकारे संताप करू नकोस; प्रज्वलित अग्नीपासून उत्पन्न झालेले तुझे भय मी नष्ट करीन.
1.54.25
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम् ।
नाशयिष्यामि माऽत्र त्वं भयंकार्षीः कथंचन ॥ १.५४.२५ ॥
कालाग्नीसमान तेजस्वी, अत्यंत भयंकर अशा ब्रह्मदंडाचा मी नाश करीन. तू येथे कोणत्याही प्रकारे भय बाळगू नकोस.
1.54.26
ततः स वासुकेर्घोरमपनीय मनोज्वरम् ।
आधाय चात्मनोऽङ्गेषु जगाम त्वरितो भृशम् ॥ १.५४.२६ ॥
मग त्याने वासुकीचा घोर मनोज्वर दूर करून तो आपल्या अंगांमध्ये धारण केला आणि अत्यंत त्वरेने निघून गेला.
1.54.27
जनमेजयस्य तं यज्ञं सर्वैः समुदितं गुणैः ।
मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तमः ॥ १.५४.२७ ॥
जनमेजयाच्या त्या यज्ञात, जो सर्व गुणांनी युक्त होता, नागराजांच्या मुक्तीसाठी द्विजश्रेष्ठ आस्तीक आला.
1.54.28
स गत्वाऽपश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम् ।
वृतं सदस्यैर्बहुभिः सूर्यवह्निसमप्रभैः ॥ १.५४.२८ ॥
आस्तीकाने तेथे जाऊन सूर्य आणि अग्नी यांच्यासारख्या तेजस्वी अनेक सदस्यांनी वेढलेले उत्तम यज्ञमंडप पाहिले.
1.54.29
स तत्र वारितो द्वास्थैः प्रविशन्द्विजसत्तमः ।
अभितुष्टाव तं यज्ञं प्रवेशार्थी परंतपः ॥ १.५४.२९ ॥
तेथे द्वारपालांनी अडवल्यावर प्रवेशाची इच्छा असलेल्या त्या शत्रुतापन द्विजश्रेष्ठाने त्या यज्ञाची स्तुती केली.
1.54.30
स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठं ।
द्विजोत्तमः पुण्यकृतां वरिष्ठः।
तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति-
मृत्विक्सदस्यांश्च तथैव चाग्निम् ॥ १.५४.३० ॥
तो द्विजोत्तम, पुण्यवंतांमध्ये श्रेष्ठ, उत्तम यज्ञमंडपात पोहोचून अनंत कीर्तीच्या राजाची, ऋत्विजांची, सदस्यांची आणि तसेच अग्नीची स्तुती करू लागला.