મહાભારત · અધ્યાય 1.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.57.1
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने ।
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥ १.५७.१ ॥
આ સર્પસત્રમાં હવ્યવાહન (અગ્નિ)માં પડેલા સર્વ સર્પોનાં નામ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે સૂતપુત્ર.
1.57.2
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम ॥ १.५७.२ ॥
આમાં હજારો, ઘણા, લાખો અને કરોડો છે; તેમની બહુલતાને કારણે તેમની સંપૂર્ણ ગણતરી શક્ય નથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
1.57.3
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ।
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥ १.५७.३ ॥
સ્મૃતિ પ્રમાણે સર્પોનાં નામ મારી પાસેથી સાંભળો; અગ્નિમાં હોમાયેલા મુખ્ય સર્પોનાં નામ કહેવાઈ રહ્યાં છે.
1.57.4
वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे ।
नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥ १.५७.४ ॥
મુખ્યત્વે વાસુકિના કુળમાં જન્મેલા સર્પોને મારી પાસેથી સાંભળો; ભૂરા, લાલ, સફેદ, ભયંકર, મહાકાય અને અતિ વિષારી.
1.57.5
अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान् ।
कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः ॥ १.५७.५ ॥
માતાના વચનરૂપ દંડથી પીડિત, અસહાય, દીન, કરોડોમાં આહૂત — માનસ, પૂર્ણ, શલ, પાલ, હલીમક.
1.57.6
पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः ।
हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः ॥ १.५७.६ ॥
પિચ્છલ, કૌણપ, ચક્ર, કાલવેગ, પ્રકાલન, હિરણ્યબાહુ, શરણ, કક્ષક, કાલદંતક.
1.57.7
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने ।
अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः।
प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः ॥ १.५७.७ ॥
વાસુકિના વંશમાં જન્મેલા આ નાગો અને બીજા ઘણા, હે વિપ્ર, તેમજ કુળોમાં જન્મેલા સૌ, ઘોર રૂપવાળા અને મહાબળવાન, પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હોમાઈને પ્રવેશ્યા.
1.57.8
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ।
पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः ॥ १.५७.८ ॥
તક્ષકના કુળમાં જન્મેલાઓને હું કહીશ, સાંભળ: પુચ્છાણ્ડક, મંડલક, પિંડસેક્તા, રભેણક.
1.57.9
उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः ।
शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥ १.५७.९ ॥
ઉચ્છિખ, શરભ, ભંગ, બિલ્વતેજા, વિરોહણ, શિલી, શલકર, મૂક, સુકુમાર અને પ્રવેપન.
1.57.10
मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः ।
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ १.५७.१० ॥
મુદ્ગર, શિશુરોમા, સુરોમા અને મહાહનુ; તક્ષકથી જન્મેલા આ નાગો અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા.
1.57.11
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ।
विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः ॥ १.५७.११ ॥
પારાવત, પારિયાત્ર, પાંડર, હરિણ, કૃશ, વિહંગ, શરભ, મોદ, પ્રમોદ અને સંહતાપન.
1.57.12
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम ॥ १.५७.१२ ॥
ઐરાવતના કુળમાંથી આ અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા. હે દ્વિજોત્તમ, કૌરવ્ય કુળમાં જન્મેલા નાગોને મારી પાસેથી સાંભળ.
1.57.13
एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः ।
बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ ॥ १.५७.१३ ॥
એરક, કુંડલ, વેણી, વેણીસ્કંધ, કુમારક, બાહુક, શૃંગબેર, ધૂર્તક, પ્રાતર અને આતક.
1.57.14
कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् ॥ १.५७.१४ ॥
કૌરવ્યવંશમાં જન્મેલા આ (નાગો) હવ્યવાહન (અગ્નિ)માં પ્રવેશ્યા. હવે ધૃતરાષ્ટ્રકુળમાં જન્મેલા નાગોને યથાર્થ રીતે સાંભળ.
1.57.15
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ।
शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ ॥ १.५७.१५ ॥
હે બ્રહ્મન્! મારા વડે કહેવાતા, વાયુ જેવા વેગવાળા અને વિષથી ભયંકર એવા આ — શંકુકર્ણ, પિઠરક, કુઠારમુખ અને સેચક.
1.57.16
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः ।
अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः ॥ १.५७.१६ ॥
પૂર્ણાંગદ, પૂર્ણમુખ, પ્રહાસ, શકુનિ, દરિ, અમાહઠ, કામઠક, સુષેણ, માનસ અને અવ્યય.
1.57.17
अष्टावक्रः कोमलकः श्वसनो मौनवेपगः ।
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोदपारकः।
ऋषभो वेगवान्नागः पिण्डारकमहाहनू ॥ १.५७.१७ ॥
અષ્ટાવક્ર, કોમલક, શ્વસન, મૌનવેપગ, ભૈરવ, મુંડવેદાંગ, પિશંગ અને ઉદપારક; ઋષભ, વેગવાન નાગ, પિંડારક અને મહાહનુ.
1.57.18
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धपटवासकौ ।
वराहको वीरणकः सुचित्रश्चित्रवेगिकः ॥ १.५७.१८ ॥
રક્તાંગ, સર્વસારંગ, સમૃદ્ધ અને પટવાસક; વરાહક, વીરણક, સુચિત્ર અને ચિત્રવેગિક.
1.57.19
पराशरस्तरुणको मणिः स्कन्धस्तथाऽऽरुणिः ।
इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ॥ १.५७.१९ ॥
પરાશર, તરુણક, મણિ, સ્કંધ તથા આરુણિ — હે બ્રહ્મન્, કીર્તિ વધારનારા આ નાગોનું મેં આ રીતે વર્ણન કર્યું.
1.57.20
प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ।
एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च सन्ततिः ॥ १.५७.२० ॥
મુખ્યત્વે, સંખ્યા ઘણી હોવાથી આ બધાનું વર્ણન થયું નથી; તેમની સંતતિ અને તે સંતતિનો વંશક્રમ પણ.
1.57.21
न शक्यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ।
द्विशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च सप्तशीर्षास्तथाऽपरे।
दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः ॥ १.५७.२१ ॥
જે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં ગયા તેમની ગણતરી કરવી શક્ય નથી; બે માથાવાળા, પાંચ માથાવાળા, સાત માથાવાળા, તથા અન્ય દસ માથાવાળા, સો માથાવાળા અને ઘણા માથાવાળા.
1.57.22
कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ।
महाकाया महावेगाः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः ॥ १.५७.२२ ॥
કાલાગ્નિ જેવા વિષવાળા, ભયંકર, લાખોની સંખ્યામાં હોમાયેલા; વિશાળ કાયાવાળા, મહાન વેગવાળા, પર્વતશિખર જેટલા ઊંચા.
1.57.23
योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ।
कामरूपाः कामबला दीप्तानलविषोल्बणाः ॥ १.५७.२३ ॥
એક યોજન લાંબા અને પહોળા, બે યોજન સુધી વિસ્તરેલા; ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા, ઇચ્છા મુજબ બળવાન, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા વિષથી ભયંકર.
1.57.24
दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपाडिताः ॥ १.५७.२४ ॥
ત્યાં તે મહાસત્રમાં બ્રહ્મદંડથી પાડાઈને તેઓ બળી ગયા.