ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.57.1
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने ।
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥ १.५७.१ ॥
ਇਸ ਸਰਪਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹਵਿਅਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ।
1.57.2
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम ॥ १.५७.२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਲੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
1.57.3
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ।
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥ १.५७.३ ॥
ਯਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮੇਰ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ; ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
1.57.4
वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे ।
नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥ १.५७.४ ॥
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ; ਨੀਲੇ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ, ਭਿਆਨਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ।
1.57.5
अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान् ।
कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः ॥ १.५७.५ ॥
ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਰੂਪੀ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੇਬੱਸ, ਦੀਨ, ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤ — ਮਾਨਸ, ਪੂਰਨ, ਸ਼ਲ, ਪਾਲ, ਹਲੀਮਕ।
1.57.6
पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः ।
हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः ॥ १.५७.६ ॥
ਪਿੱਛਲ, ਕੌਣਪ, ਚਕ੍ਰ, ਕਾਲਵੇਗ, ਪ੍ਰਕਾਲਨ, ਹਿਰਣਯਬਾਹੂ, ਸ਼ਰਣ, ਕੱਖਕ, ਕਾਲਦੰਤਕ।
1.57.7
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने ।
अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः।
प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः ॥ १.५७.७ ॥
ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇਹ ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਾਰੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
1.57.8
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ।
पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः ॥ १.५७.८ ॥
ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ: ਪੁੱਛਾਂਡਕ, ਮੰਡਲਕ, ਪਿੰਡਸੇਕਤਾ, ਰਭੇਣਕ।
1.57.9
उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः ।
शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥ १.५७.९ ॥
ਉੱਛਿਖ, ਸ਼ਰਭ, ਭੰਗ, ਬਿਲਵਤੇਜਾ, ਵਿਰੋਹਣ, ਸ਼ਿਲੀ, ਸ਼ਲਕਰ, ਮੂਕ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਪਨ।
1.57.10
मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः ।
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ १.५७.१० ॥
ਮੁਦਗਰ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੋਮਾ, ਸੁਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੂ; ਇਹ ਤਕਸ਼ਕ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨਾਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
1.57.11
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ।
विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः ॥ १.५७.११ ॥
ਪਾਰਾਵਤ, ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ, ਪਾਂਡਰ, ਹਰਿਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼, ਵਿਹੰਗ, ਸ਼ਰਭ, ਮੋਦ, ਪ੍ਰਮੋਦ ਅਤੇ ਸੰਹਤਾਪਨ।
1.57.12
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम ॥ १.५७.१२ ॥
ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਕੁਲ ਤੋਂ ਇਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਕੌਰਵ੍ਯ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
1.57.13
एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः ।
बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ ॥ १.५७.१३ ॥
ਏਰਕ, ਕੁੰਡਲ, ਵੇਣੀ, ਵੇਣੀਸਕੰਧ, ਕੁਮਾਰਕ, ਬਾਹੁਕ, ਸ਼ਰੰਗਬੇਰ, ਧੂਰਤਕ, ਪ੍ਰਾਤਰ ਅਤੇ ਆਤਕ।
1.57.14
कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् ॥ १.५७.१४ ॥
ਕੌਰਵ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇਹ (ਨਾਗ) ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਹੁਣ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਸੁਣ।
1.57.15
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ।
शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ ॥ १.५७.१५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਇਹ — ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ, ਪਿਠਰਕ, ਕੁਠਾਰਮੁਖ ਅਤੇ ਸੇਚਕ।
1.57.16
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः ।
अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः ॥ १.५७.१६ ॥
ਪੂਰਨਾਂਗਦ, ਪੂਰਨਮੁਖ, ਪ੍ਰਹਾਸ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਦਰੀ, ਅਮਾਹਠ, ਕਾਮਠਕ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ।
1.57.17
अष्टावक्रः कोमलकः श्वसनो मौनवेपगः ।
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोदपारकः।
ऋषभो वेगवान्नागः पिण्डारकमहाहनू ॥ १.५७.१७ ॥
ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ, ਕੋਮਲਕ, ਸ਼ਵਸਨ, ਮੌਨਵੇਪਗ, ਭੈਰਵ, ਮੁੰਡਵੇਦਾਂਗ, ਪਿਸ਼ੰਗ ਅਤੇ ਉਦਪਾਰਕ; ਰਿਸ਼ਭ, ਵੇਗਵਾਨ ਨਾਗ, ਪਿੰਡਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੂ।
1.57.18
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धपटवासकौ ।
वराहको वीरणकः सुचित्रश्चित्रवेगिकः ॥ १.५७.१८ ॥
ਰਕਤਾਂਗ, ਸਰਵਸਾਰੰਗ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਪਟਵਾਸਕ; ਵਰਾਹਕ, ਵੀਰਣਕ, ਸੁਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਵੇਗਿਕ।
1.57.19
पराशरस्तरुणको मणिः स्कन्धस्तथाऽऽरुणिः ।
इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ॥ १.५७.१९ ॥
ਪਰਾਸ਼ਰ, ਤਰੁਣਕ, ਮਣੀ, ਸਕੰਧ ਅਤੇ ਆਰੁਣਿ — ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
1.57.20
प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ।
एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च सन्ततिः ॥ १.५७.२० ॥
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ, ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਔਲਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ।
1.57.21
न शक्यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ।
द्विशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च सप्तशीर्षास्तथाऽपरे।
दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः ॥ १.५७.२१ ॥
ਜੋ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਤ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ।
1.57.22
कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ।
महाकाया महावेगाः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः ॥ १.५७.२२ ॥
ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਜਿੰਨੇ ਉੱਚੇ।
1.57.23
योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ।
कामरूपाः कामबला दीप्तानलविषोल्बणाः ॥ १.५७.२३ ॥
ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਤੇ ਚੌੜੇ, ਦੋ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ।
1.57.24
दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपाडिताः ॥ १.५७.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਸੜ ਗਏ।