महाभारत · अध्याय 1.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.57.1
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने ।
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥ १.५७.१ ॥
या सर्पसत्रात हव्यवाहनात (अग्नीत) ठायी पडलेल्या सर्वांची नावे मला ऐकावयाची आहेत, हे सूतपुत्रा.
1.57.2
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्द्विजसत्तम ॥ १.५७.२ ॥
यामध्ये हजारो, पुष्कळ, लाखो आणि कोटी आहेत; त्यांच्या बहुलतेमुळे पूर्ण मोजणे शक्य नाही, हे द्विजश्रेष्ठा.
1.57.3
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ।
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥ १.५७.३ ॥
स्मरणाप्रमाणे सर्पांची नावे माझ्याकडून ऐका; अग्नीत आहुत झालेल्या प्रमुखांची नावे सांगितली जात आहेत.
1.57.4
वासुकेः कुलजातांस्तु प्राधान्येन निबोध मे ।
नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥ १.५७.४ ॥
प्रामुख्याने वासुकीच्या कुलात जन्मलेल्यांची नावे माझ्याकडून ऐका; निळे, तांबडे, पांढरे, भयानक, महाकाय आणि अति विषारी.
1.57.5
अवशान्मातृवाग्दण्डपीडितान्कृपणान्हूतान् ।
कोटिशो मानसः पूर्णः शलः पालो हलीमकः ॥ १.५७.५ ॥
मातेच्या वाक्यरूपी दंडाने पीडित, असहाय, दीन, कोट्यवधींनी आवाहन केलेले — मानस, पूर्ण, शल, पाल, हलीमक.
1.57.6
पिच्छलः कौणपश्चक्रः कालवेगः प्रकालनः ।
हिरण्यबाहुः शरणः कक्षकः कालदन्तकः ॥ १.५७.६ ॥
पिच्छल, कौणप, चक्र, कालवेग, प्रकालन, हिरण्यबाहु, शरण, कक्षक, कालदंतक.
1.57.7
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहने ।
अन्ये च बहवो विप्र तथा वै कुलसंभवाः।
प्रदीप्ताग्नौ हुताःसर्वे घोररूपा महाबलाः ॥ १.५७.७ ॥
वासुकीच्या वंशात जन्मलेले हे नाग आणि इतर अनेक, हे विप्रा, तसेच कुलांत जन्मलेले सर्व, भयंकर रूप आणि महाबलवान, प्रज्वलित अग्नीत आहुती होऊन प्रवेश करते झाले.
1.57.8
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ।
पुच्छाण्डको मण्डलकः पिण्डसेक्ता रभेणकः ॥ १.५७.८ ॥
तक्षकाच्या कुलात जन्मलेल्यांना मी सांगतो, ऐक: पुच्छाण्डक, मण्डलक, पिण्डसेक्ता, रभेणक.
1.57.9
उच्छिखः शरभो भङ्गो बिल्वतेजा विरोहणः ।
शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥ १.५७.९ ॥
उच्छिख, शरभ, भङ्ग, बिल्वतेजा, विरोहण, शिली, शलकर, मूक, सुकुमार आणि प्रवेपन.
1.57.10
मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः ।
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ १.५७.१० ॥
मुद्गर, शिशुरोमा, सुरोमा आणि महाहनू; तक्षकापासून जन्मलेले हे नाग अग्नीत प्रविष्ट झाले.
1.57.11
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ।
विहङ्गः शरभो मोदः प्रमोदः संहतापनः ॥ १.५७.११ ॥
पारावत, पारियात्र, पाण्डर, हरिण, कृश, विहङ्ग, शरभ, मोद, प्रमोद आणि संहतापन.
1.57.12
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे त्वं द्विजोत्तम ॥ १.५७.१२ ॥
ऐरावताच्या कुलातून हे अग्नीत प्रविष्ट झाले. हे द्विजोत्तमा, कौरव्य कुलात जन्मलेल्या नागांना माझ्याकडून ऐक.
1.57.13
एरकः कुण्डलो वेणी वेणीस्कन्धः कुमारकः ।
बाहुकः शृङ्गबेरश्च धूर्तकः प्रातरातकौ ॥ १.५७.१३ ॥
एरक, कुंडल, वेणी, वेणीस्कंध, कुमारक, बाहुक, शृंगबेर, धूर्तक, प्रातर आणि आतक.
1.57.14
कौरव्यकुलजास्त्वेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् ॥ १.५७.१४ ॥
कौरव्यवंशात जन्मलेले हे (नाग) हव्यवाहनात (अग्नीत) प्रविष्ट झाले. आता धृतराष्ट्रकुलात जन्मलेल्या नागांना यथार्थ ऐक.
1.57.15
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ।
शङ्कुकर्णः पिठरकः कुठारमुखसेचकौ ॥ १.५७.१५ ॥
हे ब्रह्मन्! मी सांगत असलेले, वाऱ्याच्या वेगाचे आणि विषाने भयंकर असे हे — शंकुकर्ण, पिठरक, कुठारमुख आणि सेचक.
1.57.16
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः ।
अमाहठः कामठकः सुषेणो मानसोऽव्ययः ॥ १.५७.१६ ॥
पूर्णाङ्गद, पूर्णमुख, प्रहास, शकुनि, दरि, अमाहठ, कामठक, सुषेण, मानस आणि अव्यय.
1.57.17
अष्टावक्रः कोमलकः श्वसनो मौनवेपगः ।
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोदपारकः।
ऋषभो वेगवान्नागः पिण्डारकमहाहनू ॥ १.५७.१७ ॥
अष्टावक्र, कोमलक, श्वसन, मौनवेपग, भैरव, मुण्डवेदाङ्ग, पिशङ्ग आणि उदपारक; ऋषभ, वेगवान नाग, पिण्डारक आणि महाहनु.
1.57.18
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धपटवासकौ ।
वराहको वीरणकः सुचित्रश्चित्रवेगिकः ॥ १.५७.१८ ॥
रक्ताङ्ग, सर्वसारङ्ग, समृद्ध आणि पटवासक; वराहक, वीरणक, सुचित्र आणि चित्रवेगिक.
1.57.19
पराशरस्तरुणको मणिः स्कन्धस्तथाऽऽरुणिः ।
इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ॥ १.५७.१९ ॥
पराशर, तरुणक, मणी, स्कंध आणि आरुणी — हे ब्रह्मन्, कीर्ती वाढवणारे हे नाग मी असे सांगितले.
1.57.20
प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ।
एतेषां प्रसवो यश्च प्रसवस्य च सन्ततिः ॥ १.५७.२० ॥
प्रमुखतेने, संख्या मोठी असल्यामुळे हे सर्व सांगितले गेले नाहीत; यांची संतती आणि त्या संततीचा वंशही.
1.57.21
न शक्यं परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ।
द्विशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च सप्तशीर्षास्तथाऽपरे।
दशशीर्षाः शतशीर्षास्तथान्ये बहुशीर्षकाः ॥ १.५७.२१ ॥
जे प्रज्वलित अग्नीत गेले त्यांची गणना करणे शक्य नाही; दोन मस्तकांचे, पाच मस्तकांचे, सात मस्तकांचे, तसेच इतर दहा मस्तकांचे, शंभर मस्तकांचे आणि पुष्कळ मस्तकांचे.
1.57.22
कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ।
महाकाया महावेगाः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः ॥ १.५७.२२ ॥
कालाग्नीसारख्या विषाचे, भयंकर, लाखोंनी होमलेले; विशाल देहाचे, महान वेगाचे, पर्वतशिखरांइतके उंच.
1.57.23
योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ।
कामरूपाः कामबला दीप्तानलविषोल्बणाः ॥ १.५७.२३ ॥
एक योजन लांब व रुंद, दोन योजने विस्तारलेले; इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, इच्छेनुसार बल असलेले, प्रज्वलित अग्नीसारख्या विषाने भयानक.
1.57.24
दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपाडिताः ॥ १.५७.२४ ॥
तेथे त्या महासत्रात ब्रह्मदंडाने पाडले जाऊन ते जळून गेले.