महाभारत · अध्याय 1.59

1.59.1

भृगुवंशात्प्रभृत्येव त्वया मे कीर्तितं महत् ।
आख्यानमखिलं तात सौते प्रीतोऽस्मितेन ते ॥ १.५९.१ ॥

हे सौते, भृगुवंशापासून सुरुवात करून तू मला हे महान आणि संपूर्ण आख्यान सांगितलेस; तुझ्या या बोलण्याने मी प्रसन्न झालो आहे.

प्रक्ष्यामि चैव भूयस्त्वां यथावत्सूतनन्दन ।
याः कथा व्याससंपन्नास्ताश्च भूयो विचक्ष्व मे ॥ १.५९.२ ॥

हे सूतनंदना, मी तुला पुन्हा यथायोग्य विचारतो; व्यासांनी रचलेल्या ज्या कथा आहेत, त्या पुन्हा मला स्पष्ट करून सांग.

तस्मिन्परमदुष्पारे सर्पसत्रे महात्मनाम् ।
कर्मान्तरेषु यज्ञस्य सदस्यानां तथाऽध्वरे ॥ १.५९.३ ॥

त्या अत्यंत विस्तृत सर्पसत्रात, महात्म्यांच्या यज्ञकर्मांच्या मध्यंतरात, तसेच यज्ञातील सदस्यांमध्येही.

या बभूवुः कथाश्चित्रा येष्वर्थेषु यथातथम् ।
त्वत्त इच्छामहे श्रोतुं सौते त्वं वै प्रचक्ष्व नः ॥ १.५९.४ ॥

ज्या विविध कथा ज्या ज्या विषयांत जशाच्या तशा होत्या, त्या आम्हाला तुझ्याकडूनच ऐकायच्या आहेत; हे सौते, तू आम्हाला त्या सांग.

कर्मान्तरेष्वकथयन्द्विजा वेदाश्रयाः कथाः ।
व्यासस्त्वकथयच्चित्रमाख्यानं भारतं महत् ॥ १.५९.५ ॥

यज्ञकर्मांच्या मध्यंतरात द्विजांनी वेदाश्रित कथा सांगितल्या; परंतु व्यासांनी विचित्र आणि महान भारत-आख्यान सांगितले.

महाभारतमाख्यानं पाण्डवानां यशस्करम् ।
जनमेजयेन पृष्टः सन्कृष्णद्वैपायनस्तदा ॥ १.५९.६ ॥

पांडवांचे यश वाढवणारे महाभारत नावाचे आख्यान, तेव्हा जनमेजयाने विचारले असता कृष्णद्वैपायन (व्यास) यांनी सांगितले.

श्रावयामास विधिवत्तदा कर्मान्तरे तु सः ।
तामहं विधिवत्पुण्यां श्रोतुमिच्छामि वै कथाम् ॥ १.५९.७ ॥

त्या वेळी त्यांनी कर्माच्या मध्यंतरी विधिपूर्वक ते वाचवले. ती पवित्र कथा विधिपूर्वक ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.

मनःसागरसंभूतां महर्षेर्भावितात्मनः ।
कथयस्व सतां श्रेष्ठ सर्वरत्नमयीमिमाम् ॥ १.५९.८ ॥

भावितात्मा महर्षींच्या मनःसागरातून उत्पन्न झालेली, सर्वरत्नमय अशी ही कथा, हे सत्पुरुषश्रेष्ठा, सांगा.

हन्त ते कथयिष्यामि महदाख्यानमुत्तमम् ।
कृष्णद्वैपायनमतं महाभारतमादितः ॥ १.५९.९ ॥

ठीक, मी तुम्हाला ते महान उत्तम आख्यान सांगतो—कृष्णद्वैपायनांच्या मताचे महाभारत, आरंभापासून.

शृणु सर्वमशेषेण कथ्यमानं मया द्विज ।
शंसितुं तन्महान्हर्षो ममापीह प्रवर्तते ॥ १.५९.१० ॥

हे द्विजा, मी सांगत असलेली ही संपूर्ण कथा काहीही न वगळता ऐका. ती सांगताना येथे मलाही मोठा आनंद होत आहे.