Mahābhārata · Adhyāya 1.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.66.2
अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम् ।
अवतर्तुं महीं स्वर्गादंशतः महितः सुरैः
आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वानेव दिवौकसः ।
निर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह ॥ १.६६.२ ॥
Then Indra made an agreement with Nārāyaṇa that the gods should descend from heaven to the earth in parts. Indra himself commanded all the heaven-dwellers, and then went back again from Nārāyaṇa's abode.
1.66.3
तेऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय च ।
अवतेरुः क्रमेणैव महीं स्वर्गाद्दिवौकसः ॥ १.६६.३ ॥
For the destruction of the enemies of the immortals and for the welfare of all worlds, they descended in due order from heaven to the earth.
1.66.4
ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च ।
जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः ॥ १.६६.४ ॥
Then, tiger among kings, the heaven-dwellers were born in the lineages of brahmin sages and in the families of royal sages, as they desired.
1.66.5
दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथा ।
पुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्वान्यनेकशः ॥ १.६६.५ ॥
They struck down the Dānavas, the Rākṣasas, the Gandharvas, the serpents, and other man-eating creatures in many ways.
1.66.6
दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथा ।
न तान्बलस्थान्बाल्येऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम ॥ १.६६.६ ॥
Even the Dānavas, Rākṣasas, Gandharvas, and serpents — best of the Bharatas — they did not slay even while they were in childhood, though they were strong.
1.66.7
देवदानवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
मानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम् ॥ १.६६.७ ॥
Tell (the history) of the hosts of gods and Dānavas, of the Gandharvas and Apsarases, of humans, and likewise of the Yakṣas and Rākṣasas — of all of them.
1.66.8
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नमादितः ।
प्राणिनां चैव सर्वेषां संभवं वक्तुमर्हसि ॥ १.६६.८ ॥
I wish to hear, truly and in full from the beginning, the origin of all living beings; you are worthy to speak of it.
1.66.9
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्य स्वयंभुवे ।
सुरादीनामहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम् ॥ १.६६.९ ॥
Well then, having bowed to the self-existent one, I shall tell you rightly of the origin and dissolution of the gods and the other beings and of the worlds.
1.66.10
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
मरीचिरत्र्यह्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १.६६.१० ॥
The mind-born sons of Brahmā, the six renowned great sages, are Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha and Kratu.
1.66.11
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाः ।
प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश ॥ १.६६.११ ॥
Kaśyapa is the son of Marīci, and from Kaśyapa these creatures were born. The thirteen greatly fortunate daughters of Dakṣa were born.
1.66.12
अदितिर्दितिर्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा ।
क्रोधा प्राधा च विश्वा च विनता कपिला मुनिः ॥ १.६६.१२ ॥
Aditi, Diti, Danu, Kālā, Danāyu, Siṁhikā, also Krodhā, Prādhā and Viśvā, Vinatā, Kapilā and Muni.
1.66.13
कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारत ।
एतासां वीर्यसंपन्नं पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ १.६६.१३ ॥
And Kadrū too, O tiger among men, O Bhārata, was a daughter of Dakṣa. From these, sons and grandsons endowed with valour came in countless number.
1.66.14
अदित्यां द्वादशादित्याः संभूता भुवनेश्वराः ।
ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत ॥ १.६६.१४ ॥
From Aditi were born the twelve Ādityas, lords of the worlds. O king, O Bhārata, I will recount their names to you.
1.66.15
धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा ॥ १.६६.१५ ॥
Dhātṛ, Mitra, Aryaman, Śakra, Varuṇa, Aṃśa, Bhaga, Vivasvān, Pūṣan, and the tenth, Savitṛ, likewise.
1.66.16
एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः ॥ १.६६.१६ ॥
The eleventh is Tvaṣṭṛ, and the twelfth is called Viṣṇu. The youngest of all the Ādityas is the greatest in virtues.
1.66.17
एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
नाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पञ्च पुत्रा महात्मनः ॥ १.६६.१७ ॥
Diti's one son is remembered as Hiraṇyakaśipu. Five sons of that great-souled one are famous by name.
1.66.18
प्रह्लादः पूर्वजस्तेषां संह्लादस्तदनन्तरम् ।
अनुह्लादस्तृतीयोऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ ॥ १.६६.१८ ॥
Among them the eldest is Prahlāda; after him came Saṃhlāda, and the third was Anuhlāda, and from him Śibi and Bāṣkala.
1.66.19
प्रह्लादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ।
विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ॥ १.६६.१९ ॥
Prahlāda's three sons are famous everywhere, O Bhārata: Virocana, Kumbha, and Nikumbha.
1.66.20
विरोचनस्य पुत्रोऽभूद्बलिरेकः प्रतापवान् ।
बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः ॥ १.६६.२० ॥
Bali, the son of Virocana, was born, a single mighty one. And the renowned son of Bali was the great asura named Bāṇa.
1.66.21
रुद्रस्यानुचरः श्रीमान्महाकालेति यं विदुः ।
चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ॥ १.६६.२१ ॥
The illustrious attendant of Rudra, known as Mahākāla, and the forty sons of Danu, renowned everywhere, O Bhārata.
1.66.22
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः ।
शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतः ॥ १.६६.२२ ॥
The firstborn of them was the king Vipracitti, of great fame; Śambara, Namuci, and also Pulomā are renowned.
1.66.23
असिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः ।
अयःशिरा अश्वशिरा अश्वशह्कुश्च वीर्यवान् ॥ १.६६.२३ ॥
Asilomā and Keśī, and the Dānava Durjaya; also Ayaḥśirā, Aśvaśirā, and the mighty Aśvaśaṅku.
1.66.24
तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च सः ।
स्वर्भानुरश्वोऽश्वपतिर्वृषपर्वाऽजकस्तथा ॥ १.६६.२४ ॥
Likewise Gaganamūrdhā and the swift Ketumān, who is Svarbhānu, Aśva, Aśvapati, Vṛṣaparvan, and Ajaka.
1.66.25
अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महाबलः ।
इषुपादेकचक्रश्च विरूपाक्षहराहरौ ॥ १.६६.२५ ॥
Aśvagrīva and Sūkṣma, and the mighty Tuhuṇḍa; Iṣupāt, Ekacakra, Virūpākṣa, and Hara and Ahara.
1.66.26
निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा ।
शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा।
एते ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.२६ ॥
Nicandra, Nikumbha, Kupaṭa, Kapaṭa, Śarabha and Śalabha, and the two named Sun and Moon—these Dānavas are said to be renowned in the lineage of Danu.
1.66.27
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ ।
अन्यौ दानवमुख्यानां सूर्याचन्द्रमसौ तथा ॥ १.६६.२७ ॥
But the Sun and Moon of the gods are remembered as one pair, and the Sun and Moon of the chief Dānavas are another pair.
1.66.28
इमे च वंशाः प्रथिताः सत्ववन्तो महाबलाः ।
दनुपुत्रा महाराज दश दानववंशजाः ॥ १.६६.२८ ॥
These lineages are renowned, endowed with strength and great power. O great king, the ten sons of Danu were born into the Dānava lineages.
1.66.29
एकाक्षो मृतपो वीरः प्रलम्बनरकावपि ।
वातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः ॥ १.६६.२९ ॥
Ekākṣa, the hero Mṛtapa, Pralamba and Naraka too, Vātāpi, the enemy-tormentor, Śaṭha, and the great asura.
1.66.30
गविष्ठश्च वनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः ।
असङ्ख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत ॥ १.६६.३० ॥
Gaviṣṭha, Vanāyu, and the Dānava Dīrghajihva as well. O Bhārata, their sons and grandsons are remembered as countless.
1.66.31
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम् ।
सुचन्द्रं चन्द्रहर्तारं तथा चन्द्रप्रमर्दनम् ॥ १.६६.३१ ॥
Siṃhikā bore a son named Rāhu, the crusher of Moon and Sun; and Sucandra, the seizer of the moon, and likewise the tormentor of the moon.
1.66.32
क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रमनन्तकम् ।
गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्माऽरिमर्दनः ॥ १.६६.३२ ॥
Krūrā's sons and grandsons, cruel by nature, were countless. There was a host named Krodhavaśa, cruel in deed and crusher of foes.
1.66.33
दनायुषः पुनः पुत्राश्चत्वारोऽसुरपुंगवाः ।
विक्षरो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महासुरः ॥ १.६६.३३ ॥
Danāyus again had four sons, best of the asuras: Vikṣara, Bala and Vīra, and the great asura Vṛtra.
1.66.34
कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणः ।
प्रविख्याता महावीर्या दानवेषु परन्तपाः ॥ १.६६.३४ ॥
Kālā's famous sons, like Death itself in their blows, were renowned, of great might, and scorchers of foes among the Dānavas.
1.66.35
विनाशनश्च क्रोधश्च क्रोधहन्ता तथैव च ।
क्रोधशत्रुस्तथैवान्ये कालकेया इति श्रुताः ॥ १.६६.३५ ॥
Vināśana, Krodha, Krodhahantā, likewise Krodhaśatru, and others—these are known as the Kālakeyas.
1.66.36
असुराणामुपाध्यायः शक्रस्त्वषिसुतोऽभवत् ।
ख्याताश्चोशनसः पुत्राश्चत्वारोऽसुरयाजकाः ॥ १.६६.३६ ॥
Śukra, son of Tvaṣṭṛ, became the teacher of the asuras; and Uśanas's four sons were renowned priests of the asuras.
1.66.37
त्वष्टा धरस्तथात्रिश्च द्वावन्यौ रौद्रकर्मिणौ ।
तेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकपरायणाः ॥ १.६६.३७ ॥
Tvaṣṭṛ, Dhara, and Atri, and two others of cruel deeds—these were like the sun in splendor, intent upon the world of Brahmā.
1.66.38
इत्येष वंशप्रभवः कथितस्ते तरस्विनाम् ।
असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया ॥ १.६६.३८ ॥
Thus has the account of the mighty ones born of this lineage been told to you, which I heard in the Purāṇa concerning the asuras and the devas.
1.66.39
एतेषां यदपत्यं तु न शक्यं तदशेषतः ।
प्रसंख्यातुं महीपाल गुणभूतमनन्तकम् ॥ १.६६.३९ ॥
O protector of the earth, the offspring of these cannot be fully enumerated; they are endowed with excellent qualities and are without end.
1.66.40
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च तथैव गरुडारुणौ ।
आरुणिर्वारुणिश्चैव वैनतेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४० ॥
Tārkṣya, Ariṣṭanemi, likewise Garuḍa and Aruṇa, Āruṇi and Vāruṇi — these are declared the sons of Vinatā.
1.66.41
शेषोऽनन्तो वासुकिश्च तक्षकश्च भुजङ्गमः ।
कूर्मश्च कुलिकश्चैव काद्रवेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४१ ॥
Śeṣa, Ananta, Vāsuki, Takṣaka, the serpent, Kūrma and Kulika — these are declared the sons of Kadrū.
1.66.42
भीमसेनोग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा ।
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः ॥ १.६६.४२ ॥
Bhīmasena and Ugrasena, Suparṇa and Varuṇa, likewise Gopati and Dhṛtarāṣṭra, and the seventh, Sūryavarcas.
1.66.43
सत्यवागर्कपर्णश्च प्रयुतश्चापि विश्रुतः ।
भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वविद्वशी ॥ १.६६.४३ ॥
Satyavāk, Arkaparṇa and Prayuta are likewise renowned; Bhīma and Citraratha too are famed as masters of all knowledge.
1.66.44
तथा शालिशिरा राजन्पर्जन्यश्च चतुर्दशः ।
कलिः पञ्चदशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः
इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.४४ ॥
Likewise, O king, Śāliśirā, Parjanya the fourteenth, Kali the fifteenth, and Nārada the sixteenth. These divine gandharvas are named the Mauneyas.
1.66.45
अथ प्रभूतान्यन्यानि कीर्तयिष्यामि भारत ।
अनवद्यां मनुं वंशामसुरां मार्गणप्रियाम् ॥ १.६६.४५ ॥
Now, O Bhārata, I shall recount many other lineages: the faultless Manu's lineage, the asuras' lineage, and the lineage of those fond of arrows.
1.66.46
अरूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत ।
सिद्धः पूर्णश्च बर्हिश्च पूर्णायुश्च महायशाः ॥ १.६६.४६ ॥
Prādhā gave birth to Arūpā, Subhagā and Bhāsī. Siddha, Pūrṇa, Barhi, and Pūrṇāyus of great fame.
1.66.47
ब्रह्मचारी रतिगुणः सुपर्णश्चैव सप्तमः ।
विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा ॥ १.६६.४७ ॥
Brahmacārī, Ratiguṇa, and seventh Suparṇa; Viśvāvasu, Bhānu, and tenth Sucandra.
1.66.48
इत्येते देवगन्धर्वाः प्राधेयाः परिकीर्तिताः ।
इमं त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम् ॥ १.६६.४८ ॥
Thus these divine gandharvas are named the descendants of Prādhā. Now hear this lineage of the apsarases, renowned and marked with auspicious signs.
1.66.49
अरिष्टाऽसूत सुभगा देवी देवर्षितः पुरा ।
अलम्बुषा मिश्रकेशी विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ॥ १.६६.४९ ॥
In former times the goddess Subhagā, Ariṣṭā, bore from the divine sage Alambuṣā, Miśrakeśī, Vidyutparṇā and Tilottamā.
1.66.50
अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा ।
केशिनी च सुबाहुश्च सुरता सुरजा तथा ॥ १.६६.५० ॥
Aruṇā, Rakṣitā, Rambhā, likewise Manoramā, Keśinī, Subāhu, Suratā and Surajā also.
1.66.51
सुप्रिया चातिबाहुश्च विख्यातौ च हाहा हूहूः ।
तुम्बुरुश्चेति चत्वारः स्मृता गन्धर्वसत्तमाः ॥ १.६६.५१ ॥
Supriyā, Atibāhu, the famed Hāhā and Hūhū, and Tumburu — these four are remembered as the best of gandharvas.
1.66.52
अमृतं ब्राह्मणा गावो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
अपत्यं कपिलायास्तु पुराणे परिकीर्तितम् ॥ १.६६.५२ ॥
Nectar, brahmins, cows, gandharvas and apsaras, likewise — the offspring of Kapilā is declared in the Purāṇa.
1.66.53
इति ते सर्वभूतानां संभवः कथितो मया ।
यथावत्संपरिख्यातो गन्धर्वाप्सरसां तथा ॥ १.६६.५३ ॥
Thus I have told you the origin of all beings, and the origin of the gandharvas and apsaras has been fully recounted as well.
1.66.54
भुजंगानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथा ।
गवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम् ॥ १.६६.५४ ॥
The origin of serpents, the suparṇas (garuḍas), the rudras, the maruts, likewise of cows, brahmins, the glorious and the doers of meritorious deeds.
1.66.55
आयुष्यश्चैव पुण्यश्च धन्यः श्रुतिसुखावहः ।
श्रोतव्यश्चैव सततं श्राव्यश्चैवानसूयता ॥ १.६६.५५ ॥
It prolongs life, bestows merit, is auspicious and pleasing to the ear; it should always be heard, and recited by one free from envy.
1.66.56
इमं तु वंशं नियमेन यः पठे-
न्महात्मनां ब्राह्मणदेवसन्निधौ।
अपत्यलाभं लभते स पुष्कलं ।
श्रियं यशः प्रेत्य च शोभनां गतिम् ॥ १.६६.५६ ॥
He who recites this lineage of great souls with discipline in the presence of brahmins and gods obtains abundant offspring, prosperity and fame, and after death a splendid destination.