महाभारत · अध्याय 1.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.66.2
अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम् ।
अवतर्तुं महीं स्वर्गादंशतः महितः सुरैः
आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वानेव दिवौकसः ।
निर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह ॥ १.६६.२ ॥
नंतर इंद्राने नारायणासोबत एक करार केला की देवांनी अंशरूपाने स्वर्गातून पृथ्वीवर अवतरावे. इंद्राने स्वतः सर्व स्वर्गवासींना आज्ञा दिली आणि मग नारायणाच्या निवासस्थानातून परत गेला.
1.66.3
तेऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय च ।
अवतेरुः क्रमेणैव महीं स्वर्गाद्दिवौकसः ॥ १.६६.३ ॥
देवांच्या शत्रूंच्या नाशासाठी आणि सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी ते क्रमाने स्वर्गातून पृथ्वीवर अवतरले.
1.66.4
ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च ।
जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः ॥ १.६६.४ ॥
नंतर, हे राजशार्दूला, स्वर्गवासी आपल्या इच्छेनुसार ब्रह्मर्षींच्या वंशांत आणि राजर्षींच्या कुलांत जन्मले.
1.66.5
दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथा ।
पुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्वान्यनेकशः ॥ १.६६.५ ॥
त्यांनी दानव, राक्षस, गंधर्व, नाग आणि नरभक्षक इतर प्राण्यांना अनेक प्रकारे ठार केले.
1.66.6
दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथा ।
न तान्बलस्थान्बाल्येऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम ॥ १.६६.६ ॥
दानव, राक्षस, गंधर्व आणि नाग — हे भरतश्रेष्ठा — बलवान असलेल्यांनाही त्यांनी बालपणीसुद्धा ठार केले नाही.
1.66.7
देवदानवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
मानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम् ॥ १.६६.७ ॥
देव-दानव समूहांचे, गंधर्व-अप्सरांचे, मानवांचे आणि तसेच यक्ष-राक्षसांचे — सर्वांचे (वृत्तांत) सांगा.
1.66.8
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नमादितः ।
प्राणिनां चैव सर्वेषां संभवं वक्तुमर्हसि ॥ १.६६.८ ॥
आदिपासून संपूर्णपणे, यथार्थपणे, सर्व प्राण्यांची उत्पत्ती ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; ती सांगण्यास आपण योग्य आहात.
1.66.9
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्य स्वयंभुवे ।
सुरादीनामहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम् ॥ १.६६.९ ॥
ठीक, स्वयंभूला नमस्कार करून मी आपल्याला सांगेन; देव इत्यादींचा आणि लोकांचा उद्भव व लय मी यथार्थपणे सांगेन.
1.66.10
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
मरीचिरत्र्यह्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १.६६.१० ॥
ब्रह्मदेवाचे मानसपुत्र, प्रसिद्ध असे सहा महर्षी: मरीची, अत्री, अङ्गिरस, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतू.
1.66.11
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाः ।
प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश ॥ १.६६.११ ॥
मरीचीचा पुत्र कश्यप; कश्यपापासून ही प्रजा निर्माण झाली. दक्षाच्या तेरा महाभाग्यवान कन्या जन्मल्या.
1.66.12
अदितिर्दितिर्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा ।
क्रोधा प्राधा च विश्वा च विनता कपिला मुनिः ॥ १.६६.१२ ॥
अदिती, दिती, दनू, काला, दनायू, सिंहिका तसेच क्रोधा, प्राधा आणि विश्वा, विनता, कपिला व मुनी.
1.66.13
कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारत ।
एतासां वीर्यसंपन्नं पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ १.६६.१३ ॥
हे नरव्याघ्रा, हे भरता, कद्रूही दक्षाची कन्या आहे. यांच्यापासून वीर्यसंपन्न पुत्रपौत्र अनंत झाले.
1.66.14
अदित्यां द्वादशादित्याः संभूता भुवनेश्वराः ।
ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत ॥ १.६६.१४ ॥
अदितीपासून जगाचे स्वामी असे बारा आदित्य जन्मले. हे राजा, हे भरता, त्यांची नावे मी तुम्हाला सांगेन.
1.66.15
धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा ॥ १.६६.१५ ॥
धाता, मित्र, अर्यमा, शक्र, वरुण, अंश, भग, विवस्वान, पूषा आणि दहावा सविता.
1.66.16
एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः ॥ १.६६.१६ ॥
अकरावा त्वष्टा आणि बारावा विष्णू असे म्हटले जाते. सर्व आदित्यांत सर्वात धाकटा गुणांनी श्रेष्ठ.
1.66.17
एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
नाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पञ्च पुत्रा महात्मनः ॥ १.६६.१७ ॥
दितीचा एकच पुत्र हिरण्यकशिपू म्हणून स्मरला जातो. त्या महात्म्याचे हे पाच पुत्र नावाने प्रसिद्ध आहेत.
1.66.18
प्रह्लादः पूर्वजस्तेषां संह्लादस्तदनन्तरम् ।
अनुह्लादस्तृतीयोऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ ॥ १.६६.१८ ॥
त्यांमध्ये मोठा प्रह्लाद. त्यानंतर संह्लाद, तिसरा अनुह्लाद झाला; त्याच्यापासून शिबी आणि बाष्कल.
1.66.19
प्रह्लादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ।
विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ॥ १.६६.१९ ॥
प्रह्लादाचे तीन पुत्र सर्वत्र प्रसिद्ध आहेत, हे भरता: विरोचन, कुंभ आणि निकुंभ.
1.66.20
विरोचनस्य पुत्रोऽभूद्बलिरेकः प्रतापवान् ।
बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः ॥ १.६६.२० ॥
विरोचनाचा पुत्र बलि झाला; तो एकटाच, प्रतापी होता. बलीचा प्रसिद्ध पुत्र बाण नावाचा महासुर होता.
1.66.21
रुद्रस्यानुचरः श्रीमान्महाकालेति यं विदुः ।
चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ॥ १.६६.२१ ॥
रुद्राचा श्रीमान अनुचर, ज्याला महाकाल म्हणून ओळखतात; हे भरतवंशा, दनूचे चाळीस पुत्र सर्वत्र प्रसिद्ध आहेत.
1.66.22
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः ।
शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतः ॥ १.६६.२२ ॥
त्यांच्यात पहिला जन्मलेला राजा महायशस्वी विप्रचित्ती होता; शंबर, नमुची आणि पुलोमा हेही प्रसिद्ध आहेत.
1.66.23
असिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः ।
अयःशिरा अश्वशिरा अश्वशह्कुश्च वीर्यवान् ॥ १.६६.२३ ॥
असिलोमा, केशी, दुर्जय नावाचा दानव; अयःशिरा, अश्वशिरा आणि पराक्रमी अश्वशंकूही.
1.66.24
तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च सः ।
स्वर्भानुरश्वोऽश्वपतिर्वृषपर्वाऽजकस्तथा ॥ १.६६.२४ ॥
तसेच गगनमूर्धा, वेगवान केतुमान, तोच स्वर्भानू, अश्व, अश्वपती, वृषपर्वा आणि अजक.
1.66.25
अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महाबलः ।
इषुपादेकचक्रश्च विरूपाक्षहराहरौ ॥ १.६६.२५ ॥
अश्वग्रीव, सूक्ष्म आणि महाबली तुहुंड, इषुपाद, एकचक्र, विरूपाक्ष, हर आणि अहर.
1.66.26
निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा ।
शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा।
एते ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.२६ ॥
निचन्द्र, निकुम्भ, कुपट, कपट, शरभ आणि शलभ, तसेच सूर्य व चंद्र नावाचे हे दानव दनुच्या वंशात प्रसिद्ध असल्याचे सांगितले आहे.
1.66.27
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ ।
अन्यौ दानवमुख्यानां सूर्याचन्द्रमसौ तथा ॥ १.६६.२७ ॥
परंतु देवांचे सूर्य आणि चंद्र वेगळे मानले आहेत, आणि प्रमुख दानवांचे सूर्य आणि चंद्रही वेगळे आहेत.
1.66.28
इमे च वंशाः प्रथिताः सत्ववन्तो महाबलाः ।
दनुपुत्रा महाराज दश दानववंशजाः ॥ १.६६.२८ ॥
हे वंश प्रसिद्ध, सत्त्वशाली आणि महाबलवान आहेत. हे महाराजा, दनूचे दहा पुत्र दानववंशात जन्मले.
1.66.29
एकाक्षो मृतपो वीरः प्रलम्बनरकावपि ।
वातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः ॥ १.६६.२९ ॥
एकाक्ष, मृतप हा वीर, प्रलंब आणि नरक, वातापि, शत्रूंना तापवणारा, शठ आणि महासुर.
1.66.30
गविष्ठश्च वनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः ।
असङ्ख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत ॥ १.६६.३० ॥
गविष्ठ, वनायु आणि दानव दीर्घजिह्व. हे भारता, त्यांचे पुत्र व पौत्र असंख्य मानले गेले आहेत.
1.66.31
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम् ।
सुचन्द्रं चन्द्रहर्तारं तथा चन्द्रप्रमर्दनम् ॥ १.६६.३१ ॥
सिंहिकेने चंद्रसूर्यांना पीडा देणारा राहू नावाचा पुत्र जन्माला घातला; चंद्राचे हरण करणारा सुचंद्र आणि चंद्राला पीडणारा यांनाही.
1.66.32
क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रमनन्तकम् ।
गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्माऽरिमर्दनः ॥ १.६६.३२ ॥
क्रूरेचे क्रूर स्वभावाचे असंख्य पुत्र आणि नातू होते. क्रोधवश नावाचा एक गण होता; तो क्रूर कर्म करणारा आणि शत्रूंचा मर्दन करणारा होता.
1.66.33
दनायुषः पुनः पुत्राश्चत्वारोऽसुरपुंगवाः ।
विक्षरो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महासुरः ॥ १.६६.३३ ॥
दनायुचे पुन्हा चार पुत्र होते, जे असुरांमध्ये श्रेष्ठ होते: विक्षर, बल आणि वीर, तसेच महान असुर वृत्र.
1.66.34
कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणः ।
प्रविख्याता महावीर्या दानवेषु परन्तपाः ॥ १.६६.३४ ॥
कालेचे प्रसिद्ध पुत्र होते, जे कालासारखे प्रहार करणारे होते; दानवांमध्ये महापराक्रमी आणि शत्रूंना तापवणारे होते.
1.66.35
विनाशनश्च क्रोधश्च क्रोधहन्ता तथैव च ।
क्रोधशत्रुस्तथैवान्ये कालकेया इति श्रुताः ॥ १.६६.३५ ॥
विनाशन, क्रोध, क्रोधहन्ता तसेच क्रोधशत्रू आणि इतर—हे कालकेय म्हणून प्रसिद्ध झाले.
1.66.36
असुराणामुपाध्यायः शक्रस्त्वषिसुतोऽभवत् ।
ख्याताश्चोशनसः पुत्राश्चत्वारोऽसुरयाजकाः ॥ १.६६.३६ ॥
असुरांचा उपाध्याय शुक्र होता; तो त्वष्ट्याचा पुत्र झाला. उशनसाचे चार पुत्र प्रसिद्ध असुर-याजक होते.
1.66.37
त्वष्टा धरस्तथात्रिश्च द्वावन्यौ रौद्रकर्मिणौ ।
तेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकपरायणाः ॥ १.६६.३७ ॥
त्वष्टा, धर, अत्री आणि रौद्र कर्म करणारे अन्य दोघे; ते तेजात सूर्यासारखे आणि ब्रह्मलोकपरायण होते.
1.66.38
इत्येष वंशप्रभवः कथितस्ते तरस्विनाम् ।
असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया ॥ १.६६.३८ ॥
अशा प्रकारे, बलवान असुर आणि देवांच्या वंशात जन्मलेल्यांची कथा तुला सांगितली आहे; ती मी पुराणात ऐकली होती.
1.66.39
एतेषां यदपत्यं तु न शक्यं तदशेषतः ।
प्रसंख्यातुं महीपाल गुणभूतमनन्तकम् ॥ १.६६.३९ ॥
हे महीपाला, यांची संतती पूर्णपणे मोजणे शक्य नाही; ती गुणसंपन्न आणि अनंत आहे.
1.66.40
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च तथैव गरुडारुणौ ।
आरुणिर्वारुणिश्चैव वैनतेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४० ॥
तार्क्ष्य, अरिष्टनेमि, तसेच गरुड, अरुण, आरुणि, वारुणि — हे विनतेचे पुत्र म्हणून सांगितले आहेत.
1.66.41
शेषोऽनन्तो वासुकिश्च तक्षकश्च भुजङ्गमः ।
कूर्मश्च कुलिकश्चैव काद्रवेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४१ ॥
शेष, अनंत, वासुकी, तक्षक, भुजंगम, कूर्म आणि कुलिक — हे कद्रूचे पुत्र म्हणून सांगितले आहेत.
1.66.42
भीमसेनोग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा ।
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः ॥ १.६६.४२ ॥
भीमसेन आणि उग्रसेन, सुपर्ण, वरुण, तसेच गोपती, धृतराष्ट्र, आणि सातवा सूर्यवर्चा.
1.66.43
सत्यवागर्कपर्णश्च प्रयुतश्चापि विश्रुतः ।
भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वविद्वशी ॥ १.६६.४३ ॥
सत्यवाक, अर्कपर्ण, प्रयुत हेही प्रसिद्ध आहेत; भीम आणि चित्ररथ हेही सर्व विद्यांत निपुण म्हणून विख्यात आहेत.
1.66.44
तथा शालिशिरा राजन्पर्जन्यश्च चतुर्दशः ।
कलिः पञ्चदशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः
इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.४४ ॥
तसेच हे राजा, शालिशिरा, चौदावा पर्जन्य, पंधरावा कलि आणि सोळावा नारद. हे देव-गंधर्व मौनेय म्हणून वर्णिले गेले आहेत.
1.66.45
अथ प्रभूतान्यन्यानि कीर्तयिष्यामि भारत ।
अनवद्यां मनुं वंशामसुरां मार्गणप्रियाम् ॥ १.६६.४५ ॥
आता हे भारता, मी आणखी पुष्कळ वंश वर्णन करतो — निर्दोष मनूचा वंश, असुरांचा वंश आणि बाणप्रिय वंश.
1.66.46
अरूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत ।
सिद्धः पूर्णश्च बर्हिश्च पूर्णायुश्च महायशाः ॥ १.६६.४६ ॥
अरूपा, सुभगा, भासी असे म्हणून प्राधाने जन्म दिला. सिद्ध, पूर्ण, बर्हि आणि महायशस्वी पूर्णायु.
1.66.47
ब्रह्मचारी रतिगुणः सुपर्णश्चैव सप्तमः ।
विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा ॥ १.६६.४७ ॥
ब्रह्मचारी, रतिगुण आणि सातवा सुपर्ण. विश्वावसु, भानू आणि दहावा सुचंद्र.
1.66.48
इत्येते देवगन्धर्वाः प्राधेयाः परिकीर्तिताः ।
इमं त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम् ॥ १.६६.४८ ॥
अशा प्रकारे हे देव-गंधर्व प्राधेय म्हणून वर्णिले गेले. आता अप्सरांचा हा वंश ऐका — प्रसिद्ध आणि पुण्यलक्षणांनी युक्त.
1.66.49
अरिष्टाऽसूत सुभगा देवी देवर्षितः पुरा ।
अलम्बुषा मिश्रकेशी विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ॥ १.६६.४९ ॥
पूर्वी देवर्षीपासून सुभगा देवी अरिष्टेने जन्म दिला — अलंबुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा आणि तिलोत्तमा.
1.66.50
अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा ।
केशिनी च सुबाहुश्च सुरता सुरजा तथा ॥ १.६६.५० ॥
अरुणा, रक्षिता, रंभा, तसेच मनोरमा, केशिनी, सुबाहू, सुरता आणि सुरजा.
1.66.51
सुप्रिया चातिबाहुश्च विख्यातौ च हाहा हूहूः ।
तुम्बुरुश्चेति चत्वारः स्मृता गन्धर्वसत्तमाः ॥ १.६६.५१ ॥
सुप्रिया, अतिबाहू, प्रसिद्ध हाहा आणि हूहू, तसेच तुंबुरू — हे चौघे श्रेष्ठ गंधर्व म्हणून स्मरले जातात.
1.66.52
अमृतं ब्राह्मणा गावो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
अपत्यं कपिलायास्तु पुराणे परिकीर्तितम् ॥ १.६६.५२ ॥
अमृत, ब्राह्मण, गाई, गंधर्व आणि अप्सरा, तसेच — कपिलेची संतती असे पुराणात सांगितले आहे.
1.66.53
इति ते सर्वभूतानां संभवः कथितो मया ।
यथावत्संपरिख्यातो गन्धर्वाप्सरसां तथा ॥ १.६६.५३ ॥
अशा प्रकारे मी तुम्हाला सर्व भूतांची उत्पत्ती सांगितली; गंधर्व आणि अप्सरांची उत्पत्तीही यथायोग्य सांगितली.
1.66.54
भुजंगानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथा ।
गवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम् ॥ १.६६.५४ ॥
सर्प, सुपर्ण (गरुड), रुद्र, मरुत, तसेच गाई, ब्राह्मण, श्रीमंत आणि पुण्यकर्मी यांची उत्पत्तीही.
1.66.55
आयुष्यश्चैव पुण्यश्च धन्यः श्रुतिसुखावहः ।
श्रोतव्यश्चैव सततं श्राव्यश्चैवानसूयता ॥ १.६६.५५ ॥
हे आयुष्य वाढवणारे, पुण्यदायक, धन्य आणि कानांना सुख देणारे आहे; हे सतत ऐकावे, आणि मत्सररहित व्यक्तीने वाचावे.
1.66.56
इमं तु वंशं नियमेन यः पठे-
न्महात्मनां ब्राह्मणदेवसन्निधौ।
अपत्यलाभं लभते स पुष्कलं ।
श्रियं यशः प्रेत्य च शोभनां गतिम् ॥ १.६६.५६ ॥
जो कोणी नियमाने ब्राह्मण आणि देवांच्या सान्निध्यात या महात्म्यांच्या वंशाचे पठण करतो, त्याला विपुल संतती, समृद्धी, कीर्ती मिळते आणि मृत्यूनंतर उत्तम गती प्राप्त होते.