মহাভারত · অধ্যায় 1.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.66.2
अथ नारायणेनेन्द्रश्चकार सह संविदम् ।
अवतर्तुं महीं स्वर्गादंशतः महितः सुरैः
आदिश्य च स्वयं शक्रः सर्वानेव दिवौकसः ।
निर्जगाम पुनस्तस्मात्क्षयान्नारायणस्य ह ॥ १.६६.२ ॥
তারপর ইন্দ্র নারায়ণের সঙ্গে একটি চুক্তি করলেন যে দেবতারা অংশরূপে স্বর্গ থেকে পৃথিবীতে অবতীর্ণ হবেন। ইন্দ্র নিজে সকল স্বর্গবাসীকে আদেশ দিয়ে নারায়ণের আবাস থেকে ফিরে গেলেন।
1.66.3
तेऽमरारिविनाशाय सर्वलोकहिताय च ।
अवतेरुः क्रमेणैव महीं स्वर्गाद्दिवौकसः ॥ १.६६.३ ॥
দেবতাদের শত্রুদের বিনাশের জন্য এবং সকল লোকের কল্যাণের জন্য তাঁরা ক্রমে স্বর্গ থেকে পৃথিবীতে অবতীর্ণ হলেন।
1.66.4
ततो ब्रह्मर्षिवंशेषु पार्थिवर्षिकुलेषु च ।
जज्ञिरे राजशार्दूल यथाकामं दिवौकसः ॥ १.६६.४ ॥
তারপর, হে রাজশার্দূল, স্বর্গবাসীরা নিজেদের ইচ্ছামতো ব্রহ্মর্ষিবংশে ও রাজর্ষিকুলে জন্মগ্রহণ করলেন।
1.66.5
दानवान्राक्षसांश्चैव गन्धर्वान्पन्नगांस्तथा ।
पुरुषादानि चान्यानि जघ्नुः सत्वान्यनेकशः ॥ १.६६.५ ॥
তাঁরা দানব, রাক্ষস, গন্ধর্ব, সর্প এবং নরভক্ষক অন্যান্য প্রাণীদের বহু প্রকারে বধ করলেন।
1.66.6
दानवा राक्षसाश्चैव गन्धर्वाः पन्नगास्तथा ।
न तान्बलस्थान्बाल्येऽपि जघ्नुर्भरतसत्तम ॥ १.६६.६ ॥
দানব, রাক্ষস, গন্ধর্ব ও সর্পেরা — হে ভরতশ্রেষ্ঠ — শক্তিশালী থাকলেও তাদের শৈশবেও তাঁরা বধ করেননি।
1.66.7
देवदानवसङ्घानां गन्धर्वाप्सरसां तथा ।
मानवानां च सर्वेषां तथा वै यक्षरक्षसाम् ॥ १.६६.७ ॥
দেব-দানব সংঘের, গন্ধর্ব-অপ্সরাদের, মানুষদের এবং তেমনি যক্ষ-রাক্ষসদের — সকলের (বৃত্তান্ত) বলুন।
1.66.8
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन संभवं कृत्स्नमादितः ।
प्राणिनां चैव सर्वेषां संभवं वक्तुमर्हसि ॥ १.६६.८ ॥
আদি থেকে সম্পূর্ণরূপে, যথাযথভাবে, সকল প্রাণীর উৎপত্তি শুনতে আমি ইচ্ছুক; আপনি তা বলার যোগ্য।
1.66.9
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्य स्वयंभुवे ।
सुरादीनामहं सम्यग्लोकानां प्रभवाप्ययम् ॥ १.६६.९ ॥
বেশ, স্বয়ম্ভূকে প্রণাম করে আপনাকে বলব; দেবতা প্রভৃতি এবং লোকসমূহের উৎপত্তি ও লয় আমি যথাযথভাবে বলব।
1.66.10
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
मरीचिरत्र्यह्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १.६६.१० ॥
ব্রহ্মার মানসপুত্র, বিখ্যাত ছয় মহর্ষি: মরীচি, অত্রি, অঙ্গিরা, পুলস্ত্য, পুলহ ও ক্রতু।
1.66.11
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपात्तु इमाः प्रजाः ।
प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश ॥ १.६६.११ ॥
মরীচির পুত্র কশ্যপ; কশ্যপ থেকেই এই প্রজাগণ জন্মলাভ করে। দক্ষের তেরোজন মহাভাগা কন্যা জন্মগ্রহণ করেন।
1.66.12
अदितिर्दितिर्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा ।
क्रोधा प्राधा च विश्वा च विनता कपिला मुनिः ॥ १.६६.१२ ॥
অদিতি, দিতি, দনু, কালা, দনায়ু, সিংহিকা এবং ক্রোধা, প্রাধা ও বিশ্বা, বিনতা, কপিলা ও মুনি।
1.66.13
कद्रूश्च मनुजव्याघ्र दक्षकन्यैव भारत ।
एतासां वीर्यसंपन्नं पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ १.६६.१३ ॥
হে মানুষের মধ্যে ব্যাঘ্র, হে ভারত, কদ্রুও দক্ষের কন্যা। এঁদের থেকেই বীর্যবান পুত্র-পৌত্র অগণিত জন্মায়।
1.66.14
अदित्यां द्वादशादित्याः संभूता भुवनेश्वराः ।
ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्तयिष्यामि भारत ॥ १.६६.१४ ॥
অদিতির গর্ভে লোকেশ্বর দ্বাদশ আদিত্য জন্মগ্রহণ করেছিলেন। হে রাজন, হে ভারত, তাঁদের নাম আমি আপনাকে বলব।
1.66.15
धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणस्त्वंश एव च ।
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा ॥ १.६६.१५ ॥
ধাতা, মিত্র, অর্যমা, শক্র, বরুণ, অংশ, ভগ, বিবস্বান, পূষা এবং দশম সবিতা।
1.66.16
एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते ।
जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः ॥ १.६६.१६ ॥
একাদশ ত্বষ্টা এবং দ্বাদশ বিষ্ণু বলে কথিত। সকল আদিত্যের মধ্যে কনিষ্ঠজন গুণে শ্রেষ্ঠ।
1.66.17
एक एव दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुः स्मृतः ।
नाम्ना ख्यातास्तु तस्येमे पञ्च पुत्रा महात्मनः ॥ १.६६.१७ ॥
দিতির একমাত্র পুত্র হিরণ্যকশিপু বলে স্মৃত। সেই মহাত্মার এই পাঁচ পুত্র নামে খ্যাত।
1.66.18
प्रह्लादः पूर्वजस्तेषां संह्लादस्तदनन्तरम् ।
अनुह्लादस्तृतीयोऽभूत्तस्माच्च शिबिबाष्कलौ ॥ १.६६.१८ ॥
তাঁদের মধ্যে জ্যেষ্ঠ প্রহ্লাদ। তারপর সংহ্লাদ, তৃতীয় অনুহ্লাদ জন্মান; তাঁর থেকে শিবি ও বাষ্কল।
1.66.19
प्रह्लादस्य त्रयः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ।
विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ॥ १.६६.१९ ॥
প্রহ্লাদের তিন পুত্র সর্বত্র খ্যাত, হে ভারত: বিরোচন, কুম্ভ ও নিকুম্ভ।
1.66.20
विरोचनस्य पुत्रोऽभूद्बलिरेकः प्रतापवान् ।
बलेश्च प्रथितः पुत्रो बाणो नाम महासुरः ॥ १.६६.२० ॥
বিরোচনের পুত্র বলি জন্মালেন; তিনি একাই, প্রতাপশালী। বলির বিখ্যাত পুত্র বাণ নামে মহাসুর।
1.66.21
रुद्रस्यानुचरः श्रीमान्महाकालेति यं विदुः ।
चत्वारिंशद्दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ॥ १.६६.२१ ॥
রুদ্রের শ্রীমান অনুচর, যাঁকে মহাকাল বলে জানা যায়; হে ভরতবংশধর, দনুর চল্লিশ পুত্র সর্বত্র বিখ্যাত।
1.66.22
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर्महायशाः ।
शम्बरो नमुचिश्चैव पुलोमा चेति विश्रुतः ॥ १.६६.२२ ॥
তাঁদের মধ্যে প্রথমজাত রাজা মহাযশা বিপ্রচিত্তি; শম্বর, নমুচি এবং পুলোমাও বিখ্যাত।
1.66.23
असिलोमा च केशी च दुर्जयश्चैव दानवः ।
अयःशिरा अश्वशिरा अश्वशह्कुश्च वीर्यवान् ॥ १.६६.२३ ॥
অসিলোমা, কেশী, দুর্জয় নামক দানব; আর অয়ঃশিরা, অশ্বশিরা এবং পরাক্রমী অশ্বশঙ্কুও।
1.66.24
तथा गगनमूर्धा च वेगवान्केतुमांश्च सः ।
स्वर्भानुरश्वोऽश्वपतिर्वृषपर्वाऽजकस्तथा ॥ १.६६.२४ ॥
তেমনি গগনমূর্ধা ও বেগবান কেতুমান, তিনিই স্বর্ভানু, অশ্ব, অশ্বপতি, বৃষপর্বা ও অজক।
1.66.25
अश्वग्रीवश्च सूक्ष्मश्च तुहुण्डश्च महाबलः ।
इषुपादेकचक्रश्च विरूपाक्षहराहरौ ॥ १.६६.२५ ॥
অশ্বগ্রীব, সূক্ষ্ম এবং মহাবল তুহুণ্ড, ইষুপাদ, একচক্র, বিরূপাক্ষ, হর ও অহর।
1.66.26
निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा ।
शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा।
एते ख्याता दनोर्वंशे दानवाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.२६ ॥
নিচন্দ্র, নিকুম্ভ, কুপট, কপট, শরভ ও শলভ, এবং সূর্য ও চন্দ্র নামের এই দানবেরা দনুর বংশে খ্যাত বলে কথিত হয়েছে।
1.66.27
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ ।
अन्यौ दानवमुख्यानां सूर्याचन्द्रमसौ तथा ॥ १.६६.२७ ॥
তবে দেবতাদের সূর্য ও চন্দ্র ভিন্ন বলে স্মৃত; আর প্রধান দানবদের সূর্য ও চন্দ্রও ভিন্ন।
1.66.28
इमे च वंशाः प्रथिताः सत्ववन्तो महाबलाः ।
दनुपुत्रा महाराज दश दानववंशजाः ॥ १.६६.२८ ॥
এই বংশগুলি খ্যাত, সত্ত্বশালী ও মহাবলশালী। হে মহারাজ, দনুর দশ পুত্র দানববংশে জন্মগ্রহণ করেছিলেন।
1.66.29
एकाक्षो मृतपो वीरः प्रलम्बनरकावपि ।
वातापिः शत्रुतपनः शठश्चैव महासुरः ॥ १.६६.२९ ॥
একাক্ষ, মৃতপ নামে বীর, প্রলম্ব ও নরকও, বাতাপি, শত্রুতাপন, শঠ এবং মহাসুর।
1.66.30
गविष्ठश्च वनायुश्च दीर्घजिह्वश्च दानवः ।
असङ्ख्येयाः स्मृतास्तेषां पुत्राः पौत्राश्च भारत ॥ १.६६.३० ॥
গবিষ্ঠ, বনায়ু ও দানব দীর্ঘজিহ্বও। হে ভারত, তাঁদের পুত্র ও পৌত্রেরা অসংখ্য বলে স্মৃত।
1.66.31
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम् ।
सुचन्द्रं चन्द्रहर्तारं तथा चन्द्रप्रमर्दनम् ॥ १.६६.३१ ॥
সিংহিকা চন্দ্রার্ককে পীড়নকারী রাহু নামে এক পুত্র প্রসব করলেন; চন্দ্রহরণকারী সুচন্দ্র এবং চন্দ্রপীড়নকারীকেও।
1.66.32
क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रमनन्तकम् ।
गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्माऽरिमर्दनः ॥ १.६६.३२ ॥
ক্রূরার ক্রূর স্বভাবের অসংখ্য পুত্র ও পৌত্র ছিল। ক্রোধবশ নামে এক গণ ছিল, যারা নিষ্ঠুর কর্ম করত এবং শত্রুদের দমন করত।
1.66.33
दनायुषः पुनः पुत्राश्चत्वारोऽसुरपुंगवाः ।
विक्षरो बलवीरौ च वृत्रश्चैव महासुरः ॥ १.६६.३३ ॥
দনায়ুর আবার চার পুত্র ছিল, যারা অসুরশ্রেষ্ঠ: বিক্ষর, বল ও বীর, এবং মহাসুর বৃত্র।
1.66.34
कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणः ।
प्रविख्याता महावीर्या दानवेषु परन्तपाः ॥ १.६६.३४ ॥
কালার বিখ্যাত পুত্রেরা ছিল, যারা কালের মতো আঘাত হানত; দানবদের মধ্যে মহাবলী ও শত্রুদের দহনকারী ছিল।
1.66.35
विनाशनश्च क्रोधश्च क्रोधहन्ता तथैव च ।
क्रोधशत्रुस्तथैवान्ये कालकेया इति श्रुताः ॥ १.६६.३५ ॥
বিনাশন, ক্রোধ, ক্রোধহন্তা এবং ক্রোধশত্রু, আর অন্যেরাও—এরা কালকেয় নামে পরিচিত।
1.66.36
असुराणामुपाध्यायः शक्रस्त्वषिसुतोऽभवत् ।
ख्याताश्चोशनसः पुत्राश्चत्वारोऽसुरयाजकाः ॥ १.६६.३६ ॥
অসুরদের গুরু ছিলেন শুক্র, যিনি ত্বষ্টার পুত্র। উশনসের চার পুত্র বিখ্যাত অসুর-যাজক ছিল।
1.66.37
त्वष्टा धरस्तथात्रिश्च द्वावन्यौ रौद्रकर्मिणौ ।
तेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकपरायणाः ॥ १.६६.३७ ॥
ত্বষ্টা, ধর, অত্রি এবং রৌদ্রকর্মা আরও দুজন; তাঁরা তেজে সূর্যের সমান এবং ব্রহ্মলোকপরায়ণ ছিলেন।
1.66.38
इत्येष वंशप्रभवः कथितस्ते तरस्विनाम् ।
असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया ॥ १.६६.३८ ॥
এইভাবে শক্তিশালী অসুর ও দেবতাদের বংশোদ্ভূতদের বৃত্তান্ত তোমাকে বলা হলো; আমি তা পুরাণে শুনেছি।
1.66.39
एतेषां यदपत्यं तु न शक्यं तदशेषतः ।
प्रसंख्यातुं महीपाल गुणभूतमनन्तकम् ॥ १.६६.३९ ॥
হে মহীপাল, এঁদের যত সন্তান, সবগুলি সম্পূর্ণরূপে গণনা করা সম্ভব নয়; তারা গুণসম্পন্ন ও অনন্ত।
1.66.40
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च तथैव गरुडारुणौ ।
आरुणिर्वारुणिश्चैव वैनतेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४० ॥
তার্ক্ষ্য, অরিষ্টনেমি, তেমনই গরুড়, অরুণ, আরুণি, বারুণি — এঁরা বিনতার পুত্র বলে কীর্তিত।
1.66.41
शेषोऽनन्तो वासुकिश्च तक्षकश्च भुजङ्गमः ।
कूर्मश्च कुलिकश्चैव काद्रवेयाः प्रकीर्तिताः ॥ १.६६.४१ ॥
শেষ, অনন্ত, বাসুকি, তক্ষক, ভুজঙ্গম, কূর্ম ও কুলিক — এঁরা কদ্রুর পুত্র বলে কীর্তিত।
1.66.42
भीमसेनोग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा ।
गोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः ॥ १.६६.४२ ॥
ভীমসেন ও উগ্রসেন, সুপর্ণ, বরুণ এবং তেমনই গোপতি, ধৃতরাষ্ট্র, আর সপ্তম সূর্যবর্চা।
1.66.43
सत्यवागर्कपर्णश्च प्रयुतश्चापि विश्रुतः ।
भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वविद्वशी ॥ १.६६.४३ ॥
সত্যবাক, অর্কপর্ণ ও প্রয়ুত — এঁরাও বিখ্যাত; ভীম ও চিত্ররথ সর্ববিদ্যায় পারদর্শী বলে খ্যাত।
1.66.44
तथा शालिशिरा राजन्पर्जन्यश्च चतुर्दशः ।
कलिः पञ्चदशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः
इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्तिताः ॥ १.६६.४४ ॥
তেমনই হে রাজন্, শালিশিরা, চতুর্দশ পর্জন্য, পঞ্চদশ কলি এবং ষোড়শ নারদ। এই দেব-গন্ধর্বগণ মৌনেয় নামে কীর্তিত।
1.66.45
अथ प्रभूतान्यन्यानि कीर्तयिष्यामि भारत ।
अनवद्यां मनुं वंशामसुरां मार्गणप्रियाम् ॥ १.६६.४५ ॥
এখন হে ভারত, আমি আরও বহু বংশ কীর্তন করব — নির্দোষ মনুর বংশ, অসুরদের বংশ, এবং বাণপ্রিয়দের বংশ।
1.66.46
अरूपां सुभगां भासीमिति प्राधा व्यजायत ।
सिद्धः पूर्णश्च बर्हिश्च पूर्णायुश्च महायशाः ॥ १.६६.४६ ॥
অরূপা, সুভগা, ভাসী — এভাবে প্রাধা জন্ম দিলেন। সিদ্ধ, পূর্ণ, বর্হি এবং মহাযশা পূর্ণায়ু।
1.66.47
ब्रह्मचारी रतिगुणः सुपर्णश्चैव सप्तमः ।
विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा ॥ १.६६.४७ ॥
ব্রহ্মচারী, রতিগুণ, সপ্তম সুপর্ণ। বিশ্বাবসু, ভানু এবং দশম সুচন্দ্র।
1.66.48
इत्येते देवगन्धर्वाः प्राधेयाः परिकीर्तिताः ।
इमं त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम् ॥ १.६६.४८ ॥
এইভাবে এই দেব-গন্ধর্বগণ প্রাধেয় নামে কীর্তিত। এখন অপ্সরাদের এই বংশ শোনো — বিখ্যাত ও পুণ্যলক্ষণযুক্ত।
1.66.49
अरिष्टाऽसूत सुभगा देवी देवर्षितः पुरा ।
अलम्बुषा मिश्रकेशी विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ॥ १.६६.४९ ॥
পূর্বে দেবর্ষি থেকে দেবী সুভগা অরিষ্টা জন্ম দিলেন — অলম্বুষা, মিশ্রকেশী, বিদ্যুৎপর্ণা, তিলোত্তমা।
1.66.50
अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्वन्मनोरमा ।
केशिनी च सुबाहुश्च सुरता सुरजा तथा ॥ १.६६.५० ॥
অরুণা, রক্ষিতা, রম্ভা, তেমনই মনোরমা, কেশিনী, সুবাহু, সুরতা ও সুরজা।
1.66.51
सुप्रिया चातिबाहुश्च विख्यातौ च हाहा हूहूः ।
तुम्बुरुश्चेति चत्वारः स्मृता गन्धर्वसत्तमाः ॥ १.६६.५१ ॥
সুপ্রিয়া, অতিবাহু, বিখ্যাত হাহা ও হূহূ, এবং তুম্বুরু — এই চারজন শ্রেষ্ঠ গন্ধর্ব বলে স্মৃত।
1.66.52
अमृतं ब्राह्मणा गावो गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
अपत्यं कपिलायास्तु पुराणे परिकीर्तितम् ॥ १.६६.५२ ॥
অমৃত, ব্রাহ্মণ, গাভী, গন্ধর্ব ও অপ্সরাগণ, তেমনই — কপিলার সন্তান বলে পুরাণে কথিত আছে।
1.66.53
इति ते सर्वभूतानां संभवः कथितो मया ।
यथावत्संपरिख्यातो गन्धर्वाप्सरसां तथा ॥ १.६६.५३ ॥
এভাবে আমি তোমাদের কাছে সর্বভূতের উৎপত্তি বললাম; গন্ধর্ব ও অপ্সরাদেরও উৎপত্তি যথাযথভাবে বর্ণিত হলো।
1.66.54
भुजंगानां सुपर्णानां रुद्राणां मरुतां तथा ।
गवां च ब्राह्मणानां च श्रीमतां पुण्यकर्मणाम् ॥ १.६६.५४ ॥
সর্প, সুপর্ণ (গরুড়), রুদ্র, মরুৎ, তেমনই গাভী, ব্রাহ্মণ, শ্রীমান এবং পুণ্যকর্মাদের উৎপত্তিও।
1.66.55
आयुष्यश्चैव पुण्यश्च धन्यः श्रुतिसुखावहः ।
श्रोतव्यश्चैव सततं श्राव्यश्चैवानसूयता ॥ १.६६.५५ ॥
এটি আয়ুষ্কর, পুণ্যদায়ক, ধন্য, শ্রবণসুখকর; এটি সর্বদা শোনা উচিত, এবং ঈর্ষাহীন ব্যক্তির দ্বারা পাঠ করা উচিত।
1.66.56
इमं तु वंशं नियमेन यः पठे-
न्महात्मनां ब्राह्मणदेवसन्निधौ।
अपत्यलाभं लभते स पुष्कलं ।
श्रियं यशः प्रेत्य च शोभनां गतिम् ॥ १.६६.५६ ॥
যে ব্যক্তি নিয়মানুসারে ব্রাহ্মণ ও দেবতাদের সান্নিধ্যে মহাত্মাদের এই বংশ পাঠ করে, সে প্রচুর সন্তানলাভ, সমৃদ্ধি ও যশ লাভ করে এবং মৃত্যুর পর শুভ গতি প্রাপ্ত হয়।