મહાભારત · અધ્યાય 1.89

1.89.1

भगवन्विस्तरेणेह भरतस्य महात्मनः ।
जन्म कर्म च सुश्रूषोस्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १.८९.१ ॥

હે ભગવન્, અહીં મહાત્મા ભરતનો જન્મ અને કર્મો વિસ્તારથી કહો; હું સાંભળવા ઉત્સુક છું.

पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान् ।
पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता भरतसत्तम ॥ १.८९.२ ॥

પૌરવ વંશના સ્થાપક પરાક્રમી દુષ્યંત નામના રાજા ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીના રક્ષક હતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.

चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुङ्क्ते मनुजेश्वरः ।
समुद्रावरणांश्चापि देशान्स समितिंजयः ॥ १.८९.३ ॥

મનુષ્યોનો સ્વામી તે પૃથ્વીના ચોથા ભાગનો સંપૂર્ણ ઉપભોગ કરતો; સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા દેશો પર પણ તે શાસન કરતો; તે યુદ્ધોમાં વિજયી હતો.

आम्लेच्छावधिकान्सर्वान्स भुङ्क्ते रिपुमर्दनः ।
रत्नाकरसमुद्रान्तांश्चातुर्वर्ण्यजनावृतान् ॥ १.८९.४ ॥

શત્રુઓનું મર્દન કરનાર તે મ્લેચ્છો સુધીના સર્વ દેશો પર શાસન કરતો; રત્નાકર સમુદ્ર સુધી, ચાર વર્ણના લોકોથી ભરેલા પ્રદેશો પર પણ.

न वर्णसङ्करकरो न कृष्याकरकृज्जनः ।
न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राजनि शासति ॥ १.८९.५ ॥

તે રાજા શાસન કરતો ત્યારે વર્ણસંકર કરનાર, ખેતી કે ખાણકામ કરનાર, કે પાપ કરનાર કોઈ ન હતું.

धर्मे रतिं सेवमाना धर्मार्थावभिपेदिरे ।
तदा नरा नरव्याघ्र तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥ १.८९.६ ॥

ધર્મમાં પ્રીતિ રાખીને સેવા કરતા લોકોએ ધર્મ અને અર્થ બંને પ્રાપ્ત કર્યા; હે નરવ્યાઘ્ર, તે જનપદેશ્વરના સમયમાં લોકો આવા હતા.

नासीच्चोरभयं तात न क्षुधाभयमण्वपि ।
नासीद्व्याधिभयं चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥ १.८९.७ ॥

તે જનપદેશ્વરના રાજ્યમાં ચોરોનો ભય નહોતો, હે તાત, ભૂખનો ભય જરાય નહોતો, અને રોગનો ભય પણ નહોતો.

स्वधर्मै रेमिरे वर्णा दैवे कर्मणि निःस्पृहाः ।
तमाश्रित्य महीपालमासंश्चैवाकुतोभयाः ॥ १.८९.८ ॥

પોતપોતાના ધર્મમાં વર્ણો આનંદ પામ્યા; દૈવ કર્મોમાં નિઃસ્પૃહ રહીને, તે મહીપાલનો આશ્રય લઈને, ક્યાંથી પણ ભય વિનાના રહ્યા.

कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि रसवन्ति च ।
सर्वरत्नसमृद्धा च मही पशुमती तथा ॥ १.८९.९ ॥

મેઘ સમયસર વરસતો; પાક રસદાર હતા; સર્વ રત્નોથી સમૃદ્ધ અને પશુઓથી ભરેલી પૃથ્વી હતી.

स्वकर्मनिरता विप्रा नानृतं तेषु विद्यते ।
स चाद्भुतमहावीर्यो वज्रसंहननो युवा ॥ १.८९.१० ॥

પોતાના કર્મોમાં લાગેલા બ્રાહ્મણોમાં અસત્ય જોવા મળતું નહોતું; અને તે અદ્ભુત મહાપરાક્રમી, વજ્ર જેવા દૃઢ દેહવાળો યુવાન હતો.

उद्यम्य मन्दरं दोर्भ्यां वहेत्सवनकाननम् ।
चतुष्पथगदायुद्धे सर्वप्रहरणेषु च ॥ १.८९.११ ॥

બે હાથે મંદર પર્વત ઉપાડીને તેના વન અને ઉપવન સહિત વહન કરી શકે; ચાર રસ્તાના ગદાયુદ્ધમાં અને સર્વ શસ્ત્રોમાં (તે નિપુણ હતો).

नागपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च बभूव परिनिष्ठतः ।
बले विष्णुसमश्चासीत्तेजसा भास्करोपमः ॥ १.८९.१२ ॥

હાથીની પીઠ પર અને ઘોડાની પીઠ પર તે પૂર્ણ નિપુણ થયો; બળમાં તે વિષ્ણુ સમાન અને તેજમાં સૂર્ય સમાન હતો.

अक्षोभ्यत्वेऽर्णवसमः सहिष्णुत्वे धरासमः ।
संमतः स महीपालः प्रसन्नपुरराष्ट्रवान् ॥ १.८९.१३ ॥

અક્ષોભ્યતામાં સમુદ્ર સમાન અને સહિષ્ણુતામાં પૃથ્વી સમાન તે સંમાનિત મહીપાલ હતો; તેના નગર અને રાષ્ટ્ર પ્રસન્ન હતાં.

भूयो धर्मपरैर्भावैर्मुदितं जनमादिशत् ॥ १.८९.१४ ॥

ફરી તેણે ધર્મપરાયણ ભાવોથી આનંદિત થયેલા લોકોને આદેશ આપ્યો.