મહાભારત · અધ્યાય 10.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.8.1
तथा प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महारथे ।
कच्चित्कृपश्च भोजश्च भयार्तौ न व्यवर्तताम् ॥ १०.८.१ ॥
આ રીતે મહારથી દ્રોણપુત્ર છાવણી તરફ ગયા ત્યારે, ભયથી પીડાયેલા કૃપ અને ભોજ શું પાછા ફર્યા નહોતા?
10.8.2
कच्चिन्न वारितौ क्षुद्रौ रक्षिभिर्नोपलक्षितौ ।
असह्यमिति मन्वानौ न निवृत्तौ महारथौ ॥ १०.८.२ ॥
તે બે ક્ષુદ્ર મહારથીઓને રક્ષકોએ રોક્યા નહીં, જોયા નહીં? 'આ અસહ્ય છે' એમ માનીને તે બંને પાછા ફર્યા નહીં?
10.8.3
कच्चिदुन्मथ्य शिबिरं हत्वा सोमकपाण्डवान् ।
कृता प्रतिज्ञा सफला कच्चित्सञ्जय सा निशि ॥ १०.८.३ ॥
હે સંજય, રાત્રે છાવણીને મથીને સોમકો અને પાંડવોને મારીને તેની પ્રતિજ્ઞા સફળ થઈ?
10.8.4
दुर्योधनस्य पदवीं कच्चित्परमिकां रणे ।
गत्वातिष्ठदसौ द्रौणिः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १०.८.४ ॥
તે દ્રોણપુત્ર યુદ્ધમાં દુર્યોધનના પરમ પદને પામીને, અતિ દુષ્કર કર્મ કરીને ઊભો રહ્યો?
10.8.5
धृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां द्रौपद्याश्च सुतैः किल ।
सञ्छन्ना मेदिनी सुप्तैर्निहतैः पाण्डुसैनिकैः ॥ १०.८.५ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી અને દ્રૌપદીના પુત્રોએ મારેલા સૂતેલા પાંડવ સૈનિકોથી પૃથ્વી ઢંકાઈ ગઈ?
10.8.6
पाञ्चालैर्वा विनिहतैः शयानै रुधिरोक्षितैः ।
कच्चिन्महीतलं छन्नं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ १०.८.६ ॥
અથવા પાંચાલોએ મારેલા, લોહીથી લથબથ પડેલા લોકોથી પૃથ્વીતલ ઢંકાઈ ગયું છે? હે સંજય, તે મને કહે.
10.8.7
पाञ्चालैर्निहतौ वीरौ कच्चित्तु स्वपतां क्षितौ ।
कच्चित्ताभ्यां कृतं कर्म तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ १०.८.७ ॥
હે સંજય, પાંચાલોએ મારેલા એ બે વીરો શું ભૂમિ પર સૂતા છે? તેમણે કરેલું કર્મ મને કહે.
10.8.8
तस्मिन्प्रयाते शिबिरं द्रोणपुत्रे महात्मनि ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिमेवाभ्यवर्तताम् ॥ १०.८.८ ॥
મહાત્મા દ્રોણપુત્ર છાવણી તરફ ગયા ત્યારે કૃપ અને કૃતવર્મા દ્રૌણિની પાછળ ગયા.
10.8.9
अश्वत्थामा तु तौ दृष्ट्वा यत्नवन्तौ महारथौ ।
प्रहृष्टः शनकै राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ १०.८.९ ॥
પરંતુ એ બે યત્નશીલ મહારથીઓને જોઈને અશ્વત્થામા હર્ષિત થયો, અને હે રાજન, ધીમેથી આ વચન બોલ્યો.
10.8.10
यत्तौ भवन्तौ पर्याप्तौ सर्वक्षत्रस्य नाशने ।
किम्पुनर्योधशेषस्य प्रसुप्तस्य विशेषतः ॥ १०.८.१० ॥
તમે બંને સર્વ ક્ષત્રિયોનો નાશ કરવા સમર્થ છો; તો પછી સૂતેલા બાકીના યોદ્ધાઓનો નાશ કરવો તો ખાસ સહેલું.
10.8.11
अहं प्रवेक्ष्ये शिबिरं चरिष्यामि च कालवत् ।
यथा न कश्चिदपि वां जीवन्मुच्येत मानवः।
तथा भवद्ध्यां कार्यं स्यादिति मे निश्चिता मतिः ॥ १०.८.११ ॥
હું છાવણીમાં પ્રવેશીને કાળની જેમ વિચરીશ, જેથી જીવતો એક પણ માણસ છૂટી ન શકે; તમે બંનેએ પણ એ જ રીતે કરવું જોઈએ એવો મારો નિશ્ચિત મત છે.
10.8.12
इत्युक्त्वा प्राविशद्द्रौणिः पार्थानां शिबिरं महत् ।
अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्य विहाय भयमात्मनः ॥ १०.८.१२ ॥
એમ કહીને દ્રૌણિ પાંડવોની વિશાળ છાવણીમાં પ્રવેશ્યો; દરવાજેથી નહીં, પણ હુમલો કરીને, પોતાનો ભય છોડીને.
10.8.13
स प्रविश्य महाबाहुरुद्देशज्ञश्च तस्य ह ।
द्रौणिः परमसङ्क्रुद्धस्तेजसा प्रज्वलन्निव।
ततः पर्यचरत्सर्वं सम्प्रसुप्तं जनं निशि ॥ १०.८.१३ ॥
તે મહાબાહુ એ સ્થાન જાણીને અંદર પ્રવેશ્યો. દ્રોણનો પુત્ર અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, તેજથી બળતા હોય તેમ, રાત્રે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા સૌની વચ્ચે ફરવા લાગ્યો.
10.8.14
धृष्टद्युम्नस्य निलयं शनकैरभ्युपागमत् ॥ १०.८.१४ ॥
તે ધીમે ધીમે ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નિવાસ પાસે પહોંચ્યો.
10.8.15
ते तु कृत्वा महत्कर्म श्रान्ताश्च बलवद्रणे ।
प्रसुप्ता वै सुविश्वस्ताः स्वसैन्यपरिवारिताः ॥ १०.८.१५ ॥
તેઓએ મહાન કાર્ય કર્યું હતું અને ભીષણ યુદ્ધમાં થાકીને, પોતાના સૈન્યથી ઘેરાયેલા, સંપૂર્ણ વિશ્વાસથી ગાઢ નિદ્રામાં સૂતા હતા.
10.8.16
अथ प्रविश्य तद्वेश्म धृष्टद्युम्नस्य भारत ।
पाञ्चाल्यं शयने द्रौणिरपश्यत्सुप्तमन्तिकात् ॥ १०.८.१६ ॥
પછી, હે ભારત, ધૃષ્ટદ્યુમ્નના તે ભવનમાં પ્રવેશીને દ્રોણપુત્રે પાંચાલ્યને પલંગ પર સૂતેલો નજીકથી જોયો.
10.8.17
क्षौमावदाते महति स्पर्द्व्यास्तरणसंवृते ।
माल्यप्रवरसंयुक्ते धूपैश्चूर्णैश्च वासिते ॥ १०.८.१७ ॥
સફેદ રેશમી વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી, વિશાળ, ઉત્તમ પથારીઓથી આચ્છાદિત, શ્રેષ્ઠ હારોથી શણગારેલી, ધૂપ અને સુગંધી ચૂર્ણોથી સુવાસિત (શય્યા પર).
10.8.18
तं शयानं महात्मानं विस्रब्धमकुतोभयम् ।
अपोथयत पादेन शयनस्थं महीपते ॥ १०.८.१८ ॥
તે મહાત્માને, જે નિશ્ચિંત અને નિર્ભય સૂતો હતો, હે મહીપતિ, પલંગ પર પડેલા તેને તેણે પગથી લાત મારી.
10.8.19
सम्बुध्य चरणस्पर्शादुत्थाय रणदुर्मदः ।
अभ्यजानादमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् ॥ १०.८.१९ ॥
પગના સ્પર્શથી જાગીને, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત, અમિતાત્મા મહારથી દ્રોણપુત્રને ઓળખ્યો.
10.8.20
तमुत्पतन्तं शयनादश्वत्थामा महाबलः ।
केशेष्वालभ्य पाणिभ्यां निष्पिपेष महीतले ॥ १०.८.२० ॥
પથારીમાંથી કૂદી ઊઠતા તેને મહાબળવાન અશ્વત્થામાએ બંને હાથે વાળ પકડીને ભૂમિ પર દબાવ્યો.
10.8.21
स बलात्तेन निष्पिष्टः साध्वसेन च भारत ।
अभ्याक्रान्तश्च निद्रान्धो नाशकच्चेष्टितुं तदा ॥ १०.८.२१ ॥
હે ભારત, તેના બળથી દબાયેલો, ભયથી અને ઊંઘથી આંધળો થયેલો તે ત્યારે હલી પણ શક્યો નહીં.
10.8.22
निष्पिष्य तु ततो भूमौ पाञ्चाल्यं द्रौणिरञ्जसा ।
धनुषो ज्यां विमुच्याशु क्रूरबुद्धिरमर्षणः ॥ १०.८.२२ ॥
પછી પાંચાલ્યને ભૂમિ પર ઝડપથી દબાવીને, ક્રૂર બુદ્ધિ અને અસહિષ્ણુ દ્રૌણિએ તરત ધનુષની દોરી છોડી.
10.8.23
तस्य कण्ठेऽथ बद्ध्वा तां त्वरितः क्रोधमूर्च्छितः ।
द्रौणिः क्रूरं मनः कृत्वा पाञ्चाल्यमवधीत्तदा ॥ १०.८.२३ ॥
પછી તેના ગળામાં તે બાંધીને, ક્રોધથી મૂર્છિત દ્રૌણિએ ક્રૂર મન કરી તરત પાંચાલ્યને મારી નાખ્યો.
10.8.24
तमाक्रम्य पदा राजन्कण्ठे चोरसि पादयोः ।
तदन्तं विस्फुरन्तं च पशुमारममारयत् ॥ १०.८.२४ ॥
હે રાજન, તેને પગથી દબાવીને, ગળા અને છાતી પર, પગ પર ચડીને, અંત સુધી તરફડતા તેને પશુની જેમ મારી નાખ્યો.
10.8.25
स वार्यमाणस्तरसा बलाद्बलवता बली ।
तुदन्नखैस्तु स द्रौणिं नातिव्यक्तमुदाहरत् ॥ १०.८.२५ ॥
બળવાન દ્વારા બળપૂર્વક રોકાયેલો તે, નખ વડે ફાડતો, દ્રોણપુત્ર સાથે સ્પષ્ટ રીતે કંઈ બોલ્યો નહીં.
10.8.26
आचार्यपुत्र शस्त्रेण जहि मां मा चिरं कृथाः ।
त्वत्कृते सुकृतां लोकान्गच्छेयं द्विपदांवर ॥ १०.८.२६ ॥
આચાર્યપુત્ર, શસ્ત્રથી મને મારી નાખ, વિલંબ ન કર. તારે કારણે હું પુણ્યશાળીઓના લોકોમાં જાઉં, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.
10.8.27
एवमुक्त्वा तु वचनं विरराम परन्तपः ।
सुतः पाञ्चालराजस्य आक्रान्तो बलिना भृशम् ॥ १०.८.२७ ॥
આમ કહીને શત્રુઓને તપાવનાર પાંચાલ રાજાનો પુત્ર અટક્યો; બળવાને તેને અત્યંત દબાવ્યો હતો.
10.8.28
तस्याव्यक्तां तु तां वचं संश्रुत्य द्रौणिरब्रवीत् ।
आचार्यघातिनां लोका न सन्ति कुलपांसन।
तस्माच्छस्त्रेण निधनं न त्वमर्हसि दुर्मते ॥ १०.८.२८ ॥
તેના અસ્પષ્ટ વચન સાંભળીને દ્રોણપુત્ર બોલ્યો: 'આચાર્યને મારનારાઓના લોકો નથી. હે કુલકલંક, તેથી શસ્ત્રથી મૃત્યુ તું યોગ્ય નથી, હે દુર્મતિ.'
10.8.29
नृशंसेनातिवृत्तेन त्वया मे निहतः पिता ।
तस्मात्त्वमपि वध्यश्च नृशंसेन नृशंसकृत् ॥ १०.८.२९ ॥
'ક્રૂર અને મર્યાદા ઓળંગનાર તેં મારા પિતાને માર્યા. તેથી તું પણ વધ્ય છે, હે ક્રૂરકર્મી, ક્રૂર વડે.'
10.8.30
एवं ब्रुवाणस्तं वीरं सिंहो मत्तमिव द्विपम् ।
मर्मस्वभ्यवधीत्क्रुद्धः पादघातैः सुदारुणैः ॥ १०.८.३० ॥
આમ બોલતા તે વીરને, મદમસ્ત હાથીને સિંહ જેમ, ક્રોધે મર્મસ્થાનો પર અતિ ભયંકર પગના પ્રહારોથી માર્યો.
10.8.31
तस्य वीरस्य शब्देन मार्यमाणस्य वेश्मनि ।
अबुध्यन्त महाराज स्त्रियो ये चास्य रक्षिणः ॥ १०.८.३१ ॥
હે મહારાજ, તે વીર ઘરમાં મારાતો હતો ત્યારે તેના અવાજથી જે સ્ત્રીઓ અને તેના રક્ષકો હતા તે જાગી ગયા.
10.8.32
ते दृष्ट्वा धर्षयन्तं तमतिमानुषविक्रमम् ।
भूतमित्यध्यवस्यन्तो न स्म प्रव्याहरन्भयात् ॥ १०.८.३२ ॥
અતિમાનુષ પરાક્રમથી હુમલો કરતા તેને જોઈને, તે ભૂત છે એમ માનીને તેઓ ભયથી કંઈ બોલ્યા નહીં.
10.8.33
तं तु तेनाभ्युपायेन गमयित्वा यमक्षयम् ।
अध्यतिष्ठत तेजस्वी रथं प्राप्य सुदर्शनम् ॥ १०.८.३३ ॥
પરંતુ તે ઉપાયથી તેમને યમલોકે મોકલીને, તે તેજસ્વી સુદર્શન રથ પર ચડી ગયો.
10.8.34
स तस्य भवनाद्राजन्निष्क्रम्यानादयन्दिशः ।
रथेन शिबिरं प्रायाज्जिघांसुर्द्विषतो बली ॥ १०.८.३४ ॥
હે રાજન, તે બળવાન એ ઘરમાંથી બહાર નીકળીને, દિશાઓને અવાજથી ભરી દેતો, શત્રુઓને મારવાની ઇચ્છાથી રથમાં છાવણી તરફ ગયો.
10.8.35
अपक्रान्ते ततस्तस्मिन्द्रोणपुत्रे महारथे ।
सहितैः रक्षिभिः सर्वैः प्राणेदुर्योषितस्तदा ॥ १०.८.३५ ॥
ત્યારે તે મહારથી દ્રોણપુત્ર ચાલ્યો ગયો ત્યારે, રક્ષકો સહિત બધી સ્ત્રીઓ વિલાપ કરવા લાગી.
10.8.36
राजानं निहतं दृष्ट्वा भृशं शोकपरायणाः ।
व्याक्रोशन्क्षत्रियाः सर्वे धृष्टद्युम्नस्य भारत ॥ १०.८.३६ ॥
હે ભારત, રાજાને મરાયેલો જોઈને, અત્યંત શોકમાં ડૂબેલા સર્વ ક્ષત્રિયો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વિરુદ્ધ જોરથી બૂમો પાડવા લાગ્યા.
10.8.37
तासां तु तेन शब्देन समीपे क्षत्रियर्षभाः ।
सम्भ्रान्ताः समनह्यन्त किमेतदिति चाब्रुवन् ॥ १०.८.३७ ॥
તેમના તે અવાજથી નજીકના ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો ગભરાઈ ગયા, બખ્તર પહેર્યાં અને બોલ્યા, "આ શું છે?"
10.8.38
स्त्रियस्तु राजन्वित्रस्ता भारद्वाजं निरीक्ष्य ताः ।
अब्रुन्दीनकण्ठेन क्षिप्रमाद्रवतेति वै ॥ १०.८.३८ ॥
હે રાજન્! તે સ્ત્રીઓ ભયભીત થઈ ભારદ્વાજ (દ્રોણપુત્ર) તરફ જોઈને દીન સ્વરે બોલી, "જલદી ભાગી જા!"
10.8.39
राक्षसो वा मनुष्यो वा नैनं जानीम कोन्वयम् ।
हत्वा पाञ्चालराजानं रथमारुह्य तिष्ठति ॥ १०.८.३९ ॥
આ રાક્ષસ છે કે મનુષ્ય, અમે જાણતા નથી; પાંચાલ રાજાને મારીને રથ પર ચઢીને ઊભો છે.
10.8.40
ततस्ते योधमुख्यास्तं सहसा पर्यवारयन् ।
स तानापततः सर्वान्रुद्रास्त्रेण व्यपोथयत् ॥ १०.८.४० ॥
ત્યારે તે મુખ્ય યોદ્ધાઓએ તેને અચાનક ઘેરી લીધો. તેના પર ધસી આવતા બધાને તેણે રુદ્રાસ્ત્રથી પાડી દીધા.
10.8.41
धृष्टद्युम्नं च हत्वा स तांश्चैवास्य पदानुगान् ।
अपश्यच्छयने सुप्तमुत्तमौजसमन्तिके ॥ १०.८.४१ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્નને અને તેના અનુચરોને મારીને તેણે નજીકના પલંગ પર સૂતેલા ઉત્તમૌજસને જોયો.
10.8.42
तमप्याक्रम्य पादेन कण्ठे चोरसि तेजसा ।
तथैव मारयामास विनर्दन्तमरिन्दमम् ॥ १०.८.४२ ॥
તેને પણ પગથી દબાવીને, કંઠ અને છાતી પર પોતાના તેજથી, એવી જ રીતે ગર્જતા શત્રુદમનને તેણે મારી નાખ્યો.
10.8.43
युधामन्युश्च विक्रान्तो मत्वा तं राक्षसं स्म सः ।
गदामुद्यम्य वेगेन हृदि द्रौणिमताडयत् ॥ १०.८.४३ ॥
પરાક્રમી યુધામન્યુએ તેને રાક્ષસ માની વેગથી ગદા ઉગામી અને દ્રૌણિની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
10.8.44
गदाप्रहाराभिहतो नाचलद्द्रौणिराहवे ।
तमभिद्रुत्य वेगेन क्षितौ चैनमपातयत् ॥ १०.८.४४ ॥
ગદાના પ્રહારથી ઘાયલ થયા છતાં દ્રૌણિ યુદ્ધમાં ડગ્યા નહીં; વેગથી તેના પર ધસીને તેને ભૂમિ પર પાડી દીધો.
10.8.45
विस्फुरन्तं च पशुवत्तथैवैनममारयत् ।
तथा स वीरो हत्वा तं ततोऽन्यान्समुपाद्रवत् ॥ १०.८.४५ ॥
તરફડતા તેને પશુની જેમ એ જ રીતે મારી નાખ્યો; તે વીરે તેને હણીને પછી બીજાઓ પર હુમલો કર્યો.
10.8.46
संसुप्तानेव राजेन्द्र तत्र तत्र महारथान् ।
पाञ्चालवीरानाक्रम्य क्रुद्धो न्यहनदन्तिके।
स्फुरतो वेपमानांश्च शमितेव पशून्मखे ॥ १०.८.४६ ॥
હે રાજેન્દ્ર! સૂતેલા મહારથી પાંચાલ વીરો પર ક્રોધથી તૂટી પડીને, ત્યાં-ત્યાં નજીકના બધાને તેણે મારી નાખ્યા; યજ્ઞમાં પશુઓની જેમ તરફડતા અને કાંપતાઓને પણ મારી નાખ્યા.
10.8.47
ततो निस्त्रिंशमादाय जघानान्यान्पृथक्पृथक् ।
भागशो विचरन्मार्गानसियुद्वविशारदः ॥ १०.८.४७ ॥
પછી તલવાર લઈને તેણે બીજાઓને એક-એક કરીને માર્યા; તલવાર-યુદ્ધમાં નિપુણ તે જુદા-જુદા માર્ગોમાં ભાગોભાગ વિચરતો રહ્યો.
10.8.48
तथैव गुल्मे सम्प्रेक्ष्य शयानान्मध्यगौल्मिकान् ।
श्रान्तान्व्यस्तायुधान्सर्वानसिनैव व्यपोथयत् ॥ १०.८.४८ ॥
એ જ રીતે છાવણીમાં મધ્યમ રક્ષકોને થાકીને સૂતેલા અને શસ્ત્રો વિખરાયેલાં જોઈને, તેણે બધાને તલવારથી જ ઠોકી-ઠોકીને મારી નાખ્યા.
10.8.49
योधानश्वान्द्विपांश्चैव प्राच्छिनत्स वरासिना ।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गः कालसृष्ट इवान्तकः ॥ १०.८.४९ ॥
તેણે શ્રેષ્ઠ તલવારથી યોદ્ધાઓ, ઘોડાઓ અને હાથીઓને કાપી નાખ્યા. લોહીથી લથપથ શરીરે તે કાળે મોકલેલા અંતક જેવો લાગતો હતો.
10.8.50
विस्फुरद्भिश्च तैर्द्रौणिर्निस्त्रिंशस्योद्यमेन च ।
अवक्षेपेण चैवासेस्त्रिधा रक्तोक्षितोऽभवत् ॥ १०.८.५० ॥
તરફડતા શરીરોથી, તલવાર ઉગામવાથી અને ચલાવવાથી દ્રોણપુત્ર ત્રણ રીતે લોહીથી ભીંજાયો.
10.8.51
तस्य लोहितरक्तस्य दीप्तखङ्गस्य युध्यतः ।
अमानुष इवाकारो बभौ परमभीषणः ॥ १०.८.५१ ॥
લોહીથી લાલ થયેલો, ચમકતી તલવાર સાથે લડતો તેનો આકાર અમાનુષી અને અતિ ભયાનક લાગતો હતો.
10.8.52
ये त्वजाग्रन्त कौरव्य तेऽपि शब्देन मोहिताः ।
वीक्षमाणास्तु ते तत्र द्रौणिं दृष्ट्वा प्रविव्यथुः ॥ १०.८.५२ ॥
હે કૌરવ્ય! જે જાગતા હતા તેઓ પણ તે અવાજથી મોહિત થયા. ત્યાં દ્રોણપુત્રને જોઈને તેઓ અત્યંત વ્યથિત થયા.
10.8.53
तद्रूपं तस्य ते दृष्ट्वा क्षत्रियाः शत्रुकर्शनम् ।
राक्षसं मन्यमानास्तं नयनानि न्यमीलयन् ॥ १०.८.५३ ॥
તેનું તે રૂપ જોઈને શત્રુઓને પીડનારા તે ક્ષત્રિયોએ તેને રાક્ષસ માની આંખો બંધ કરી દીધી.
10.8.54
स घोररूपो व्यचरत्कालवच्छिबिरे तदा ।
अपश्यद्द्रौपदीपुत्रानवशिष्टांश्च सोमकान् ॥ १०.८.५४ ॥
તે ભયંકર રૂપે ત્યારે કાળ સમાન છાવણીમાં ફરવા લાગ્યો. તેણે દ્રૌપદીના બાકી રહેલા પુત્રો અને સોમકોને જોયા.
10.8.55
तेन शब्देन वित्रस्ता धनुर्हस्ता महारथाः ।
धृष्टद्युम्नं हतं श्रुत्वा द्रौपदेया विशाम्पते।
अवाकिरञ्शरव्रातैर्भारद्वाजमभीतवत् ॥ १०.८.५५ ॥
એ અવાજથી ભયભીત થયેલા ધનુષ્યધારી મહારથીઓએ, હે પ્રજાપતિ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન મરાયો છે એમ સાંભળીને, દ્રૌપદીના પુત્રોએ નિર્ભય હોય તેમ ભારદ્વાજ (અશ્વત્થામા) પર બાણોનો વરસાદ કર્યો.
10.8.56
ततस्तेन निनादेन सम्प्रबुद्धाः प्रभद्रकाः ।
शिलीमुखैः शिखण्डी च द्रोणपुत्रं समार्दयन् ॥ १०.८.५६ ॥
ત્યારે એ ગર્જનાથી સંપૂર્ણ જાગૃત થયેલા પ્રભદ્રકો અને શિખંડીએ બાણોથી દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા)ને ભારે પીડા આપી.
10.8.57
भारद्वाजः स तान्दृष्ट्वा शरवर्षाणि वर्षतः ।
ननाद बलवन्नादं जिघांसुस्तान्महारथान् ॥ १०.८.५७ ॥
ભારદ્વાજ (અશ્વત્થામા)એ બાણોનો વરસાદ વરસાવતા તેમને જોયા; એ મહારથીઓને મારવાની ઇચ્છાથી તેણે બળપૂર્વક ગર્જના કરી.
10.8.58
ततः परमसङ्क्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
अवरुह्य रथोपस्थात्त्वरमाणोऽभिदुद्रुवे ॥ १०.८.५८ ॥
ત્યારે અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, પિતાના વધનું સ્મરણ કરીને, રથના આસનેથી ઊતરીને તે ઉતાવળે આગળ દોડ્યો.
10.8.59
सहस्रचन्द्रविमलं गृहीत्वा चर्म संयुगे ।
खङ्गं च विमलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृतम्।
द्रौपदेयानभिद्रुत्य खङ्गेन व्यधमद्बली ॥ १०.८.५९ ॥
યુદ્ધમાં હજાર ચંદ્રો જેવી ઉજ્જવળ ઢાલ અને સોનાથી શણગારેલી નિર્મળ દિવ્ય તલવાર લઈ, દ્રૌપદીના પુત્રો પર ધસી જઈને એ બળવાને તલવારથી તેમને પાડી નાખ્યા.
10.8.60
ततः स नरशार्दूलः प्रतिविन्ध्यं महाहवे ।
कुक्षिदेशेऽवधीद्राजन्स हतो न्यपतद्भुवि ॥ १०.८.६० ॥
ત્યારે એ નરશાર્દૂળે મહાયુદ્ધમાં પ્રતિવિંધ્યના પેટમાં પ્રહાર કર્યો, હે રાજન્; તે મરાઈને ભૂમિ પર પડી ગયો.
10.8.61
प्रासेन विद्ध्वा द्रौणिं तु सुतसोमः प्रतापवान् ।
पुनश्चासिं समुद्यम्य द्रोणपुत्रमुपाद्रवत् ॥ १०.८.६१ ॥
પ્રતાપી સુતસોમે ભાલાથી દ્રૌણિને વીંધીને ફરી તલવાર ઉગામી દ્રોણપુત્ર પર ધસી ગયો.
10.8.62
सुतसोमस्य सासिं तं बाहुं छित्त्वा नरर्षभ ।
पुनरप्याहनत्पार्श्वे स भिन्नहृदयोऽपतत् ॥ १०.८.६२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, દ્રૌણિએ સુતસોમનો તલવારસહિતનો તે હાથ કાપી નાખ્યો અને ફરી તેની બાજુ પર પ્રહાર કર્યો; હૃદય ભેદાઈ જતાં તે પડી ગયો.
10.8.63
नाकुलिस्तु शतानीको रथचक्रेण वीर्यवान् ।
दोर्भ्यामुत्क्षिप्य वेगेन वक्षस्येनमताडयत् ॥ १०.८.६३ ॥
નકુલનો પુત્ર શતાનીક વીર હતો; તેણે રથના ચક્રથી બંને હાથે તેને ઊંચકીને વેગથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
10.8.64
अताडयच्छतानीकं मुक्तचक्रं द्विजस्तु सः ।
स विह्वलो ययौ भूमिं ततोऽस्यापाहरच्छिरः ॥ १०.८.६४ ॥
દ્વિજ (દ્રૌણિ) એ ચક્ર છોડીને શતાનીક પર પ્રહાર કર્યો; તે વિહ્વળ થઈ જમીન પર પડ્યો, પછી તેનું માથું કાપી નખાયું.
10.8.65
श्रुतकर्मा तु परिघं घोरं गृह्य दुरासदम् ।
अताडयत्समुद्यम्य वेगेन द्रौणिमुत्स्मयन् ॥ १०.८.६५ ॥
શ્રુતકર્માએ ભયંકર, દુર્ધર્ષ પરિઘ ઉપાડીને વેગથી ઉગામ્યો અને હસતાં હસતાં દ્રૌણિ પર પ્રહાર કર્યો.
10.8.66
स तु तं श्रुतकर्माणमास्ये जघ्ने वरासिना ।
स हतो न्यपतद्भूमौ विमूर्धा विकृताननः ॥ १०.८.६६ ॥
તેણે શ્રુતકર્માના મોં પર ઉત્તમ તલવારથી પ્રહાર કર્યો; તે મરાયો અને માથા વગરનો, વિકૃત ચહેરા સાથે જમીન પર પડ્યો.
10.8.67
तेन शब्देन वीरस्तु श्रुतकीर्तिरबुध्यत ।
अश्वत्थामानमासाद्य शरवर्षैरवाकिरत् ॥ १०.८.६७ ॥
તે અવાજથી વીર શ્રુતકીર્તિ જાગ્યો; અશ્વત્થામા પાસે જઈ બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
10.8.68
शरैराच्छादितस्तेन द्रोणपुत्रो महारथः ।
अदृश्यत महाराज श्वाविच्छललतो यथा ॥ १०.८.६८ ॥
તેના બાણોથી ઢંકાયેલો મહારથી દ્રોણપુત્ર, હે મહારાજ, શાહુડીના કાંટાથી ઢંકાયેલા જેવો દેખાયો.
10.8.69
तस्यापि शरवर्षाणि चर्मणा प्रतिवार्य सः ।
सकुण्डलं शिरः कायाद्वाजमानमपाहरत् ॥ १०.८.६९ ॥
તેના બાણવર્ષાને પણ ઢાલથી રોકીને તેણે કુંડળ સહિત ચમકતું માથું ધડથી કાપી નાખ્યું.
10.8.70
ततो भीष्मनिहन्तारं सह सर्वैः प्रभद्रकैः ।
आहनत्सर्वतो वीरं नानाप्रहरणैर्बलात् ॥ १०.८.७० ॥
પછી ભીષ્મનો વધ કરનાર તે વીરને સર્વ પ્રભદ્રકો સાથે, ચારે બાજુથી વિવિધ શસ્ત્રોથી બળપૂર્વક પ્રહાર કર્યો.
10.8.71
शिलीमुखेन चाप्येनं भ्रुवोर्मध्ये समार्पयत् ॥ १०.८.७१ ॥
અને એક બાણથી તેની ભ્રમરોની વચ્ચે પણ તેને માર્યો.
10.8.72
स तु क्रोधसमाविष्टो द्रोणपुत्रो महाबलः ।
शिखण्डिनं समासाद्य द्विधा चिच्छेद सोसिना ॥ १०.८.७२ ॥
પછી ક્રોધથી ભરાયેલા મહાબળવાન દ્રોણપુત્રે શિખંડી પાસે જઈ તલવારથી તેને બે ટુકડા કરી કાપ્યો.
10.8.73
शिखण्डिनं ततो हत्वा क्रोधाविष्टः परन्तपः ।
प्रभद्रकगणान्सर्वानभिदुद्राव वेगवान् ॥ १०.८.७३ ॥
પછી શિખંડીને મારીને, ક્રોધથી ભરાયેલો શત્રુતાપક તે વેગવાન યોદ્ધો પ્રભદ્રકોના સર્વ સમૂહો પર ધસી ગયો.
10.8.74
यच्च शिष्टं विराटस्य बलं तु भृशमाद्रवत् ।
द्रुपदस्य च पुत्राणां पौत्राणां सुहृदामपि।
चकार कदनं घोरं दृष्ट्वा तत्र महाबलः ॥ १०.८.७४ ॥
વિરાટનું બાકી રહેલું સૈન્ય અને દ્રુપદના પુત્રો, પૌત્રો તથા મિત્રોનું સૈન્ય પણ અત્યંત ભાગતું જોઈ તે મહાબલીએ ત્યાં ભયંકર સંહાર કર્યો.
10.8.75
अन्यानन्यांश्च पुरुषानभिसृत्याभिसृत्य च ।
न्यकृन्तदसिना द्रौणिरसिमार्गविशारदः ॥ १०.८.७५ ॥
એક પછી એક માણસો પાસે જઈને, તલવારના માર્ગોમાં નિપુણ દ્રોણપુત્રે તલવાર વડે તેમને કાપી નાખ્યા.
10.8.76
कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् ।
रक्ताम्बरधरां घोरां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम् ॥ १०.८.७६ ॥
લાલ મુખ અને લાલ નેત્રોવાળી, લાલ માળા અને લેપ ધારણ કરેલી, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, ભયંકર, હાથમાં પાશ ધરેલી કુટુંબિની કાલી.
10.8.77
ददृशुः कालरात्रिं ते स्मयमानामिव स्थिताम् ।
नराश्वकुञ्जरान्पाशैर्बद्धा घोरैः प्रतस्थुषीम् ॥ १०.८.७७ ॥
તેમણે કાલરાત્રિને જોઈ; તે જાણે હસતી ઊભી હતી; ભયંકર પાશોથી માણસો, ઘોડા અને હાથીઓને બાંધીને તે પ્રયાણ કરી રહી હતી.
10.8.78
वहन्तीं विविधान्प्रेतान्पाशबद्वान्विमूर्धजान् ।
तथैव च सदा राजन्न्यस्तशस्त्रान्महारथान् ॥ १०.८.७८ ॥
તે પાશોથી બંધાયેલા, વિખરાયેલા વાળવાળા વિવિધ પ્રેતોને વહન કરી રહી હતી; હે રાજન, તેવી જ રીતે શસ્ત્ર મૂકી દીધેલા મહારથીઓને પણ.
10.8.79
स्वप्ने सुप्तान्नयन्तीं तां रात्रिष्वन्यासु मारिष ।
ददृशुर्योधमुख्यास्ते घ्नन्तं द्रौणिं च नित्यदा ॥ १०.८.७९ ॥
હે મારિષ, સ્વપ્નમાં તે મુખ્ય યોદ્ધાઓ સૂતેલાઓને તેને લઈ જતી જોતા, અને અન્ય રાત્રિઓમાં પણ દ્રોણપુત્રને સદા પ્રહાર કરતો જોતા.
10.8.80
यतः प्रभृति सङ्ग्रामः कुरुपाण्डवसेनयोः ।
ततः प्रभृति तां कन्यामपश्यन्द्रौणिमेव च ॥ १०.८.८० ॥
કુરુ અને પાંડવ સેનાઓ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી તેમણે તે કન્યાને અને દ્રોણપુત્રને જોયા.
10.8.81
तांस्तु दैवहतान्पूर्वं पश्चाद्द्रौणिर्व्यपातयत् ।
त्रासयन्सर्वभूतानि विनदन्भैरवान्रवान् ॥ १०.८.८१ ॥
પૂર્વે દૈવથી હણાયેલાઓને પછી દ્રોણપુત્રે પાડી નાખ્યા; સર્વ પ્રાણીઓને ત્રાસ આપતો ભયંકર અવાજોથી ગર્જતો.
10.8.82
तदनुस्मृत्य ते वीरा दर्शनं पूर्वकालिकम् ।
इदं तदित्यमन्यन्त दैवेनोपनिपीडिताः ॥ १०.८.८२ ॥
પૂર્વકાળનું તે દર્શન સ્મરીને, દૈવથી પીડાયેલા તે વીરો આ જ તે છે એમ વિચારવા લાગ્યા.
10.8.83
ततस्तेन निनादेन प्रत्यबुध्यन्त धन्विनः ।
शिबिरे पाण्डवेयानां शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १०.८.८३ ॥
ત્યારે તે અવાજથી પાંડવોની છાવણીમાં સેંકડો અને હજારો ધનુર્ધરો જાગી ગયા.
10.8.84
सोऽच्छिनत्कस्यचित्पदौ जघनं चैव कस्यचित् ।
कांश्चिद्बिभेदपार्श्वेषु कालसृष्ट इवान्तकः ॥ १०.८.८४ ॥
તેણે કોઈના પગ કાપ્યા, કોઈની કમર પણ; કેટલાકને બાજુઓમાં વીંધ્યા, કાળે સર્જેલા અંતક જેવો.
10.8.85
अत्युग्रप्रतिपिष्टैश्च नदद्भिश्च भृशोत्कटैः ।
गजाश्वमथितैश्चान्यैर्मही कीर्णाऽभवत्प्रभो ॥ १०.८.८५ ॥
અત્યંત ઉગ્રપણે કચડાયેલા, ચીસો પાડતા અને અતિ ભયંકર લોકોથી, હાથી-ઘોડાઓથી કચડાયેલા અન્યોથી, હે પ્રભો, પૃથ્વી આચ્છાદિત થઈ ગઈ.
10.8.86
क्रोशतां किमिदं कोऽयं कः शब्दः किन्नु किं कृतम् ।
पाञ्चालानां तथा द्रौणिरन्तकः समपद्यत ॥ १०.८.८६ ॥
રડતા લોકોમાં આ શું છે? આ કોણ છે? કયો અવાજ? શું થયું છે? પાંચાલો માટે દ્રોણપુત્ર યમ બન્યો.
10.8.87
अपेतशस्त्रसन्नाहान्सन्नद्वान्पाण्डुसृञ्जयान् ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय द्रौणिः प्रहरतां वरः ॥ १०.८.८७ ॥
શસ્ત્ર અને બખ્તર વિનાના, બખ્તરધારી પાંડવો અને સૃંજયોને, પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણપુત્રે મૃત્યુલોકે મોકલ્યા.
10.8.88
ततस्तच्छस्त्रवित्रस्ता भयादभ्यपतन्नराः ।
निद्रान्धा नष्टसंज्ञाश्च तत्रतत्र निपेतिरे ॥ १०.८.८८ ॥
ત્યારે શસ્ત્રોથી ત્રસ્ત માણસો ભયથી આમતેમ દોડ્યા; ઊંઘથી આંધળા અને ભાન ગુમાવેલા તેઓ ત્યાંત્યાં પડ્યા.
10.8.89
ऊरुस्तम्भगृहीताश्च कश्मलाभिहतौजसः ।
विनदन्तो भृशं त्रस्ता निरैक्षन्त परस्परम् ॥ १०.८.८९ ॥
જાંઘો જકડાઈ ગયેલા, મૂર્છાથી બળહીન થયેલા, અતિ ચીસો પાડતા અને ભયભીત તેઓ એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા.
10.8.90
ततो रथं पुनर्द्रौणिरास्थितो भीमदर्शनः ।
धनुष्पाणिः शरैरन्यान्प्रैषयद्वै यमक्षयम् ॥ १०.८.९० ॥
ત્યારે ભયંકર દેખાતા દ્રોણપુત્ર ફરી રથ પર ચડ્યા, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને બાણોથી બીજાઓને યમલોકે મોકલ્યા.
10.8.91
पुनरुत्पततश्चापि दूरादपि नरोत्तमान् ।
शूरान्सम्पततश्चान्यान्कालरात्र्यै न्यवेदयत् ॥ १०.८.९१ ॥
ફરી ઊઠતા, દૂરથી પણ આવતા નરોત્તમોને અને આગળ ધસતા બીજા શૂરોને તેણે કાલરાત્રિને સોંપ્યા.
10.8.92
तथैव स्यन्दनाग्रेण प्रमथन्स व्यरोचत ।
शरवर्षैश्च विविधैरवर्षच्छात्रवांस्ततः ॥ १०.८.९२ ॥
એ જ રીતે રથના આગળના ભાગથી કચડતો તે શોભી ઊઠ્યો; પછી વિવિધ બાણવર્ષાથી શત્રુઓ પર વરસ્યો.
10.8.93
पुनश्च सुविचित्रेण शतचन्द्रेण चर्मणा ।
तेन चाकाशवर्णेन तथाचरत सोऽसिना ॥ १०.८.९३ ॥
ફરી અતિ વિચિત્ર શતચંદ્ર ઢાલ અને આકાશવર્ણ તલવારથી તે એ જ રીતે ફર્યો.
10.8.94
तथा स शिबिरं तेषां द्रौणिराहवदुर्मदः ।
व्यक्षोभयत राजेन्द्र महाह्दमिव द्विपः ॥ १०.८.९४ ॥
એ જ રીતે યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત દ્રોણપુત્રે તેમની છાવણીને ખળભળાવી દીધી, હે રાજેન્દ્ર, જેમ હાથી મોટા સરોવરને મથી નાખે છે.
10.8.95
उत्पेतुस्तेन शब्देन योधा राजन्विचेतसः ।
निद्रार्ताश्च भयार्ताश्च व्यधावन्त ततस्ततः ॥ १०.८.९५ ॥
તે અવાજથી યોદ્ધાઓ, હે રાજન, ગૂંચવાઈને ઊઠ્યા; ઊંઘ અને ભયથી પીડિત થઈને તેઓ આમતેમ દોડવા લાગ્યા.
10.8.96
विस्वरं चुक्रुशुश्चान्ये बह्वबद्वं तथाऽवदन् ।
न च स्म प्रत्यपद्यन्त शस्त्राणि वसनानि च ॥ १०.८.९६ ॥
બીજા અપશબ્દ સ્વરે ચીસો પાડ્યા, અસંબદ્ધ બોલ્યા; તેમને શસ્ત્રો કે વસ્ત્રો મળ્યાં નહીં.
10.8.97
विमुक्तकेशाश्चाप्यन्ये नाभ्यजानन्परस्परम् ।
उत्पतन्तोऽपतञ्श्रान्ताः केचित्तत्राभ्रमंस्तदा।
पुरीषमसृजन्केचित्केचिन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः ॥ १०.८.९७ ॥
કેટલાકના વાળ વિખરાયેલા હતા, અને બીજા એકબીજાને ઓળખી શકતા નહોતા. કેટલાક કૂદતા અને પડતા, થાકીને ત્યાં જ ભટકતા હતા. કેટલાકે મળત્યાગ કર્યો, કેટલાકે મૂત્ર વહાવ્યું.
10.8.98
बन्धनानि च राजेन्द्र सञ्छिद्य तुरगा द्विपाः ।
समं पर्यपतंश्चान्ये कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ १०.८.९८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ઘોડા અને હાથીઓ બંધનો કાપીને સાથે દોડી ગયા; બીજા પણ મોટો કોલાહલ મચાવતા રહ્યા.
10.8.99
तत्र केचिन्नरा भीता व्यलीयन्त महीतले ।
तथैव तान्निपतितानपिंषन्गजवाजिनः ॥ १०.८.९९ ॥
ત્યાં કેટલાક માણસો ડરીને ધરતી પર સંતાઈ ગયા; અને પડેલાઓને જ હાથીઓ અને ઘોડાઓ કચડતા રહ્યા.
10.8.100
तस्मिंस्तथा वर्तमाने रक्षांसि पुरुषर्षभ ।
हृष्टानि व्यनदन्नुच्चैर्मुदा युक्तानि सत्तम ॥ १०.८.१०० ॥
હે પુરુષર્ષભ, એમ થતું હતું ત્યારે રાક્ષસો આનંદથી ભરાઈને મોટેથી ગર્જવા લાગ્યા. હે સત્તમ.
10.8.101
स शब्दः प्रेरितो राजन्भूतसङ्घैर्मुदा युतैः ।
अपूरयद्दिशः सर्वा दिवं चातिमहान्स्वनः ॥ १०.८.१०१ ॥
હે રાજન, આનંદથી ભરેલા ભૂતગણો દ્વારા પ્રેરિત એ શબ્દે બધી દિશાઓ અને સ્વર્ગ ભરી દીધું; તે અતિ મહાન ધ્વનિ હતો.
10.8.102
तेषामार्तरवं श्रुत्वा वित्रस्ता गजवाजिनः ।
मुक्ताः पर्यपतन्राजन्मृद्गन्तः शिबिरे जनम् ॥ १०.८.१०२ ॥
તેમનો આર્ત અવાજ સાંભળીને ભયભીત હાથીઓ અને ઘોડાઓ છૂટીને, હે રાજન, છાવણીમાં લોકોને કચડતા દોડી ગયા.
10.8.103
तैस्तत्र परिधावद्भिश्चरणोदीरितं रजः ।
अकरोच्छिबिरे तेषां रजन्यां द्विगुणं तमः ॥ १०.८.१०३ ॥
ત્યાં દોડતા તેમના પગોથી ઉડેલી ધૂળે તે રાત્રે છાવણીમાં અંધારું બમણું કરી નાખ્યું.
10.8.104
तस्मिंस्तमसि सञ्जाते प्रमूढाः सर्वतो जनाः ।
नाजानन्पितरः पुत्रान्भ्रातॄन्भ्रातर एव च ॥ १०.८.१०४ ॥
તે અંધકાર છવાયો ત્યારે ચારેબાજુના લોકો સંપૂર્ણપણે મૂંઝાઈ ગયા; પિતાઓ પુત્રોને અને ભાઈઓ ભાઈઓને ઓળખી ન શક્યા.
10.8.105
गजो राजानतिक्रम्य निर्मनुष्या हया हयान् ।
अताडयंस्तथाऽभञ्जंस्तथाऽमृद्गंश्च भारत ॥ १०.८.१०५ ॥
હે ભારત, હાથીઓ રાજાઓને કચડીને આગળ ચાલ્યા; સવાર વગરના ઘોડાઓએ બીજા ઘોડાઓને મારી, તોડી અને કચડી નાખ્યા.
10.8.106
ते भग्नाः प्रपतन्ति स्म मृद्रन्तश्च परस्परम् ।
न्यपातयंस्तथा चान्यान्पातयित्वा तदाऽपिषन् ॥ १०.८.१०६ ॥
ભાંગી પડેલા તેઓ એકબીજાને કચડતા પડ્યા; બીજાઓને પણ પાડી દીધા, પાડીને તે જ સમયે તેમને કચડી નાખ્યા.
10.8.107
विचेतसः सनिद्राश्च तमसा चावृता नराः ।
जघ्रुः स्वानेव तत्राथ कालेनैव प्रचोदिताः ॥ १०.८.१०७ ॥
મૂંઝાયેલા, ઊંઘથી ભરેલા અને અંધકારથી ઘેરાયેલા માણસોએ ત્યાં પોતાના જ લોકોને માર્યા; જાણે કાળે જ તેમને પ્રેર્યા હોય.
10.8.108
त्यक्त्वाद्वाराणि च द्वास्थास्तथागुल्मानिगौल्मिकाः ।
प्राद्रवन्त यथाशक्ति कांदिशीका विचेतसः ॥ १०.८.१०८ ॥
દરવાજા છોડીને દ્વારપાળો, અને એ જ રીતે ચોકીઓના રક્ષકો, મૂંઝાઈને જેટલી શક્તિ હતી તેટલી દોડીને ભાગી ગયા.
10.8.109
विप्रनष्टाश्च तेऽन्योन्यं नाजानन्तस्तथा विभो ।
क्रोशन्तस्तात पुत्रेति दैवोपहतचेतसः ॥ १०.८.१०९ ॥
હે વિભો, તેઓ વિખેરાઈ ગયા અને એકબીજાને ઓળખી ન શક્યા. 'હે તાત! હે પુત્ર!' એમ બૂમો પાડતા, દૈવથી હણાયેલા ચિત્ત સાથે (તેઓ ભટકતા રહ્યા).
10.8.110
पलायतां दिशस्तेषां स्वानप्युत्सृज्य बान्धवान् ।
गोत्रनामभिरन्योन्यमाक्रन्दन्त ततो जनाः ॥ १०.८.११० ॥
ભાગી જતા તેઓએ દિશાઓમાં, પોતાના સગાંઓને પણ છોડીને, ગોત્ર અને નામથી એકબીજાને બૂમ પાડી.
10.8.111
हाहाकारं च कुर्वाणाः पृथिव्यां शेरते परे ।
तान्बुद्धा रणमध्येऽसौ द्रोणपुत्रो व्यपोथयत् ॥ १०.८.१११ ॥
'હાય હાય' કરતા બીજા લોકો ધરતી પર પડ્યા હતા. તેમને જોઈને રણની મધ્યમાં તે દ્રોણપુત્રે તેમને કચડી નાખ્યા.
10.8.112
तत्रापरे वध्यमाना मुहुर्महुरचेतसः ।
शिबिरान्निष्पतन्ति स्म क्षत्रिया भयपीडिताः ॥ १०.८.११२ ॥
ત્યાં બીજા લોકો વારંવાર હણાતા, મૂંઝાયેલા ચિત્ત સાથે, ભયથી પીડાયેલા ક્ષત્રિયો છાવણીમાંથી બહાર દોડી ગયા.
10.8.113
तांस्तु निष्पतितांस्त्रस्ताञ्शिबिराज्जीवितैषिणः ।
कृतवर्मा कृपश्चैव द्वारदेशे निजघ्नतुः ॥ १०.८.११३ ॥
છાવણીમાંથી બહાર દોડી ગયેલા, ભયભીત અને જીવ બચાવવા ઇચ્છતા તેમને કૃતવર્મા અને કૃપે દરવાજે જ હણી નાખ્યા.
10.8.114
विसस्तयन्त्रकवचान्मुक्तकेशान्कृताञ्जलीन् ।
वेपमानान्क्षितौ भीतान्त्रैव कांश्चिदमुच्यताम् ॥ १०.८.११४ ॥
બખ્તર અને બંધનો ઢીલાં, વાળ ખુલ્લા, હાથ જોડેલા, કંપતા, ધરતી પર ભયભીત પડેલા — તેમાંના કેટલાકને છોડી દેવાયા.
10.8.115
नामुच्यत तयोः कश्चिन्निष्क्रान्तः शिबिराद्बहिः ।
कृपश्चैव महाराज हार्दिक्यश्चैव दुर्मतिः। ॥ १०.८.११५ ॥
હે મહારાજ, તેમાંથી કોઈ છાવણીની બહાર નીકળીને બચી ન શક્યો; કૃપ અને દુર્મતિ હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા) પણ નહીં.
10.8.116
भूयश्चैव चिकीर्षन्तौ द्रौणपुत्रस्य तौ प्रियम् ।
त्रिषु देशेषु ददतुः शिबिरस्य हुताशनम् ॥ १०.८.११६ ॥
ફરીથી, દ્રોણપુત્રનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી તે બન્નેએ છાવણીનાં ત્રણ સ્થળોએ આગ લગાવી.
10.8.117
ततः प्रकाशे शिबिरे खङ्गेन पितृनन्दनः ।
अश्वत्थामा महाराज व्यचरत्कृतहस्तवत् ॥ १०.८.११७ ॥
પછી, હે મહારાજ, પ્રકાશિત છાવણીમાં પિતાનો પ્રિય અશ્વત્થામા તલવાર લઈને કુશળ હાથવાળાની જેમ વિચરવા લાગ્યો.
10.8.118
कांश्चिदापततो वीरानपरांश्चैव धावतः ।
व्ययोजयत खङ्गेन प्राणैर्द्विजवरोत्तमः ॥ १०.८.११८ ॥
તેના પર ધસી આવતા કેટલાક વીરોને અને ભાગતા બીજાઓને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે તલવારથી પ્રાણરહિત કરી નાખ્યા.
10.8.119
कांश्चिद्योधान्स खङ्गेन मध्ये सञ्छिद्य वीर्यवान् ।
अशातयद्द्रोणपुत्रः संरब्धस्तिलकाण्डवत् ॥ १०.८.११९ ॥
કેટલાક યોદ્ધાઓને તે પરાક્રમી દ્રોણપુત્રે ક્રોધે ભરાઈ તલવારથી વચ્ચેથી કાપી નાખીને તલના દાંડાની જેમ પાડી દીધા.
10.8.120
निनदद्भिर्भृशायस्तैर्नराश्वद्विरदोत्तमैः ।
पतितैरभवत्कीर्णा मेदिनी भरतर्षभ ॥ १०.८.१२० ॥
ગર્જના કરતા, લોખંડી શસ્ત્રધારી ઉત્તમ મનુષ્યો, ઘોડાઓ અને હાથીઓના પડવાથી, હે ભરતર્ષભ, પૃથ્વી ઢંકાઈ ગઈ.
10.8.121
मानुषाणां सहस्रेषु हतेषु पतितेषु च ।
उदतिष्ठन्कबन्धानि बहून्युत्थाय चापतन् ॥ १०.८.१२१ ॥
હજારો માણસો માર્યા જઈને પડ્યા ત્યારે અનેક માથા વગરના ધડ ઊઠીને ફરી પડતા હતા.
10.8.122
सायुधान्साङ्गदान्बाहून्विचकर्त शिरांसि च ।
हस्तिहस्तोपमानूरून्हस्तान्पादांश्च भारत ॥ १०.८.१२२ ॥
હે ભારત, તેણે શસ્ત્રો અને બાજુબંધ સહિતના હાથ, માથાં, હાથીની સૂંઢ જેવી જાંઘો, હાથ અને પગ કાપી નાખ્યા.
10.8.123
पृष्ठच्छिन्नान्पार्श्वच्छिन्नाञ्शिरश्छिन्नांस्तथापरान् ।
स महात्माकरोद्द्रौणिः कांश्चिच्चापि पराङ्मुखान् ॥ १०.८.१२३ ॥
મહાત્મા દ્રોણપુત્રે પીઠમાં કપાયેલા, બાજુમાં કપાયેલા, માથું કપાયેલા અને બીજાઓને, તેમજ પીઠ ફેરવી લીધેલા કેટલાકને પણ એવા બનાવી દીધા.
10.8.124
मध्यदेशे नरानन्यांश्चिच्छेदान्यांश्च कर्णतः ।
अंसदेशे निहत्यान्यान्काये प्रावेशयच्छिरः ॥ १०.८.१२४ ॥
તેણે કેટલાકને વચ્ચેના ભાગે કાપ્યા, બીજાઓને કાન તરફથી કાપ્યા, અને બીજાને ખભા પર પ્રહાર કરી મારીને તેમના માથાં ધડમાં ઘુસાડ્યાં.
10.8.125
एवं हि बहुभिः शस्त्रैर्घ्नतोऽपि बलवत्तरान् ।
तमसा रजनी घोरा बभौ दारुणदर्शना ॥ १०.८.१२५ ॥
આ રીતે ઘણાં શસ્ત્રોથી બળવાન યોદ્ધાઓને પણ મારતા તેની સામે, અંધકારથી ઘેરાયેલી ભયાનક રાત્રિ દારુણ દૃશ્ય બનીને ચમકી ઊઠી.
10.8.126
किञ्चित्प्राणैश्च पुरुषैर्हतैश्चान्यैः सहस्रशः ।
बहुना च गजाश्वेन भूतभूद्भीमदर्शना ॥ १०.८.१२६ ॥
કેટલાક જીવિત પુરુષો, હજારો માર્યા ગયેલા બીજા, અને ઘણા હાથી-ઘોડાથી ભરેલી, પ્રાણીઓથી ભરેલી તે ભયાનક દૃશ્યવાળી રાત્રિ ભયંકર દેખાઈ.
10.8.127
यक्षरक्षःसमाकीर्णे रथाश्वद्विपदारुणे ।
क्रुद्धेन द्रोणपुत्रेण सञ्छिन्नाः प्रापतन्भुवि।
भ्रातॄनन्ये पितॄनन्ये पुत्रानन्ये विचुक्रुशुः ॥ १०.८.१२७ ॥
યક્ષ અને રાક્ષસોથી ભરેલા, રથ, ઘોડા અને હાથીઓથી ભયાનક એ રણભૂમિમાં ક્રુદ્ધ દ્રોણપુત્ર વડે કપાયેલા લોકો ભૂમિ પર પડ્યા. કોઈ ભાઈઓ માટે, કોઈ પિતાઓ માટે, કોઈ પુત્રો માટે વિલાપ કરવા લાગ્યા.
10.8.128
केचिदूचुर्न तत्क्रुद्धैर्धार्तराष्ट्रैः कृतं रणे ।
यत्कृतं नः प्रसुप्तानां रक्षोभिः क्रूग्कर्मभिः।
असान्निध्याद्वि पार्थानामिदं वः कदनं कृतम् ॥ १०.८.१२८ ॥
કેટલાક બોલ્યા, 'યુદ્ધમાં ક્રુદ્ધ ધાર્તરાષ્ટ્રોએ આ કર્યું નથી. સૂતેલા આપણા પર ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોએ જે કર્યું તે આ છે. પાંડવોની ગેરહાજરીને કારણે જ તમારો આ સંહાર થયો.'
10.8.129
न चासुरैर्न गन्धर्वैर्न यक्षैर्न च राक्षसैः ।
शक्यो विजेतुं कौन्तेयो नेता यस्य जनार्दनः।
ब्रह्मण्यः मत्यवाग्दान्तः सर्वभूतानुकम्पकः ॥ १०.८.१२९ ॥
અસુરો, ગંધર્વો, યક્ષો કે રાક્ષસો દ્વારા પણ કૌંતેયને જીતી શકાય નહીં, જેના માર્ગદર્શક જનાર્દન છે. તે બ્રાહ્મણોનો આદર કરનાર, સત્યવાદી, સંયમી અને સર્વ પ્રાણીઓ પર કરુણા રાખનાર છે.
10.8.130
न च सुप्तं प्रमत्तं वा न्यस्तशस्त्रं कृताञ्जलिम् ।
धावन्तं मुक्तकेशं वा हन्ति पार्थो धनञ्जयः ॥ १०.८.१३० ॥
સૂતેલા, અસાવધાન, શસ્ત્ર મૂકેલા, હાથ જોડેલા, ભાગતા કે ખુલ્લા વાળવાળાને પાર્થ ધનંજય મારતો નથી.
10.8.131
तदिदं नः कृतं घोरं रक्षोभिः क्रूरकर्मभिः ।
इति लालप्यमानाः स्म शेरते बहवो जनाः ॥ १०.८.१३१ ॥
'ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસોએ આપણી સાથે આ ભયાનક કર્યું' એમ વિલાપ કરતા ઘણા લોકો ત્યાં પડ્યા રહ્યા.
10.8.132
स्तनतां च मनुष्याणामपरेषां च कूजताम् ।
ततो मुहूर्तात्प्राशाम्यत्स शब्दस्तुमुलो महान् ॥ १०.८.१३२ ॥
માણસોના કણસવા અને બીજાઓના ચીસાચીસનો તે મહાન કોલાહલ થોડી ક્ષણોમાં શાંત થઈ ગયો.
10.8.133
शोणितव्यतिषिक्तायां वसुधायां च भूमिप ।
तद्रजस्तुमुलं घोरं क्षणेनान्तरधीयत ॥ १०.८.१३३ ॥
હે ભૂપતિ, લોહીથી ભીની ભૂમિ પરથી ઊઠેલી તે ભયંકર અને કોલાહલભરી ધૂળ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
10.8.134
स चेष्टमानानुद्विग्नान्निरुत्साहान्सहस्रशः ।
न्यपातयन्नरान्क्रुद्वः पशून्पशुपतिर्यथा ॥ १०.८.१३४ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા તેણે હજારો તરફડતા, ગભરાયેલા, ઉત્સાહ વિનાના માણસોને પશુપતિ જેમ પશુઓને પાડે તેમ પાડી નાખ્યા.
10.8.135
अन्योन्यं सम्परिष्वज्य शयानाञ्जीवतोऽपरान् ।
संलीनान्युध्यमानांश्च सर्वान्द्रौणिरपोथयत् ॥ १०.८.१३५ ॥
દ્રોણના પુત્રે સૌને કચડી નાખ્યા—એકબીજાને આલિંગન આપીને પડેલાઓને, જીવતા બીજાઓને, છુપાયેલાઓને અને લડી રહેલાઓને.
10.8.136
ब्रह्ममाना हुताशेन वध्यमानाश्च तेन ते ।
परस्परं तदा योधाननयद्यमसादनम् ॥ १०.८.१३६ ॥
અગ્નિથી બળતા અને તેના વડે મરાતા તેઓ ચીસો પાડતા હતા; ત્યારે તેણે યોદ્ધાઓને એકબીજા વડે યમસદન મોકલ્યા.
10.8.137
तस्या रजन्यास्त्वर्धेन पाण्डवानां महद्बलम् ।
गमयामास राजेन्द्र द्रौणिर्यमनिवेशनम् ॥ १०.८.१३७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તે રાતના અર્ધભાગમાં જ દ્રોણપુત્રે પાંડવોની મહાન સેનાને યમસદન મોકલી દીધી.
10.8.138
निशाचराणां सत्वानां रात्रिः सा हर्षवर्धिनी ।
आसीन्नरगजाश्वानां रौद्री क्षयकरी भृशम् ॥ १०.८.१३८ ॥
રાત્રે વિચરતાં પ્રાણીઓ માટે તે રાત્રિ આનંદ વધારનારી હતી; પરંતુ મનુષ્યો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ માટે તે ભયાનક અને અત્યંત વિનાશકારી હતી.
10.8.139
तत्रादृश्यन्त रक्षांसि पिशाचाश्च पृथग्विधाः ।
खादन्तो नरमांसानि पिबन्तः शोणितानि च ॥ १०.८.१३९ ॥
ત્યાં વિવિધ પ્રકારના રાક્ષસો અને પિશાચો દેખાયા; તેઓ મનુષ્યોનું માંસ ખાતા અને લોહી પીતા હતા.
10.8.140
करालाः पिङ्गला रौद्राः शैलदन्ता रजस्वलाः ।
जटिला भीमवक्त्राश्च पञ्चपादा महोदराः ॥ १०.८.१४० ॥
તેઓ ભયાનક, પીળાશ પડતા, રૌદ્ર હતા; તેમના દાંત પર્વત જેવા, શરીર ધૂળથી ભરેલું, જટાધારી, ભયાનક મુખવાળા, પાંચ પગવાળા અને મોટા પેટવાળા હતા.
10.8.141
पञ्चादङ्गुलयो रूक्षा विरूपा भैरवस्वनाः ।
गजाननाश्च हस्वाश्च नीलवर्णा बिभीषणाः ॥ १०.८.१४१ ॥
તેમને પાંચ આંગળીઓ હતી; તેઓ રૂક્ષ, વિકૃત રૂપવાળા, ભયાનક અવાજવાળા હતા; કેટલાક ગજમુખી, કેટલાક ઠીંગણા, નીલા રંગના અને ભયંકર હતા.
10.8.142
सपुत्रदाराः सुक्रूराः सुदुर्दर्शाः सुनिर्घृणाः ।
विविधानि च रूपाणि तत्रादृश्यन्त रक्षसाम् ॥ १०.८.१४२ ॥
પુત્રો અને પત્નીઓ સાથેના, અત્યંત ક્રૂર, જોવામાં ભયાનક, નિર્દય રાક્ષસોનાં વિવિધ રૂપો ત્યાં દેખાયાં.
10.8.143
पीत्वा च शोणितं हृष्टाः प्रानृत्यन्गणशोऽपरे ।
इदं परमिदं मेध्यमिदं स्वाद्विति चाब्रुवन् ॥ १०.८.१४३ ॥
લોહી પીને હર્ષિત થયેલા બીજા ટોળાંમાં નાચવા લાગ્યા; "આ ઉત્તમ છે, આ પવિત્ર છે, આ મીઠું છે" એમ તેઓ બોલ્યા.
10.8.144
मेदोमज्जास्थिरक्तानां मांसानां च भृशाशिताः ।
परे मांसानि खादन्तः क्रव्यादा मांसजीविनः ॥ १०.८.१४४ ॥
ચરબી, મજ્જા, હાડકાં, લોહી અને માંસ અતિ લોભથી ખાનારા, બીજા કેટલાક માંસ ખાતા—માંસ પર જીવતા માંસભક્ષી રાક્ષસો.
10.8.145
वसाश्चैवापरे पीत्वा पर्यधावन्विकुक्षिकाः ।
नानावक्त्रास्तथा रौद्राः क्रव्यादाः पिशिताशनाः ॥ १०.८.१४५ ॥
બીજાઓ ચરબી પીને, પેટ ફૂલેલાં, અનેક મુખવાળા, ભયાનક માંસભક્ષી રાક્ષસો માંસ ખાતા દોડવા લાગ્યા.
10.8.146
अयुतानि च तत्रासन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
रक्षसां घोररूपाणां महतां क्रुरकर्मणाम् ॥ १०.८.१४६ ॥
ત્યાં ભયાનક રૂપવાળા, ક્રૂર કર્મ કરનારા મહાન રાક્ષસો દસ હજાર, લાખ અને કરોડોની સંખ્યામાં હતા.
10.8.147
मुदितानां वितृप्तानां तस्मिन्महति वैशसे ।
समेतानि बहून्यासन्भूतानि च जनाधिप। ॥ १०.८.१४७ ॥
હે જનાધિપ! તે મહાન સંહારમાં આનંદિત અને તૃપ્ત થયેલાં ઘણાં પ્રાણીઓ ત્યાં એકઠાં થયાં હતાં.
10.8.148
एवंविधा हि सा रात्रिः सोमकानां जनक्षये ।
प्रसुप्तानां प्रमत्तानामासीत्सुभृशदारुणा ॥ १०.८.१४८ ॥
સોમકોના જનસંહારમાં તે રાત્રિ આવી જ હતી; સૂતેલા અને બેધ્યાન લોકો માટે તે અત્યંત ભયાનક હતી.
10.8.149
असंशयं हि कालस्य पर्यायो दुरतिक्रमः ।
तादृशा निहता यत्र कृत्वाऽस्माकं जनक्षयम् ॥ १०.८.१४९ ॥
નિઃસંદેહ, કાળનું ચક્ર અતિક્રમી ન શકાય એવું છે; આપણા જનોનો સંહાર કરીને જ્યાં આવા વીરો પણ માર્યા ગયા.
10.8.150
प्रागेव सुमहत्कर्म द्रौणिरेतन्महारथः ।
नाकरोदीदृशं कस्मान्मत्पुत्रविजये धृतः ॥ १०.८.१५० ॥
પહેલાં જ આ મહારથી દ્રોણપુત્રે આવું મહાન કર્મ કેમ ન કર્યું? મારા પુત્રોની જીત માટે તો તે દૃઢ હતો ને?
10.8.151
अथ कस्माद्वते क्षत्रे कर्मेदं कृतवानसौ ।
द्रोणपुत्रो महात्मा स तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १०.८.१५१ ॥
તો ક્ષત્રિય યુદ્ધમાં પસંદ થયેલા તે મહાત્મા દ્રોણપુત્રે આ કર્મ શા માટે કર્યું? તે મને કહેવા તું યોગ્ય છે.
10.8.152
तेषां नूनं भयान्नासौ कृतवान्कुरुनन्दन ।
असान्निध्याद्धि पार्थानां केशवस्य च धीमतः।
सात्यकेश्चापि कर्मेदं द्रोमपुत्रेण साधितम् ॥ १०.८.१५२ ॥
હે કુરુનંદન, તેમના ભયથી જ તેણે આ કર્મ કર્યું ન હતું; પાર્થો, બુદ્ધિમાન કેશવ અને સાત્યકિની ગેરહાજરીને કારણે જ દ્રોણપુત્રે આ કર્મ સાધ્યું.
10.8.153
को हि तेषां समक्षं तान्हन्यादपि मरुत्पतिः ।
एतदीदृशकं वृत्तं राजन्सुप्तजने विभो ॥ १०.८.१५३ ॥
હે રાજન, તેમની સામે તેમને કોણ મારી શકે, મરુતોના સ્વામી ઇન્દ્ર પણ નહીં? હે વિભુ, સૂતેલા લોકોની વચ્ચે આવું આચરણ થયું.
10.8.154
ततो जनक्षयं कृत्वा पाण्डवानां महात्ययम् ।
प्रत्यूषकाले शिबिरात्प्रतिगन्तुमियेष सः ॥ १०.८.१५४ ॥
પછી પાંડવોનો મહાન વિનાશ અને જનસંહાર કરીને, તેણે પ્રભાતકાળે છાવણીમાંથી પાછા ફરવાની ઇચ્છા કરી.
10.8.155
नृशोणितावसिक्तस्य द्रौणेरासीदसित्सरुः ।
पाणिना सह संश्लिष्ट एकीभूत इव प्रभो ॥ १०.८.१५५ ॥
હે પ્રભુ, મનુષ્યોના લોહીથી ભીંજાયેલી દ્રોણપુત્રની તલવારની મૂઠ હાથ સાથે ચોંટીને જાણે એકરૂપ થઈ ગઈ હતી.
10.8.156
स निःशेषानरीन्कृत्वा विरराम निशाक्षये ।
युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥ १०.८.१५६ ॥
તેણે શત્રુઓનો સંપૂર્ણ નાશ કરીને રાત્રિના અંતે વિરામ લીધો; યુગાંતે અગ્નિ સર્વ ભૂતોને ભસ્મ કરીને શાંત થાય તેમ.
10.8.157
यथाप्रतिज्ञं तत्कर्म कृत्वा द्रौणायनिः प्रभो ।
दुर्गमां पदवीं गच्छन्पितुरासीद्गतज्वरः ॥ १०.८.१५७ ॥
હે પ્રભુ, પ્રતિજ્ઞા અનુસાર તે કર્મ કરીને દ્રોણપુત્ર દુર્ગમ માર્ગે ચાલતાં પિતાના શોકથી મુક્ત થયો.
10.8.158
यथैव संसुप्तजने शिबिरे प्राविशन्निशि ।
तथैव हत्वा निःशब्दो निश्चक्राम नरर्षभः ॥ १०.८.१५८ ॥
રાત્રે સૂતેલા લોકોથી ભરેલી છાવણીમાં જેમ તે પ્રવેશ્યો હતો, તેમ જ મારીને તે નરશ્રેષ્ઠ મૌનપણે બહાર નીકળી ગયો.
10.8.159
निष्क्रम्य शिबिरात्तस्मात्ताभ्यां सङ्गम्य वीर्यवान् ।
आचख्यौ कर्म तत्सर्वं हृष्टः संहर्षयन्विभो ॥ १०.८.१५९ ॥
તે છાવણીમાંથી બહાર નીકળી પરાક્રમી તે બંનેને મળ્યો અને હર્ષપૂર્વક તેમને ઉત્સાહિત કરતાં પોતાનું સર્વ કર્મ કહ્યું. હે વિભો.
10.8.160
तावथाचख्यतुस्तस्मै प्रियं प्रियकरौ तदा ।
पाञ्चालान्सृञ्जयांश्चैव विनिकृत्तान्सहस्रशः ॥ १०.८.१६० ॥
ત્યારે તે બે, જેમણે તેનું પ્રિય કર્યું હતું, તેને પ્રિય સમાચાર કહ્યા કે પાંચાલો અને સૃંજયો હજારોની સંખ્યામાં કપાઈ ગયા છે.
10.8.161
प्रीत्या चोच्चैरुद्रक्रोशंस्तथैवास्फोटयंस्तलान् ।
दिष्ट्यादिष्ट्येति चान्योन्यं समेत्योचुर्महारथाः ॥ १०.८.१६१ ॥
હર્ષથી તેઓ મોટેથી પોકાર્યા, તેમ જ હથેળીઓ પીટી; એકબીજાને મળીને મહારથીઓ બોલ્યા, 'દિષ્ટ્યા! દિષ્ટ્યા!'
10.8.162
पर्यष्वजत्ततो द्रौणिस्ताभ्यां सम्प्रतिनन्दितः ।
इदं हर्षात्तु सुमहदाददे वाक्यमुत्तमम् ॥ १०.८.१६२ ॥
ત્યારે દ્રોણપુત્રે તેમના બંને વડે આનંદિત થઈ તેમને આલિંગન આપ્યું અને હર્ષથી આ અત્યંત ઉત્તમ વચન કહ્યું.
10.8.163
पाञ्चाला निहताः सर्वे द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
सोमका मत्स्यशेषाश्च सर्वे विनिहता मया ॥ १०.८.१६३ ॥
પાંચાલો, દ્રૌપદીના બધા પુત્રો, સોમકો અને મત્સ્યોમાં બચેલા — બધા મારા વડે સંપૂર્ણપણે હણાયા.
10.8.164
इदानीं कृतकृत्याः स्म याम तत्रैव मा चिरम् ।
यदि जीवति नो राजा तस्मै शंसामहे प्रियम् ॥ १०.८.१६४ ॥
હવે અમારું કાર્ય પૂરું થયું છે; ત્યાં જ જઈએ, વિલંબ ન કરીએ. જો અમારો રાજા જીવતો હોય તો તેને આ પ્રિય સમાચાર કહીએ.