મહાભારત · અધ્યાય 11.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.5.1
यदिदं धर्मगहनं बुद्ध्या समनुबुध्यते ।
एतद्विस्तरतः सर्वं बुद्धिमार्गं प्रशंस मे ॥ ११.५.१ ॥
ધર્મનો આ ગહન વિષય બુદ્ધિથી સંપૂર્ણપણે સમજાય છે, તે સમગ્ર બુદ્ધિમાર્ગ મને વિસ્તારથી કહો.
11.5.2
अत्र ते सर्वयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे ।
यथा संसारगहनं वदन्ति परमर्षयः ॥ ११.५.२ ॥
અહીં હું સ્વયંભૂને નમસ્કાર કરીને તમને બધું કહીશ, જેમ પરમ ઋષિઓ સંસારના ગહન વનનું વર્ણન કરે છે.
11.5.3
कश्चिन्महति कान्तारे वर्तमानो द्विजः किल ।
महद्दुर्गमनुप्राप्तो वनं क्रव्यादसङ्कुलम् ॥ ११.५.३ ॥
એક વિશાળ વનમાં રહેતો એક દ્વિજ, માંસાહારી જીવોથી ભરેલા વનમાં મોટા સંકટમાં પડ્યો.
11.5.4
सिंहव्याघ्रगजर्क्षौघैरतिघोरमहास्वनैः ।
पिशितादैरतिभयैर्महोग्राकृतिभिस्तथा ॥ ११.५.४ ॥
સિંહ, વાઘ, હાથી અને રીંછોના ટોળાંથી, અતિ ભયંકર મહાન ગર્જનાઓથી, માંસાહારી, અતિ ભયાનક અને મહાઉગ્ર આકારવાળા જીવોથી.
11.5.5
समन्तात्सम्परिक्षिप्तं यस्माद्द्रष्टुर्महद्भयम् ।
तदस्य दृष्ट्वा हृदयमुद्वेगमगमत्परम् ॥ ११.५.५ ॥
ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલું હોવાથી જોનારને મોટો ભય થયો; તે જોઈને તેનું હૃદય અત્યંત ઉદ્વેગમાં પડ્યું.
11.5.6
अभ्युच्छ्रयन्ति रमाणि विक्रियाश्च परन्तप ।
स तद्वनं व्यनुसरन्सम्प्रधावन्नितस्ततः ॥ ११.५.६ ॥
હે પરંતપ, ત્યાં રમણીય વસ્તુઓ અને વિકારો ઊભા થાય છે. તે તે વનમાં આમતેમ ભટકતો અને દોડતો ફર્યો.
11.5.7
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणं क्व भवेदिति ।
स तेषां नाशमन्विच्छन्प्रद्रुतो भयपीडितः।
न च निर्याति वै दूरं न वा तैर्विप्रयुज्यते ॥ ११.५.७ ॥
બધી દિશાઓ તરફ જોતાં, ક્યાં આશ્રય મળશે એમ વિચારતો તે ભયથી પીડિત થઈ તેમના વિનાશની ઇચ્છા સાથે દોડ્યો; તે દૂર જઈ શકતો ન હતો, કે તેમનાથી છૂટો પણ પડતો ન હતો.
11.5.8
अथापश्यद्वनं गूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वक्तः स्त्रिया परमघोरया ॥ ११.५.८ ॥
પછી તેણે એક ગુપ્ત વન જોયું; તે ચારે બાજુ જાળથી ઘેરાયેલું હતું. તે અત્યંત ભયંકર એક સ્ત્રીના બાહુઓમાં આલિંગિત હતો.
11.5.9
पञ्चशीर्षधरैर्नागैः शैलैरिव समुन्नतैः ।
नभःस्पृशैर्महावृक्षैः परिक्षिप्तं महावनम् ॥ ११.५.९ ॥
પાંચ ફેણવાળા નાગોથી, ઊંચા પર્વતો જેવા આકાશને સ્પર્શતા મહાવૃક્ષોથી તે મહાવન ઘેરાયેલું હતું.
11.5.10
वनमध्ये च तत्राभूदुदपानः समावृतः ।
वल्लीभिस्तृणनद्धाभिर्गूढाभिरभिसंवृतः ॥ ११.५.१० ॥
તે વનની વચ્ચે એક કૂવો હતો; તે ઘાસથી બાંધેલી, છુપાયેલી વેલોથી ઢંકાયેલો અને ઘેરાયેલો હતો.
11.5.11
पपात स द्विजस्तत्र निगूढे सलिलाशये ।
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ॥ ११.५.११ ॥
તે દ્વિજ ત્યાં છુપાયેલા જળાશયમાં પડ્યો; વેલાઓની ગીચ ગૂંચમાં તે ફસાઈ ગયો.
11.5.12
पनसस्य यथा जातं वृन्तबद्धं महाफलम् ।
स तथा लम्बते तत्र ह्यूर्ध्वपादो ह्यधः शिराः ॥ ११.५.१२ ॥
ફણસના ઝાડ પર ઊગેલું, દાંડલે બંધાયેલું મોટું ફળ લટકે તેમ તે ત્યાં પગ ઉપર અને માથું નીચે રાખીને લટકતો હતો.
11.5.13
अथ तत्रापि चान्योऽस्य भूयो जात उपद्रवः ।
कूपमध्ये महानागमपश्यत महाबलम् ॥ ११.५.१३ ॥
ત્યાં પણ તેના પર ફરી બીજી એક આપત્તિ આવી. કૂવાની વચ્ચે તેણે એક મહાબળવાન મોટો નાગ જોયો.
11.5.14
कूपपीनाहवेलायामपश्यत् महागजम् ॥ ११.५.१४ ॥
કૂવાની ભરાયેલી કિનારે તેણે એક મહાગજ જોયો.
11.5.15
षड्वक्त्रं कृष्णशबलं द्विषट्कपदचारिणम् ।
क्रमेण परिसर्पन्तं वल्लीवृक्षसमावृतम् ॥ ११.५.१५ ॥
છ મોઢાંવાળો, કાળો અને ચિતરેલો, બાર પગે ચાલતો, ધીમે ધીમે સરકતો, વેલાઓ અને વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો.
11.5.16
तस्य शाखाप्रशाखासु वृक्षशाखावलम्बिनः ।
नानारूपा मधुकरा घोररूपा भयावहाः ॥ ११.५.१६ ॥
તેની શાખાઓ અને પ્રશાખાઓ પર, વૃક્ષની ડાળીઓથી લટકતી, અનેક રૂપની, ભયંકર આકારની, ભય ઉપજાવતી મધમાખીઓ હતી.
11.5.17
आसते मधु संवृत्य पूर्वमेव निकेतजाः ।
भूयोभूयः समीहन्ते मधूनि भरतर्षभ ॥ ११.५.१७ ॥
પોતાના મધપૂડામાં જન્મેલી તે પહેલેથી મધ સંઘરીને બેઠી હોય છે; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, વારંવાર તે મધની જ શોધ કરે છે.
11.5.18
स्वादनीयानि भूतानां यैर्बालो न वितृप्यते ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रस्रवते तदा ॥ ११.५.१८ ॥
પ્રાણીઓ માટે સ્વાદિષ્ટ, જેનાથી બાળક ક્યારેય તૃપ્ત થતો નથી; તે મધોની અનેક પ્રકારની ધારા ત્યારે વહે છે.
11.5.19
आलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न चास्य तृष्णा विरता पिबमानस्य सङ्कटे ॥ ११.५.१९ ॥
લટકતો એ માણસ સદા એ ધારા પીએ છે; સંકટમાં પીતાં છતાં તેની તૃષ્ણા ક્યારેય શાંત થતી નથી.
11.5.20
अभीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
न चास्य जीविते राजन्निर्वेदः समजायत ॥ ११.५.२० ॥
અતૃપ્ત એ તેને સદા વારંવાર ઇચ્છે છે. હે રાજન્, તેના જીવનમાં વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થતો નથી.
11.5.21
तत्रैव च मनुष्यस्य जीविताशा प्रतिष्ठिता ।
कृष्णाः श्वेताश्च तं वृक्षं निकृन्तन्ति स्म मूषिकाः ॥ ११.५.२१ ॥
ત્યાં જ માણસની જીવનાશા સ્થિર છે. કાળા અને સફેદ ઉંદરો એ વૃક્ષને કોતરી રહ્યા હતા.
11.5.22
व्यालैश्च तद्वनं दुर्गं स्त्रिया च परमोग्रया ।
कूपाधस्ताच्च नागेन पीनाहे कुञ्जरेण च ॥ ११.५.२२ ॥
એ વન હિંસક પ્રાણીઓથી ભરેલું અને દુર્ગમ હતું; ત્યાં અત્યંત ઉગ્ર એક સ્ત્રી પણ હતી; કૂવાની નીચે એક સાપ અને એક હાથી પણ હતા.
11.5.23
वृक्षप्रपाताच्च भयं मूषिकेभ्यश्च पञ्चमम् ।
मधुलोभान्मधुकरैः षष्ठमाहुर्महद्भयम् ॥ ११.५.२३ ॥
ઝાડ પરથી પડવાનો ભય, ઉંદરોથી ભય, પાંચમો; મધના લોભથી મધમાખીઓથી છઠ્ઠો મહાભય—એમ કહેવાય છે.
11.5.24
एवं स वसते तत्र क्षिप्तः संसारसागरे ।
न चैव जीविताशायां निर्वेदमुपगच्छति ॥ ११.५.२४ ॥
એ રીતે તે સંસારસાગરમાં ફેંકાયેલો ત્યાં વસે છે; જીવનની આશામાં તેને વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત થતો નથી.