ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 11.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.5.1
यदिदं धर्मगहनं बुद्ध्या समनुबुध्यते ।
एतद्विस्तरतः सर्वं बुद्धिमार्गं प्रशंस मे ॥ ११.५.१ ॥
ଧର୍ମର ଏହି ଗହନ ବିଷୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ, ସେହି ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାର୍ଗ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
11.5.2
अत्र ते सर्वयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे ।
यथा संसारगहनं वदन्ति परमर्षयः ॥ ११.५.२ ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ତୁମକୁ ସବୁ କହିବି, ଯେପରି ପରମ ଋଷିମାନେ ସଂସାରର ଗହନ ବନର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
11.5.3
कश्चिन्महति कान्तारे वर्तमानो द्विजः किल ।
महद्दुर्गमनुप्राप्तो वनं क्रव्यादसङ्कुलम् ॥ ११.५.३ ॥
ଏକ ବିଶାଳ ବନରେ ଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ, ମାଂସଭକ୍ଷୀ ପ୍ରାଣୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରେ ମହା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
11.5.4
सिंहव्याघ्रगजर्क्षौघैरतिघोरमहास्वनैः ।
पिशितादैरतिभयैर्महोग्राकृतिभिस्तथा ॥ ११.५.४ ॥
ସିଂହ, ବାଘ, ହାତୀ ଓ ଭାଲୁର ଦଳ ଦ୍ୱାରା, ଅତି ଭୟଙ୍କର ମହା ଗର୍ଜନରେ, ମାଂସଭକ୍ଷୀ, ଅତି ଭୟାନକ ଓ ମହା ଉଗ୍ର ରୂପର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
11.5.5
समन्तात्सम्परिक्षिप्तं यस्माद्द्रष्टुर्महद्भयम् ।
तदस्य दृष्ट्वा हृदयमुद्वेगमगमत्परम् ॥ ११.५.५ ॥
ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଥିବାରୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକର ମହା ଭୟ ହେଲା; ତାହା ଦେଖି ତାର ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବେଗରେ ପଡ଼ିଲା।
11.5.6
अभ्युच्छ्रयन्ति रमाणि विक्रियाश्च परन्तप ।
स तद्वनं व्यनुसरन्सम्प्रधावन्नितस्ततः ॥ ११.५.६ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ସେଠାରେ ରମଣୀୟ ବସ୍ତୁ ଓ ବିକାର ଉଠେ। ସେ ସେହି ବନରେ ଏଣୁତେଣୁ ବୁଲିଲା ଓ ଦୌଡ଼ିଲା।
11.5.7
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणं क्व भवेदिति ।
स तेषां नाशमन्विच्छन्प्रद्रुतो भयपीडितः।
न च निर्याति वै दूरं न वा तैर्विप्रयुज्यते ॥ ११.५.७ ॥
ସବୁ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ, କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବି, ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ସେମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଖୋଜି ପଳାଇଲା; ସେ ଦୂରକୁ ଯାଉ ନ ଥିଲା, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହେଉ ନ ଥିଲା।
11.5.8
अथापश्यद्वनं गूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वक्तः स्त्रिया परमघोरया ॥ ११.५.८ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲା; ତାହା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଜାଲରେ ଘେରା ଥିଲା। ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏକ ସ୍ତ୍ରୀର ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ ଥିଲା।
11.5.9
पञ्चशीर्षधरैर्नागैः शैलैरिव समुन्नतैः ।
नभःस्पृशैर्महावृक्षैः परिक्षिप्तं महावनम् ॥ ११.५.९ ॥
ପାଞ୍ଚ ଫଣାଧାରୀ ସର୍ପ ଓ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ପରି ଆକାଶ ଛୁଇଁ ଥିବା ମହାବୃକ୍ଷରେ ସେ ମହାବନ ଘେରା ଥିଲା।
11.5.10
वनमध्ये च तत्राभूदुदपानः समावृतः ।
वल्लीभिस्तृणनद्धाभिर्गूढाभिरभिसंवृतः ॥ ११.५.१० ॥
ସେହି ବନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କୂଅ ଥିଲା; ତାହା ଘାସରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା, ଗୁପ୍ତ ଲତାରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇ ଘେରା ଥିଲା।
11.5.11
पपात स द्विजस्तत्र निगूढे सलिलाशये ।
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ॥ ११.५.११ ॥
ସେ ଦ୍ୱିଜ ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଜଳାଶୟରେ ପଡ଼ିଲା; ଲତାର ଘନ ଜାଲରେ ସେ ଫସିଗଲା।
11.5.12
पनसस्य यथा जातं वृन्तबद्धं महाफलम् ।
स तथा लम्बते तत्र ह्यूर्ध्वपादो ह्यधः शिराः ॥ ११.५.१२ ॥
ପଣସ ଗଛରେ ଜାତ ଓ ବୃନ୍ତରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲୁଥିବା ବଡ଼ ଫଳ ପରି, ସେ ସେଠାରେ ପାଦ ଉପରକୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଝୁଲିଲା।
11.5.13
अथ तत्रापि चान्योऽस्य भूयो जात उपद्रवः ।
कूपमध्ये महानागमपश्यत महाबलम् ॥ ११.५.१३ ॥
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଣି ଆଉ ଏକ ବିପଦ ଆସିଲା। କୂଅର ମଝିରେ ସେ ଏକ ମହାବଳୀ ବିରାଟ ନାଗକୁ ଦେଖିଲେ।
11.5.14
कूपपीनाहवेलायामपश्यत् महागजम् ॥ ११.५.१४ ॥
କୂଅର ଭରା କଡ଼ରେ ସେ ଏକ ମହାଗଜକୁ ଦେଖିଲେ।
11.5.15
षड्वक्त्रं कृष्णशबलं द्विषट्कपदचारिणम् ।
क्रमेण परिसर्पन्तं वल्लीवृक्षसमावृतम् ॥ ११.५.१५ ॥
ଛଅ ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ, କଳା ଓ ଦାଗଯୁକ୍ତ, ବାରଟି ପାଦରେ ଚାଲୁଥିବା, ଧୀରେ ଧୀରେ ସରୀସୃପ ଭଳି ଗତି କରୁଥିବା, ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଘେରା ହୋଇଥିବା।
11.5.16
तस्य शाखाप्रशाखासु वृक्षशाखावलम्बिनः ।
नानारूपा मधुकरा घोररूपा भयावहाः ॥ ११.५.१६ ॥
ତାହାର ଶାଖା ଉପଶାଖାରେ, ବୃକ୍ଷ ଡାଳରେ ଝୁଲୁଥିବା ନାନା ରୂପର, ଭୟଙ୍କର ରୂପର, ଭୟ ଆଣୁଥିବା ମହୁମାଛି ଥିଲେ।
11.5.17
आसते मधु संवृत्य पूर्वमेव निकेतजाः ।
भूयोभूयः समीहन्ते मधूनि भरतर्षभ ॥ ११.५.१७ ॥
ନିଜ ମହୁଚକରେ ଜନ୍ମିତ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମହୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ବସିଥାନ୍ତି; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର କେବଳ ମହୁକୁ ହିଁ ଖୋଜନ୍ତି।
11.5.18
स्वादनीयानि भूतानां यैर्बालो न वितृप्यते ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रस्रवते तदा ॥ ११.५.१८ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁସ୍ୱାଦୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାଳକ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେହି ମହୁର ନାନା ଧାରା ସେତେବେଳେ ବହେ।
11.5.19
आलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न चास्य तृष्णा विरता पिबमानस्य सङ्कटे ॥ ११.५.१९ ॥
ଝୁଲୁଥିବା ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦା ସେହି ଧାରା ପାନ କରେ; ସଙ୍କଟରେ ପାନ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତା'ର ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
11.5.20
अभीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
न चास्य जीविते राजन्निर्वेदः समजायत ॥ ११.५.२० ॥
ଅତୃପ୍ତ ସେ ତାହାକୁ ସର୍ବଦା ବାରମ୍ବାର ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ରାଜନ୍, ତା'ର ଜୀବନରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାତ ହୁଏ ନାହିଁ।
11.5.21
तत्रैव च मनुष्यस्य जीविताशा प्रतिष्ठिता ।
कृष्णाः श्वेताश्च तं वृक्षं निकृन्तन्ति स्म मूषिकाः ॥ ११.५.२१ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନାଶା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କଳା ଓ ଧଳା ମୂଷାମାନେ ସେହି ଗଛକୁ କାଟୁଥିଲେ।
11.5.22
व्यालैश्च तद्वनं दुर्गं स्त्रिया च परमोग्रया ।
कूपाधस्ताच्च नागेन पीनाहे कुञ्जरेण च ॥ ११.५.२२ ॥
ସେ ବନ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା; ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲା; କୂଅ ତଳେ ଏକ ସାପ ଓ ଏକ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
11.5.23
वृक्षप्रपाताच्च भयं मूषिकेभ्यश्च पञ्चमम् ।
मधुलोभान्मधुकरैः षष्ठमाहुर्महद्भयम् ॥ ११.५.२३ ॥
ଗଛରୁ ଖସିବାର ଭୟ, ମୂଷାମାନଙ୍କଠାରୁ ଭୟ, ପଞ୍ଚମ; ମହୁର ଲୋଭରୁ ମହୁମାଛିମାନଙ୍କଠାରୁ ଷଷ୍ଠ ମହାଭୟ—ଏହା କୁହାଯାଏ।
11.5.24
एवं स वसते तत्र क्षिप्तः संसारसागरे ।
न चैव जीविताशायां निर्वेदमुपगच्छति ॥ ११.५.२४ ॥
ଏହିପରି ସେ ସଂସାର-ସାଗରରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ବାସ କରେ; ଜୀବନାଶାରେ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।