ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 11.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.5.1
यदिदं धर्मगहनं बुद्ध्या समनुबुध्यते ।
एतद्विस्तरतः सर्वं बुद्धिमार्गं प्रशंस मे ॥ ११.५.१ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਇਹ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬੁੱਧੀ-ਮਾਰਗ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
11.5.2
अत्र ते सर्वयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे ।
यथा संसारगहनं वदन्ति परमर्षयः ॥ ११.५.२ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸਵੈਂਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਵਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
11.5.3
कश्चिन्महति कान्तारे वर्तमानो द्विजः किल ।
महद्दुर्गमनुप्राप्तो वनं क्रव्यादसङ्कुलम् ॥ ११.५.३ ॥
ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।
11.5.4
सिंहव्याघ्रगजर्क्षौघैरतिघोरमहास्वनैः ।
पिशितादैरतिभयैर्महोग्राकृतिभिस्तथा ॥ ११.५.४ ॥
ਸ਼ੇਰਾਂ, ਬਾਘਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਵੱਡੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਅਤਿ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਮਹਾ ਉਗਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ।
11.5.5
समन्तात्सम्परिक्षिप्तं यस्माद्द्रष्टुर्महद्भयम् ।
तदस्य दृष्ट्वा हृदयमुद्वेगमगमत्परम् ॥ ११.५.५ ॥
ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।
11.5.6
अभ्युच्छ्रयन्ति रमाणि विक्रियाश्च परन्तप ।
स तद्वनं व्यनुसरन्सम्प्रधावन्नितस्ततः ॥ ११.५.६ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਉੱਥੇ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦਾ ਅਤੇ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਿਆ।
11.5.7
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणं क्व भवेदिति ।
स तेषां नाशमन्विच्छन्प्रद्रुतो भयपीडितः।
न च निर्याति वै दूरं न वा तैर्विप्रयुज्यते ॥ ११.५.७ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਰਣ ਮਿਲੇਗੀ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਲੋਚਦਾ ਭੱਜਿਆ; ਉਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
11.5.8
अथापश्यद्वनं गूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वक्तः स्त्रिया परमघोरया ॥ ११.५.८ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
11.5.9
पञ्चशीर्षधरैर्नागैः शैलैरिव समुन्नतैः ।
नभःस्पृशैर्महावृक्षैः परिक्षिप्तं महावनम् ॥ ११.५.९ ॥
ਪੰਜ ਫਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਵਨ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
11.5.10
वनमध्ये च तत्राभूदुदपानः समावृतः ।
वल्लीभिस्तृणनद्धाभिर्गूढाभिरभिसंवृतः ॥ ११.५.१० ॥
ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਸੀ; ਉਹ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ, ਲੁਕੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਤੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
11.5.11
पपात स द्विजस्तत्र निगूढे सलिलाशये ।
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ॥ ११.५.११ ॥
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਸ ਗਿਆ।
11.5.12
पनसस्य यथा जातं वृन्तबद्धं महाफलम् ।
स तथा लम्बते तत्र ह्यूर्ध्वपादो ह्यधः शिराः ॥ ११.५.१२ ॥
ਪਨਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਉੱਗਿਆ ਤੇ ਡੰਡੀ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਵੱਡਾ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਲਟਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਤੇ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
11.5.13
अथ तत्रापि चान्योऽस्य भूयो जात उपद्रवः ।
कूपमध्ये महानागमपश्यत महाबलम् ॥ ११.५.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਫ਼ਤ ਆਈ। ਖੂਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਵੱਡਾ ਨਾਗ ਵੇਖਿਆ।
11.5.14
कूपपीनाहवेलायामपश्यत् महागजम् ॥ ११.५.१४ ॥
ਖੂਹ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਗਜ ਵੇਖਿਆ।
11.5.15
षड्वक्त्रं कृष्णशबलं द्विषट्कपदचारिणम् ।
क्रमेण परिसर्पन्तं वल्लीवृक्षसमावृतम् ॥ ११.५.१५ ॥
ਛੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ ਤੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੇਂਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੇਲਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
11.5.16
तस्य शाखाप्रशाखासु वृक्षशाखावलम्बिनः ।
नानारूपा मधुकरा घोररूपा भयावहाः ॥ ११.५.१६ ॥
ਉਸਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੇ ਉਪ-ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਲਟਕਦੀਆਂ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਡਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਸਨ।
11.5.17
आसते मधु संवृत्य पूर्वमेव निकेतजाः ।
भूयोभूयः समीहन्ते मधूनि भरतर्षभ ॥ ११.५.१७ ॥
ਆਪਣੇ ਛੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀਆਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਹੀ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ।
11.5.18
स्वादनीयानि भूतानां यैर्बालो न वितृप्यते ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रस्रवते तदा ॥ ११.५.१८ ॥
ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੁਆਦਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਦਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਤਦ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
11.5.19
आलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न चास्य तृष्णा विरता पिबमानस्य सङ्कटे ॥ ११.५.१९ ॥
ਲਟਕਦਾ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਉਸ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੀਂਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
11.5.20
अभीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
न चास्य जीविते राजन्निर्वेदः समजायत ॥ ११.५.२० ॥
ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
11.5.21
तत्रैव च मनुष्यस्य जीविताशा प्रतिष्ठिता ।
कृष्णाः श्वेताश्च तं वृक्षं निकृन्तन्ति स्म मूषिकाः ॥ ११.५.२१ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਆਸ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚੂਹੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਤਰ ਰਹੇ ਸਨ।
11.5.22
व्यालैश्च तद्वनं दुर्गं स्त्रिया च परमोग्रया ।
कूपाधस्ताच्च नागेन पीनाहे कुञ्जरेण च ॥ ११.५.२२ ॥
ਉਹ ਜੰਗਲ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਗਮ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਅਤਿ ਉਗਰ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਵੀ ਸੀ; ਖੂਹ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸੱਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ।
11.5.23
वृक्षप्रपाताच्च भयं मूषिकेभ्यश्च पञ्चमम् ।
मधुलोभान्मधुकरैः षष्ठमाहुर्महद्भयम् ॥ ११.५.२३ ॥
ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਡਰ, ਚੂਹਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ, ਪੰਜਵਾਂ; ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਛੇਵਾਂ ਮਹਾਭੈ—ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
11.5.24
एवं स वसते तत्र क्षिप्तः संसारसागरे ।
न चैव जीविताशायां निर्वेदमुपगच्छति ॥ ११.५.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।