ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.132
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.132.1
हीने परमके धर्मे सर्वलोकातिलङ्घने ।
सर्वस्मिन्दस्युसाद्भूते पृथिव्यामुपजीवने ॥ १२.१३२.१ ॥
ਪਰਮ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਲੰਘੇ ਜਾਣ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਡਾਕੂਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇ,
12.132.2
केन स्विद्ब्राह्मणो जीवेज्जघन्ये काल आगते ।
असंत्यजन्पुत्रपौत्राननुक्रोशात्पितामह ॥ १२.१३२.२ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਨੀਚ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ? ਦਇਆ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ?
12.132.3
विज्ञानबलमास्थाय जीवितव्यं तथा गते ।
सर्वं साध्वर्थमेवेदमसाध्वर्थं न किंचन ॥ १२.१३२.३ ॥
ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਭਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਲਈ ਹੈ; ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.132.4
असाधुभ्योऽर्थमादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति ।
आत्मानं संक्रमं कृत्वा कृच्छ्रधर्मकृदेव सः ॥ १२.१३२.४ ॥
ਜੋ ਅਸਾਧੂਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਠਿਨ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।
12.132.5
अरोषेणात्मनो राजन्राज्ये स्थितिमकोपयन् ।
अदत्तमप्याददीत् भ्रातुर्वित्तं ममेति वा ॥ १२.१३२.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਡੋਲਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ 'ਭਰਾ ਦਾ ਧਨ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.132.6
विज्ञानबलपूतो यो वर्तते निन्दितेष्वपि ।
वृत्तिविज्ञानवान्धीरः कस्तं वक्तुमिहार्हति ॥ १२.१३२.६ ॥
ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਨਿੰਦਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਧੀਰ ਪੁਰਖ — ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਕਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ?
12.132.7
येषां बहुकृता बुद्धिस्तेषामन्या न रोचते ।
यजसा ते प्रवर्तन्ते बलवन्तो युधिष्ठिर ॥ १२.१३२.७ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਮਤ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ; ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਯੱਗ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
12.132.8
यदैव प्रकृतं शास्त्रं जनस्तदनुवर्तते ।
यदैवमध्यासेवन्ते मेध्रावी वाऽप्यथोत्तरम् ॥ १२.१३२.८ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਲੋਕ ਉਸੇ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.132.9
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्सत्कृतानभिसत्कृतान् ।
न ब्राह्मणान्घातयीत दोषान्प्राप्नोति घातयन् ॥ १२.१३२.९ ॥
ਰਿਤਵਿਜ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਚਾਰਿਆ — ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਮਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੋਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.132.10
एतत्प्रमाणं लोकस्य चक्षुरेतत्सातनम् ।
तत्प्रमाणोऽवगाहेत तेन तत्साध्वसाधु वा ॥ १२.१३२.१० ॥
ਇਹੀ ਲੋਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇ; ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਭਲਾ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.132.11
हवो ग्रामवास्तव्या दोषान्ब्रूयुः परस्परम् ।
न तेषां वचनाद्राजा सत्कुर्याद्धातयीत वा ॥ १२.१३२.११ ॥
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਰਵਾਵੇ।
12.132.12
न वाच्यः परिवादो वै न श्रोतव्यः कथंचन ।
कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततोऽन्यतः ॥ १२.१३२.१२ ॥
ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਉੱਥੇ ਕੰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉੱਥੋਂ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.132.13
न सतां शीलमेतद्वै परिवादो न पैशुनम् ।
गुणानामेव वक्तारः सन्तो नित्यं युधिष्ठिर ॥ १२.१३२.१३ ॥
ਇਹ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਨਹੀਂ; ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਚੁਗਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਜਣ ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
12.132.14
यथा समधुरौ दम्यौ सुदान्तौ साधुवाहिनौ ।
धुरमुद्यम्य वहतस्तथा वर्तेत वै नृपः ॥ १२.१३२.१४ ॥
ਬਰਾਬਰ ਜੂਲੇ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਏ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਲਦ ਜਿਵੇਂ ਜੂਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਢੋਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.132.15
यथायथाऽस्य बहवः सहायाः स्युस्तथा चरेत् ।
आचारमेव मन्यन्ते गरीयो धर्मलक्षणम् ॥ १२.१३२.१५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋਣ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੱਛਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
12.132.16
अपरे नैवमिच्छन्ति ये शङ्खलिखिंतप्रियाः ।
अर्थे क्षीणेऽथवा लुब्धास्ते ब्रूयुर्वाक्यमीदृशम् ॥ १२.१३२.१६ ॥
ਸ਼ੰਖ-ਲਿਖਿਤ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਧਨ ਘਟਣ ਜਾਂ ਲੋਭੀ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣਗੇ।
12.132.17
आर्षमष्यत्र पश्यन्ति विकर्मस्थस्य पातनम् ।
न चार्षात्सदृशं किंचित्प्रमाणं दृश्यते क्वचित् ॥ १२.१३२.१७ ॥
ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਤਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਵਚਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
12.132.18
देवा ह्यपि विकर्मस्थं घातयन्ति नराधमम् ।
व्याजेन विन्दन्वित्तं हि धर्मतः परिहीयते ॥ १२.१३२.१८ ॥
ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਧਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
12.132.19
सर्वतः सत्कृतः सद्भिर्भूतिप्रवरकारणैः ।
हृदयेनाभ्यनुज्ञातो यो धर्मस्तं व्यवस्यति ॥ १२.१३२.१९ ॥
ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਰਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਜੋ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.132.20
यश्चतुर्गुणसंपन्नं धर्मं वेद स धर्मवित् ।
अहेरिव हि धर्मस्य पदं दुःखं गवेषितुम् ॥ १२.१३२.२० ॥
ਜੋ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮਵੇਤਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਪ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਮ ਦਾ ਪੈਰ ਲੱਭਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
12.132.21
यथा मृगस्य विद्धस्य मृगव्याधः पदं नयेत् ।
लक्षेद्रुधिरपातेन तथा धर्मपदं नयेत् ॥ १२.१३२.२१ ॥
ਜਖ਼ਮੀ ਹਿਰਨ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.132.22
यथा सम्यग्वितेन पथा गन्तव्यमप्युत ।
राजर्षीणां वृत्तमेतदेवं गच्छ युधिष्ठिर ॥ १२.१३२.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਚੌੜੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲ।