ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.143
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.143.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
शरणागतं पालयतो यो धर्मस्तं ब्रवीहि मे ॥ १२.१४३.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਯ, ਸਰਬਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਸ਼ਾਰਦ! ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.143.2
महान्धर्मो महाराज शरणागतपालने ।
अर्हः प्रष्टुं भवांश्चैनं प्रश्नं भरतसत्तम ॥ १२.१४३.२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
12.143.3
शिबिप्रभृतयो राजन्राजानः शरणं गतान् ।
परिपाल्य महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ १२.१४३.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਿਬਿ ਆਦਿ ਰਾਜੇ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
12.143.4
श्रूयते च कपोतेन शत्रुः शरणमागतः ।
पूजितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः ॥ १२.१४३.४ ॥
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਕੋਲ ਵੈਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਆਇਆ; ਉਸਦਾ ਯਥਾਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।
12.143.5
कथं कपोतेन पुरा शत्रुः शरणमागतः ।
स्वमांसं भोजितः कां च गतिं लेभे स भारत ॥ १२.१४३.५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਬੂਤਰ ਕੋਲ ਵੈਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?
12.143.6
शृणु राजन्कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् ।
नृपतेर्मुचुकुन्दस्य कथितां भार्गवेण वै ॥ १२.१४३.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਵ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਰਾਜਾ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਬਾਰੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।
12.143.7
इममर्थं पुरा पार्थ मुचुकुन्दो नराधिपः ।
भार्गवं परिपप्रच्छ प्रणतः पुरुषर्षभ ॥ १२.१४३.७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਨਰਾਧਿਪ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਪੁੱਛਿਆ।
12.143.8
तस्मै शुश्रूषमाणाय भार्गवोऽकथयत्कथाम् ।
इमां यथा कपोतेन सिद्धिः प्राप्ता नराधिप ॥ १२.१४३.८ ॥
ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ — ਕਬੂਤਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
12.143.9
धर्मिश्चयसंयुक्तां कामार्थसहितां कथाम् ।
शृणुष्वावहितो राजन्गदतो मे महाभुजः ॥ १२.१४३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ।
12.143.10
कश्चित्क्षुद्रसमाचारः पृथिव्यां कालसंमितः ।
चचार पृथिवीपाल घोरः शकुनिलुब्धकः ॥ १२.१४३.१० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੀਚ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ ਵਰਗਾ, ਭਿਆਨਕ ਇੱਕ ਪੰਛੀ-ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ।
12.143.11
काकोल इव कृष्णाङ्गो रूक्षः पापसमाहितः ।
यवमध्यः कृशग्रीवो ह्रस्वपादो महाहनुः ॥ १२.१४३.११ ॥
ਕਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੁੱਖਾ, ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲਾ, ਪਤਲੀ ਧੌਣ ਵਾਲਾ, ਛੋਟੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜਬਾੜੇ ਵਾਲਾ।
12.143.12
नैव तस्य सुहृत्कश्चिन्न संबन्धी न बान्धवाः ।
बान्धवैः संपरित्यक्तस्तेन रौद्रेण कर्मणा ॥ १२.१४३.१२ ॥
ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾ ਬੰਧੂ; ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਬੰਧੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
12.143.13
नरः पापसमाचारस्त्यक्तव्यो दूरतो बुधैः ।
आत्मानं यो न संधत्ते सोन्यस्य स्यात्कथं हितः ॥ १२.१४३.१३ ॥
ਪਾਪੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.143.14
ये नृशंसा दुरात्मानः प्राणिप्राणहरा नराः ।
उद्वेजनीया भूतानां व्याला इव भवन्ति ते ॥ १२.१४३.१४ ॥
ਜੋ ਕਰੂਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.143.15
स वै क्षारकमादाय वने हत्वा च पक्षिणः ।
चकार विक्रयं तेषां पतङ्गानां जनाधिपः ॥ १२.१४३.१५ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਾਰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ।
12.143.16
एवं तु वर्तमानस्य तस्य वृत्तिं दुरात्मनः ।
अगमत्सुमहान्कालो न चाधर्ममबुध्यत ॥ १२.१४३.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਰਮ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।
12.143.17
तस्य भार्यासहायस्य रममाणस्य शाश्वतम् ।
दैवयोगविमूढस्य नान्या वृत्तिररोचत ॥ १२.१४३.१७ ॥
ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਦਾ ਰਮਦੇ ਹੋਏ, ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵਿਕਾ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ।
12.143.18
ततः कदाचित्तस्याथ वनस्थस्य समन्ततः ।
पातयन्निव वृक्षांस्तान्सुमहान्वातसंभ्रमः ॥ १२.१४३.१८ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉੱਠਿਆ।
12.143.19
मेघसंकुलमाकाशं विद्युन्मण्डलमण्डितम् ।
संछन्नस्तु मुहूर्तेन नौसार्थैरिव सागरः ॥ १२.१४३.१९ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਕਾਸ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
12.143.20
वारिधारासमूहेन संप्रहृष्टः शतक्रतुः ।
क्षणेन पूरयामास सलिलेन वसुंधराम् ॥ १२.१४३.२० ॥
ਜਲ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
12.143.21
ततो धाराकुले लोके संभ्रमन्नष्टचेतनः ।
शीतार्तस्तद्वनं सर्वमाकुलेनान्तरात्मना ॥ १२.१४३.२१ ॥
ਫਿਰ ਜਲ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਸੁਰਤ ਗੁਆ ਕੇ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸਾਰੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ।
12.143.22
नैव निम्नं स्थलं वाऽपि सोऽविन्दत विहंगहा ।
पूरितो हि जलौघेनन तस्य मार्गो वनस्य तु ॥ १२.१४३.२२ ॥
ਉਸ ਪੰਛੀ-ਮਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੀ, ਨਾ ਉੱਚੀ; ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵਣ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਰਿਹਾ।
12.143.23
पक्षिणं वर्षवेगेन हता लीनास्तु पादपात् ।
मृगसिहवराहाश्च ये चान्ये तत्र पक्षिणः ॥ १२.१४३.२३ ॥
ਮੀਂਹ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਹੋਏ ਵੀ; ਹਿਰਨ, ਸ਼ੇਰ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਵੀ।
12.143.24
महता वातवर्षेण त्रासितास्ते वनौकसः ।
भयार्ताश्च क्षुधार्ताश्च बभ्रमुः सहिता वने ॥ १२.१४३.२४ ॥
ਵੱਡੀ ਹਨੇਰੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਸਤ ਹੋਏ ਉਹ ਵਣਵਾਸੀ ਜੀਵ ਡਰ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗੇ।
12.143.25
स तु शीतहतैर्गात्रैर्जगामैव न तस्थिवान् ।
ददर्श पतितां भूमौ कपोतीं शीतविह्वलाम् ॥ १२.१४३.२५ ॥
ਠੰਢ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰਦਾ ਗਿਆ, ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਕਬੂਤਰ ਉਸਨੇ ਵੇਖੀ।
12.143.26
दृष्टवाऽऽर्तोपि हि पापात्मा स तां पञ्जरकेऽक्षिपत् ।
स्वयं दुःखाभिभूतोऽपि दुःखमेवाकरोत्परे ॥ १२.१४३.२६ ॥
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਆਪ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੱਤਾ।
12.143.27
पापात्मा पापकारित्वत्पापमेव चकार सः ।
सोऽपश्यत्तरुषण्डेषु मेघनीलं वनस्पतिम् ॥ १२.१४३.२७ ॥
ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਅ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਪਾਪ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ।
12.143.28
सेव्यमानं विहंगौघैश्छायावासफलार्थिभिः ।
धात्रा परोपकाराय स साधुरिव निर्मितः ॥ १२.१४३.२८ ॥
ਛਾਂ, ਬਸੇਰਾ ਅਤੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਰਚਣਹਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤ ਵਾਂਗ ਘੜਿਆ ਸੀ।
12.143.29
अथाभवत्क्षणेनैव वियद्विमलतारकम् ।
महत्सर इवोत्फुल्लं कुमुदच्छुरितोदकम्।
कुसुमाकारताराढ्यमाकाशं निर्मलं बहु ॥ १२.१४३.२९ ॥
ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਨਿਰਮਲ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਸਮਾਨ ਬਹੁਤ ਨਿਰਮਲ ਸੀ।
12.143.30
घनैर्मुक्तं नभो दृष्ट्वा लुब्धकः शीतविह्वलः ।
दिशो विलोकयामास वेलां च सुदुरात्मवान् ॥ १२.१४३.३० ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਸਮਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਸੀ।
12.143.31
दूरे ग्रामनिवेशश्च तस्मात्स्थानादिति प्रभो ।
कृतबुद्धिर्द्रुमे तस्मिन्वस्तुं तां रजनीं ततः ॥ १२.१४३.३१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
12.143.32
साञ्जलिः प्रणतिं कृत्वा वाक्यमाह वनस्पतिम् ।
शरणं यामि यान्यस्मिन्दैवतानीति भारत ॥ १२.१४३.३२ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।"
12.143.33
स शिलायां शिरः कृत्वा पर्णान्यास्तीर्य भूतले ।
दुःखेन महताऽऽविष्टस्ततः सुष्वाप पक्षिहा ॥ १२.१४३.३३ ॥
ਉਸਨੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਵਿਛਾਏ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਪੰਛੀ-ਮਾਰ ਫਿਰ ਸੌਂ ਗਿਆ।