મહાભારત · અધ્યાય 12.179
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.179.1
यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च ।
गुरूणां वाऽपि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७९.१ ॥
જો દાન, યજ્ઞ કે તપ કર્યાં હોય, અથવા ગુરુજનોની સેવા કરી હોય, તો હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.179.2
यथाऽस्मिंश्च तथा तत्र जानीयां नृपसत्तम ।
दुष्कर्तारो यथा लोके यत्कुर्वन्ति तथा शृणु ॥ १२.१७९.२ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આ લોકમાં અને ત્યાં જેમ હું જાણું છું, તેમ સાંભળ કે દુષ્કર્મીઓ જગતમાં શું કરે છે.
12.179.3
आत्मनाऽनर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः ।
स्वकर्म कलुषं कृत्वा दुःखे महति धीयते ॥ १२.१७९.३ ॥
પોતાના અનર્થકારી સ્વભાવથી મન પાપમાં લાગી જાય છે; પોતાનું કર્મ કલુષિત કરીને માણસ મોટા દુઃખમાં પડે છે.
12.179.4
दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम् ।
मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकारिणः ॥ १२.१७९.४ ॥
દુકાળથી દુકાળમાં, ક્લેશથી ક્લેશમાં, ભયથી ભયમાં જાય છે; મૃતોથી પણ મૃત થઈને દરિદ્ર અને પાપીઓ જાય છે.
12.179.5
उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम् ।
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च सत्वस्थाः शुभकारिणाः ॥ १२.१७९.५ ॥
ઉત્સવથી ઉત્સવમાં, સ્વર્ગથી સ્વર્ગમાં, સુખથી સુખમાં જાય છે; શ્રદ્ધાવાન, સંયમી, સત્ત્વગુણમાં સ્થિત અને શુભકર્મ કરનારા.
12.179.6
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च ।
हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम् ॥ १२.१७९.६ ॥
સાપ અને હાથીઓથી ભરેલા દુર્ગમ સ્થાનોમાં, સર્પ અને ચોરના ભયમાં પણ નાસ્તિકો હાથ લંબાવીને પાર જાય છે; આથી વધુ શું કહું?
12.179.7
प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः ।
क्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम् ॥ १२.१७९.७ ॥
દેવો અને અતિથિઓનું સન્માન કરનારા, ઉદાર અને સજ્જનોને પ્રિય લોકો આત્મસંયમીઓના સલામત, સરળ માર્ગે ચાલે છે.
12.179.8
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु ।
तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम् ॥ १२.१७९.८ ॥
અનાજમાં ફોતરાં અને પંખીઓમાં ચકલીની જેમ, મનુષ્યોમાં તેવા લોકો છે, જેમના માટે ધર્મ કારણ નથી.
12.179.9
सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति ।
शेते सह शयानेन येनयेन यथाकृतम् ॥ १२.१७९.९ ॥
અતિ ઝડપથી દોડનારની પાછળ પણ વિધાન દોડે છે; સૂનારની સાથે સૂએ છે; જેણે જેવું કર્યું તેવું.
12.179.10
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति ।
करोति कुर्वतः कर्म छायेवाऽनुविधीयते ॥ १२.१७९.१० ॥
ઊભેલાની પાસે ઊભું રહે છે, ચાલનારની પાછળ ચાલે છે; કરનારના કર્મને અનુસરે છે; છાયાની જેમ અનુસરાય છે.
12.179.11
येनयेन यथा यद्यत्पुरा कर्म समार्जितम् ।
तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना ॥ १२.१७९.११ ॥
પૂર્વે જે જે કર્મ જેમ જેમ સંચિત થયું, માણસ તે જ, પોતાના દ્વારા વિહિત થયેલું, સદા ભોગવે છે.
12.179.12
स्वकर्मफलनिक्षेपं विधानपरिरक्षितम् ।
भूतग्राममिमं कालः समन्तात्परिकर्षति ॥ १२.१७९.१२ ॥
પોતાના કર્મફળની થાપણ, વિધાનથી સુરક્ષિત આ પ્રાણીસમૂહને કાળ ચારે બાજુથી ખેંચે છે.
12.179.13
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ।
स्वं कालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥ १२.१७९.१३ ॥
પ્રેરણા વિના જેમ ફૂલ અને ફળ પોતાના કાળનું ઉલ્લંઘન કરતાં નથી, તેમ પૂર્વકૃત કર્મ પણ.
12.179.14
संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौ ।
प्रवृत्तानि विवर्तन्ते विद्यानान्ते पुनःपुनः ॥ १२.१७९.१४ ॥
સન્માન અને અપમાન, લાભ અને હાનિ, ક્ષય અને ઉદય — પ્રવૃત્ત થયેલા આ વારંવાર ફરે છે.
12.179.15
आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् ।
गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम् ॥ १२.१७९.१५ ॥
પોતે વિહિત કરેલું દુઃખ અને પોતે વિહિત કરેલું સુખ; ગર્ભશય્યાથી લઈને પૂર્વદેહનું ફળ ભોગવાય છે.
12.179.16
बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम् ।
तस्यांतस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि ॥ १२.१७९.१६ ॥
બાળક, યુવાન અને વૃદ્ધ — જે શુભ કે અશુભ કર્મ તે કરે છે, તે તે અવસ્થામાં અને દરેક જન્મમાં તે તેનું ફળ ભોગવે છે.
12.179.17
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ।
तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥ १२.१७९.१७ ॥
હજાર ગાયોમાં વાછરડું જેમ પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વકૃત કર્મ કર્તાની પાછળ જાય છે.
12.179.18
संक्लिन्नमग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति वारिणा ।
दुष्कर्मापि तथा पश्चात्पूयते पुण्यकर्मणा ॥ १२.१७९.१८ ॥
ભીનું વસ્ત્ર પહેલાં ગંદું રહે છે, પછી પાણીથી શુદ્ધ થાય છે; તેમ દુષ્કર્મ કરનાર પણ પછી પુણ્યકર્મથી પવિત્ર થાય છે.
12.179.19
तपसा तप्यते देहस्तपसा विन्दते महत् ।
उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तरम् ॥ १२.१७९.१९ ॥
તપથી દેહ તપાવાય છે; તપથી મહાન ફળ મળે છે. ઉપવાસોથી તપ્ત થયેલાઓને પછી દીર્ઘ સુખ મળે છે.
12.179.20
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने ।
धर्मनिर्धूतपापानां संसिद्ध्यन्ते मनोरथाः ॥ १२.१७९.२० ॥
તપોવનમાં દીર્ઘકાળ સેવેલા તપથી, ધર્મથી જેમના પાપ ધોવાઈ ગયા છે તેમના મનોરથ સિદ્ધ થાય છે.
12.179.21
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
पदं यथा न दृश्येत तथा धर्मविदां गतिः ॥ १२.१७९.२१ ॥
આકાશમાં પક્ષીઓનો અને જળમાં માછલીઓનો પગલાંનો માર્ગ દેખાતો નથી, તેમ ધર્મજ્ઞોની ગતિ દેખાતી નથી.
12.179.22
अलमन्यैरुपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः ।
पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः ॥ १२.१७९.२२ ॥
બીજા ઠપકા અને કહેલા ઉલ્લંઘનો પૂરતા છે. પોતાના માટે જે સુખદ, યોગ્ય અને હિતકારી હોય તે જ કરવું જોઈએ.