مهابهاراتا · أدهيايا 12.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.182.1
त एते धातवः पञ्च ब्रह्मा यानसृजत्पुरा ।
आवृता यैरिमे लोका महाभूताभिसंज्ञिताः ॥ १२.१८२.१ ॥
هذه هي العناصر الخمسة التي خلقها براهما في القديم، والتي تحيط بهذه العوالم، وتُسمّى العناصر العظمى (مهابهوتا).
12.182.2
यदाऽसृजत्सहस्राणि भूतानां स महामतिः ।
पञ्चानामेव भूतत्वं कथं समुपपद्यते ॥ १२.१८२.२ ॥
حين خلق ذلك الحكيم العظيم آلاف الكائنات، كيف تنشأ صفة العنصرية للخمسة وحدها؟
12.182.3
अमितानां महाशब्दो भूतानां याति संभवम् ।
ततस्तेषां महाभूतशब्दोऽयमुपपद्यते ॥ १२.१८२.३ ॥
اسم «العظيم» للكائنات التي لا تُحصى يأتي من أصلها، ولذلك يليق بها اسم «العناصر العظمى».
12.182.4
चेष्टा वायुः खमाकाशमूष्माऽग्निः सलिलं द्रवः ।
पृथिवी चात्र संघातः शरीरं पाञ्चभौतिकम् ॥ १२.१८२.४ ॥
الحركة هي الهواء، والفراغ هو الأثير، والحرارة هي النار، والماء هو السيولة، والأرض هنا هي التجمّع؛ وهذا الجسد مؤلف من العناصر الخمسة.
12.182.5
इत्येतैः पञ्चभिर्भूतैर्युक्तं स्थावरजङ्गमम् ।
श्रोत्रं घ्राणं रमः स्पर्शो दृष्टिश्चेन्द्रियसंज्ञिताः ॥ १२.१८२.५ ॥
وهكذا فإن الساكنات والمتحركات مؤلفة من هذه العناصر الخمسة؛ السمع والشم والذوق واللمس والبصر تُسمّى الحواس.
12.182.6
पञ्चभिर्यदि भूतैस्तु यक्ताः स्थावरजङ्गमाः ।
स्थावराणां न दृश्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.६ ॥
إن كانت الساكنات والمتحركات مؤلفة من العناصر الخمسة، فإنه لا تُرى العناصر الخمسة في أجساد الساكنات.
12.182.7
अनूष्मणामचेष्टानां घनानां चैव तत्त्वतः ।
वृक्षा नोपलभ्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.७ ॥
في جسم الأشجار التي لا حرارة فيها ولا حركة وهي كثيفة، لا توجد في الحقيقة العناصر الخمسة (dhātavaḥ).
12.182.8
न शृणुन्ते न पश्यन्ति न गन्धरसवेदिनः ।
न चस्पर्शं विजानन्ति ते कथं पाञ्चभौतिकाः ॥ १२.१८२.८ ॥
لا تسمع ولا ترى، ولا تدرك الرائحة والطعم، ولا تعي اللمس؛ فكيف إذن تكون مصنوعة من العناصر الخمسة (pāñcabhautikāḥ)؟
12.182.9
अद्रवत्वादनग्नित्वादभूतित्वादवायुतः ।
आकाशस्याप्रमेयत्वाद्वृक्षाणां नास्ति भौतिकम् ॥ १२.१८२.९ ॥
لانعدام السيولة والنار والنماء والهواء، ولأن الفضاء (ākāśa) لا يُقاس، لا توجد للأشجار طبيعة عنصرية.
12.182.10
घनानामपि वृक्षाणामाकाशोऽस्ति न संशयः ।
तेषां पुष्पफलव्यक्तिर्नित्यं समुपपद्यते ॥ १२.१८२.१० ॥
وفي الأشجار الكثيفة أيضًا يوجد الفضاء (ākāśa) بلا شك، وظهور أزهارها وثمارها يحدث دائمًا.
12.182.11
ऊष्मतो म्लायते वर्णं त्वक्फलं पुष्पमेव च ।
म्लायते शीर्यते चापि स्पर्शस्तेनात्र विद्यते ॥ १२.१८२.११ ॥
بالحرارة يذبل لونها وقشرها وثمرها وزهرها، وتنكسر أيضًا؛ ولذلك فإن اللمس موجود فيها.
12.182.12
वाय्वग्न्यशनिनिष्पेषैः फलं पुष्पं विशीर्यते ।
श्रोत्रेण गृह्यते शब्दस्तस्माच्छृण्वन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१२ ॥
بسحق الريح والنار والصاعقة تتساقط الثمار والأزهار؛ والصوت يُدرك بالسمع؛ ولذلك تسمع الأشجار.
12.182.13
वल्ली वेष्टयते वृक्षं सर्वतश्चैव गच्छति ।
न ह्यदृष्टेश्च मार्गोऽस्ति तस्मात्पश्यन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१३ ॥
تلتف الكرمة حول الشجرة وتمتد في كل الجهات. لا طريق للمرئي المستور؛ ولذلك ترى الأشجار.
12.182.14
पुण्यापुण्यैस्तथा गन्धैर्धूपैश्च विविधैरपि ।
अरोगाः पुष्पिताः सन्ति तस्माज्जिघ्रन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१४ ॥
بالروائح الطيبة والكريهة وبالبخورات المتنوعة أيضاً، تبقى خالية من المرض وتزهر؛ ولذلك تشم الأشجار.
12.182.15
पादैः सलिलपानाच्च व्याधीनां चापि दर्शनात् ।
व्याधिप्रतिक्रियत्वाच्च विद्यते रसनं द्रुमे ॥ १२.१८२.१५ ॥
لأنها تشرب الماء بجذورها، ولأن الأمراض تُرى فيها، ولأنها تستجيب للمرض، ففي الشجرة حاسة الذوق.
12.182.16
वक्रेणोत्पलनालेन यथोर्ध्वं जलमाददेत् ।
तथा पवनसंयुक्तः पादैः पिबति पादपः ॥ १२.१८२.१६ ॥
كما يُسحب الماء إلى الأعلى بساق لوتس منحنية، كذلك تشرب الشجرة المتصلة بالريح بجذورها.
12.182.17
सुखदुःखयोश्च ग्रहणाच्छिन्नस्य च विरोहणात् ।
जीवं पश्यामि वृक्षाणामचैतन्यं न विद्यते ॥ १२.१८२.१७ ॥
لأنها تدرك اللذة والألم، ولأن المقطوع ينبت ثانية، أرى الحياة في الأشجار؛ ولا عدم وعي فيها.
12.182.18
तेन तज्जलमादत्तं जरयत्यग्निमारुतौ ।
आहारपरिणामाच्च स्नेहो वृद्धिश्च जायते ॥ १२.१८२.१८ ॥
ذلك الماء الذي امتصته تهضمه النار والريح، ومن تحوّل الغذاء يتولد العصير والنمو.
12.182.19
जङ्गमानां च सर्वेषां शरीरे पञ्च धातवः ।
प्रत्येकशः प्रभिद्यन्ते यैः शरीरं विचेष्टते ॥ १२.१८२.१९ ॥
في أجساد جميع الكائنات المتحركة خمسة عناصر (دهاتو)، تتميّز كلٌّ منها على حدة، وبها يتحرّك الجسد.
12.182.20
त्वक्च मांसं तथाऽस्थीनि मज्जा स्नायुश्च पञ्चमम् ।
इत्येतदिह संघातं शरीरे पृथिवीमयम् ॥ १२.१८२.२० ॥
الجلد واللحم والعظام والنخاع، والخامس العصب: هذا التجمّع في الجسد مصنوع من الأرض.
12.182.21
तेजो ह्यग्निस्तथा क्रोधश्चक्षुरूष्मा तथैव च ।
अग्निर्जरयते यच्च पञ्चाग्नेयाः शरीरिणः ॥ १२.१८२.२१ ॥
البريق والنار والغضب والعين والحرارة، وكذلك النار التي تهضم: هذه هي العناصر الخمسة المولودة من النار في الكائنات المتجسّدة.
12.182.22
श्रोत्रं घ्राणं तथाऽऽस्यं च हृदयं कोष्ठमेव च ।
आकाशात्प्राणिनामेते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.२२ ॥
السمع والشم والفم والقلب والتجويف البطني: هذه العناصر الخمسة في أجساد الكائنات الحية نشأت من الأثير.
12.182.23
श्लेष्मा पित्तमथ स्वेदो वसा शोणितमेव च ।
इत्यापः पञ्चधा देहे भवन्ति प्राणिनां सदा ॥ १२.१८२.२३ ॥
البلغم والصفراء والعرق والشحم والدم: هكذا يوجد الماء دائمًا في أجساد الكائنات الحية على خمسة أوجه.
12.182.24
प्राणात्प्राणयते प्राणी व्यानाद्व्यायच्छते तथा ।
गच्छत्यपाने वाक्चैव समानने समः स्थितः ॥ १२.१८२.२४ ॥
بالبرانا يتنفس الكائن الحي، وبالفياناه يمدّ أطرافه ويقبضها، وفي الأباناه تذهب الكلمة، وفي السامانا يثبت متّزنًا متساويًا.
12.182.25
उदानादुच्छ्वसिति च प्रतिभेदाच्च भाषते ।
इत्येते वायवः पञ्च चेष्टयन्तीह देहिनम् ॥ १२.१८२.२५ ॥
بالأودانا يتنفس صاعدًا، وبالبراتيبهيدا يتكلم. وهكذا تحرّك هذه الرياح الخمس هنا الكائن المتجسّد.
12.182.26
भूमेर्गन्धगुणान्वेत्ति रसं चाद्भ्यः शरीरवान् ।
ज्योतेः पश्यति रूपाणि स्पर्शं वेत्ति च वायुतः।
शब्दं शृणोति च तदैवाकाशात्तु शरीरवान् ॥ १२.१८२.२६ ॥
يعرف الكائن المتجسّد صفة الرائحة من الأرض، والطعم من الماء. ومن النار يرى الأشكال، ومن الهواء يعرف اللمس. ومن الفضاء وحده يسمع الصوت، بوصفه كائنًا متجسّدًا.
12.182.27
गन्धः स्पर्शो रसो रूपं शब्दश्चात्र गुणाः स्मृताः ।
तस्य गन्धस्य वक्ष्यामि विस्तराभिहितान्गुणान् ॥ १२.१८२.२७ ॥
الرائحة واللمس والطعم والصورة والصوت — هي المذكورة هنا بوصفها صفات. وسأتحدث عن صفات تلك الرائحة مفصّلة.
12.182.28
इष्टश्चानिष्टगन्धश्च मधुरः कटुरेव च ।
निर्हारी संहतः स्निग्धो रूक्षो विशद एव च।
एवं नवविधो ज्ञेयः पार्थिवो गन्धविस्तरः ॥ १२.१८२.२८ ॥
الرائحة المستحبة وغير المستحبة، والحلوة والحادة أيضًا، المنتشرة والمتماسكة، والدهنية والجافة والصافية أيضًا — هكذا ينبغي أن يُعرف مدى الرائحة الأرضية بأنه تسعة أنواع.
12.182.29
ज्योतिः पश्यति चक्षुर्भ्यां स्पर्शं वेत्ति च वायुना ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसश्चापि गुणाः स्मृताः ॥ १२.१८२.२९ ॥
يرى الضوء بالعينين، ويعرف اللمس بواسطة الهواء. والصوت واللمس والصورة والطعم أيضًا تُذكر بوصفها صفات.
12.182.30
रसज्ञानं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ।
रसो बहुविधः प्रोक्तः सूरिभिः प्रथितात्मभिः ॥ १२.१८२.३० ॥
والآن سأتحدث عن معرفة الطعم؛ فاسمعها مني. قد قال الحكماء المشهورون إن الطعم متعدد الأنواع.
12.182.31
मधुरो लवणस्तिक्तः कषायोऽम्लः कटुस्तथा ।
एवं षङ्किधविस्तारो रसो वारिमयः स्मृतः ॥ १२.१८२.३१ ॥
الحلو والمالح والمر والقابض والحامض والحار — هكذا الطعم المنبسط في ستة أنواع يُعتبر مكوَّناً من الماء.
12.182.32
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च त्रिगुणं ज्योतिरुच्यते ।
ज्योतिः पश्यति रूपाणि रूपं च बहुधा स्मृतम्।
ह्रस्वो दीर्घस्तथा स्थूलश्चतुरस्रोऽणुवृत्तवान् ॥ १२.१८२.३२ ॥
الصوت واللمس والصورة — يُقال إن النور (جيوتي) ذو هذه الصفات الثلاث. النور يرى الصور، والصورة تُذكر على وجوه كثيرة: قصيرة، طويلة، غليظة، مربعة، ومستديرة.
12.182.33
शुक्लः कृष्णस्तथा रक्तः पीतो नीलारुणस्तथा ।
कठिनश्चिक्कणः श्लक्ष्णः पिच्छिलो मृदुदारुणः।
एवं द्वादशविस्तारो ज्योतीरूपगुणः स्मृतः ॥ १२.१८२.३३ ॥
الأبيض والأسود والأحمر والأصفر والأزرق والمحمرّ كالفجر؛ الخشن والناعم والمصقول والزَّلِق واللين والمرعب — هكذا تُذكر صفة الصورة المضيئة المنبسطة في اثني عشر نوعاً.
12.182.34
शब्दस्पर्शौ च विज्ञेयौ द्विगुणो वायुरित्युत ।
वायव्यस्तु गुणः स्पर्शः स्पर्शश्च बहुधा स्मृतः ॥ १२.१८२.३४ ॥
ينبغي معرفة الصوت واللمس؛ والهواء ذو صفتين. صفة الهواء هي اللمس، واللمس يُذكر على وجوه كثيرة.
12.182.35
उष्णः शीतः सुखो दुःखः स्निग्धो विशद एव च ।
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोऽपि च।
एवं द्वादशधा स्पर्शो व्याव्यो गुण उच्यते ॥ १२.१८२.३५ ॥
الحار والبارد والمُمتع والمؤلم والناعم والخشن والقاسي واللين والجاف والخفيف والثقيل، هكذا يُقال إن اللمس، صفة منتشرة، على اثني عشر وجهًا.
12.182.36
तत्रैकगुणमाकाशं शब्द इत्येव तत्स्मृतम् ।
तस्य शब्दस्य वक्ष्यामि विस्तरं विविधात्मकम् ॥ १२.१८२.३६ ॥
وهناك للفضاء صفة واحدة هي الصوت، هكذا يُذكر. سأبيّن الآن امتداد ذلك الصوت على أشكاله المتعددة.
12.182.37
षड्ज ऋषभगान्धारौ मध्यमो धैवतस्तथा ।
पञ्चमश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादवान् ॥ १२.१८२.३७ ॥
ينبغي أن تُعرف نغمات شَدجا وريشبها وغاندهارا وماذيامَا وَدهيفاتا وبنتشاما، وكذلك النغمة ذات النيشادا.
12.182.38
एष सप्तविधः प्रोक्तः शब्द आकाशसंभवः ।
त्र्यैस्वर्येण तु सर्वत्र स्थितोऽपि पटहादिषु ॥ १२.१८२.३८ ॥
هذا الصوت، المنبثق من الفضاء، يُعلن أنه سباعي؛ وبأصواته الثلاثة يقيم في كل مكان، حتى في الطبول وما شابهها.
12.182.39
मृदङ्गभेरीशङ्खानां स्तनयित्नो रथस्य च ।
यः कश्चिच्छ्रूयते शब्दः प्राणिनो प्राणिनोऽपि वा।
एतेषामेव सर्वेषां विषये संप्रकीर्तितः ॥ १२.१८२.३९ ॥
وأيُّ صوت يُسمع من طبل المريدانغا والبيري والصدفة والرعد والعربة، أو من الكائنات الحية — ومن الكائنات الحية أيضًا — فقد بُيّن كاملًا في نطاق هذه جميعًا.
12.182.40
एवं बहुविधाकारः शब्द आकाशसंभवः ।
आकाशजं शब्दमाहुरेभिर्वायुगुणैः सह ॥ १२.१८२.४० ॥
هكذا ينشأ الصوت على أشكال شتى من الفضاء؛ والصوت المولود من الفضاء يذكرونه مع هذه صفات الريح.
12.182.41
अव्याहतैश्चेतयने न वेत्ति विषमस्थितैः ।
आप्याय्यन्ते च ते नित्यं धातवस्तैस्तु धातुभिः ॥ १२.१८२.४१ ॥
وإن كان يثبت دون عائق في الوعي، فإنه لا يعلم، بسبب تلك التي في حالات مضطربة؛ وتلك العناصر الجسدية تُغذّى دائمًا بتلك العناصر ذاتها.
12.182.42
आपोऽग्निर्मारुतश्चैव नित्यं जाग्रति देहिषु ।
मूलमेते शरीरस्य व्याप्य प्राणानिह स्थिता ॥ १२.१८२.४२ ॥
الماء والنار والريح هي وحدها التي تظل دائمًا يقظة في الكائنات المتجسدة؛ وهي أصل هذا الجسد، ثابتة هنا، تنفذ في أنفاس الحياة.