Mahābhārata · Adhyāya 12.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.182.1
त एते धातवः पञ्च ब्रह्मा यानसृजत्पुरा ।
आवृता यैरिमे लोका महाभूताभिसंज्ञिताः ॥ १२.१८२.१ ॥
Estos son los cinco elementos que Brahmā creó en el pasado, por los cuales estos mundos están envueltos y que se llaman los grandes elementos (mahābhūta).
12.182.2
यदाऽसृजत्सहस्राणि भूतानां स महामतिः ।
पञ्चानामेव भूतत्वं कथं समुपपद्यते ॥ १२.१८२.२ ॥
Cuando aquel de gran sabiduría creó miles de seres, ¿cómo llega a darse el estado de elemento solo en los cinco?
12.182.3
अमितानां महाशब्दो भूतानां याति संभवम् ।
ततस्तेषां महाभूतशब्दोऽयमुपपद्यते ॥ १२.१८२.३ ॥
El gran nombre de los seres incontables procede de su origen; por eso el nombre de 'grandes elementos' les corresponde.
12.182.4
चेष्टा वायुः खमाकाशमूष्माऽग्निः सलिलं द्रवः ।
पृथिवी चात्र संघातः शरीरं पाञ्चभौतिकम् ॥ १२.१८२.४ ॥
El movimiento es el aire, el espacio es el éter, el calor es el fuego, el agua es la fluidez, y la tierra es aquí el conjunto; este cuerpo está hecho de los cinco elementos.
12.182.5
इत्येतैः पञ्चभिर्भूतैर्युक्तं स्थावरजङ्गमम् ।
श्रोत्रं घ्राणं रमः स्पर्शो दृष्टिश्चेन्द्रियसंज्ञिताः ॥ १२.१८२.५ ॥
Así, los seres inmóviles y móviles están unidos a estos cinco elementos; el oído, el olfato, el gusto, el tacto y la vista se llaman los sentidos.
12.182.6
पञ्चभिर्यदि भूतैस्तु यक्ताः स्थावरजङ्गमाः ।
स्थावराणां न दृश्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.६ ॥
Si los seres inmóviles y móviles están unidos a los cinco elementos, entonces en los cuerpos de los inmóviles no se ven los cinco componentes.
12.182.7
अनूष्मणामचेष्टानां घनानां चैव तत्त्वतः ।
वृक्षा नोपलभ्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.७ ॥
En el cuerpo de los árboles, que carecen de calor y movimiento y son densos, en verdad no se hallan los cinco elementos constitutivos (dhātavaḥ).
12.182.8
न शृणुन्ते न पश्यन्ति न गन्धरसवेदिनः ।
न चस्पर्शं विजानन्ति ते कथं पाञ्चभौतिकाः ॥ १२.१८२.८ ॥
No oyen, no ven, no perciben el olor ni el sabor, ni distinguen el tacto; ¿cómo, pues, están hechos de los cinco elementos (pāñcabhautikāḥ)?
12.182.9
अद्रवत्वादनग्नित्वादभूतित्वादवायुतः ।
आकाशस्याप्रमेयत्वाद्वृक्षाणां नास्ति भौतिकम् ॥ १२.१८२.९ ॥
Por carecer de fluidez, de fuego, de crecimiento y de aire, y porque el espacio (ākāśa) es inmensurable, los árboles no tienen naturaleza elemental.
12.182.10
घनानामपि वृक्षाणामाकाशोऽस्ति न संशयः ।
तेषां पुष्पफलव्यक्तिर्नित्यं समुपपद्यते ॥ १२.१८२.१० ॥
También en los árboles densos hay espacio (ākāśa), sin duda; en ellos la aparición de flores y frutos sucede constantemente.
12.182.11
ऊष्मतो म्लायते वर्णं त्वक्फलं पुष्पमेव च ।
म्लायते शीर्यते चापि स्पर्शस्तेनात्र विद्यते ॥ १२.१८२.११ ॥
Por el calor se marchitan su color, su corteza, su fruto y su flor, y también se quiebran; por eso el tacto está presente en ellos.
12.182.12
वाय्वग्न्यशनिनिष्पेषैः फलं पुष्पं विशीर्यते ।
श्रोत्रेण गृह्यते शब्दस्तस्माच्छृण्वन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१२ ॥
Por el aplastamiento del viento, el fuego y el rayo se desprenden el fruto y la flor; el sonido se percibe por el oído; por eso los árboles oyen.
12.182.13
वल्ली वेष्टयते वृक्षं सर्वतश्चैव गच्छति ।
न ह्यदृष्टेश्च मार्गोऽस्ति तस्मात्पश्यन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१३ ॥
Una enredadera rodea al árbol y crece por todos lados. Para lo no visto no hay camino; por eso los árboles ven.
12.182.14
पुण्यापुण्यैस्तथा गन्धैर्धूपैश्च विविधैरपि ।
अरोगाः पुष्पिताः सन्ति तस्माज्जिघ्रन्ति पादपाः ॥ १२.१८२.१४ ॥
Con aromas agradables y desagradables y con diversos inciensos también, permanecen sin enfermedad y florecen; por eso los árboles huelen.
12.182.15
पादैः सलिलपानाच्च व्याधीनां चापि दर्शनात् ।
व्याधिप्रतिक्रियत्वाच्च विद्यते रसनं द्रुमे ॥ १२.१८२.१५ ॥
Porque bebe agua por sus raíces, porque en él se ven enfermedades y porque responde a la enfermedad, el árbol tiene el sentido del gusto.
12.182.16
वक्रेणोत्पलनालेन यथोर्ध्वं जलमाददेत् ।
तथा पवनसंयुक्तः पादैः पिबति पादपः ॥ १२.१८२.१६ ॥
Como uno saca agua hacia arriba por un tallo de loto doblado, así el árbol, unido al viento, bebe con sus raíces.
12.182.17
सुखदुःखयोश्च ग्रहणाच्छिन्नस्य च विरोहणात् ।
जीवं पश्यामि वृक्षाणामचैतन्यं न विद्यते ॥ १२.१८२.१७ ॥
Porque perciben placer y dolor, y porque lo cortado vuelve a crecer, veo vida en los árboles; en ellos no hay insensibilidad.
12.182.18
तेन तज्जलमादत्तं जरयत्यग्निमारुतौ ।
आहारपरिणामाच्च स्नेहो वृद्धिश्च जायते ॥ १२.१८२.१८ ॥
Ese agua, tomada por él, la digieren el fuego y el viento; y de la transformación del alimento surgen la savia y el crecimiento.
12.182.19
जङ्गमानां च सर्वेषां शरीरे पञ्च धातवः ।
प्रत्येकशः प्रभिद्यन्ते यैः शरीरं विचेष्टते ॥ १२.१८२.१९ ॥
En el cuerpo de todos los seres que se mueven hay cinco dhātus; cada uno se distingue por separado, y por ellos el cuerpo actúa.
12.182.20
त्वक्च मांसं तथाऽस्थीनि मज्जा स्नायुश्च पञ्चमम् ।
इत्येतदिह संघातं शरीरे पृथिवीमयम् ॥ १२.१८२.२० ॥
Piel, carne, huesos, médula y, en quinto lugar, tendones: este agregado en el cuerpo está hecho de tierra.
12.182.21
तेजो ह्यग्निस्तथा क्रोधश्चक्षुरूष्मा तथैव च ।
अग्निर्जरयते यच्च पञ्चाग्नेयाः शरीरिणः ॥ १२.१८२.२१ ॥
Brillo, fuego, ira, el ojo y el calor, así como el fuego que digiere: estos son los cinco elementos nacidos del fuego de los seres encarnados.
12.182.22
श्रोत्रं घ्राणं तथाऽऽस्यं च हृदयं कोष्ठमेव च ।
आकाशात्प्राणिनामेते शरीरे पञ्च धातवः ॥ १२.१८२.२२ ॥
El oído, el olfato, la boca, el corazón y la cavidad abdominal: estos cinco dhātus en los cuerpos de los seres vivos proceden del éter.
12.182.23
श्लेष्मा पित्तमथ स्वेदो वसा शोणितमेव च ।
इत्यापः पञ्चधा देहे भवन्ति प्राणिनां सदा ॥ १२.१८२.२३ ॥
Flema, bilis, sudor, grasa y sangre: así el agua siempre está presente en los cuerpos de los seres vivos de cinco maneras.
12.182.24
प्राणात्प्राणयते प्राणी व्यानाद्व्यायच्छते तथा ।
गच्छत्यपाने वाक्चैव समानने समः स्थितः ॥ १२.१८२.२४ ॥
Por prāṇa el ser vivo respira; por vyāna extiende y recoge sus miembros; en apāna va el habla, y en samāna permanece equilibrado.
12.182.25
उदानादुच्छ्वसिति च प्रतिभेदाच्च भाषते ।
इत्येते वायवः पञ्च चेष्टयन्तीह देहिनम् ॥ १२.१८२.२५ ॥
Por el udāna respira hacia arriba, y por el pratibheda habla. Así estos cinco vientos mueven aquí al ser encarnado.
12.182.26
भूमेर्गन्धगुणान्वेत्ति रसं चाद्भ्यः शरीरवान् ।
ज्योतेः पश्यति रूपाणि स्पर्शं वेत्ति च वायुतः।
शब्दं शृणोति च तदैवाकाशात्तु शरीरवान् ॥ १२.१८२.२६ ॥
El ser encarnado conoce la cualidad del olor por la tierra, y el sabor por el agua. Por el fuego ve las formas, y por el aire conoce el tacto. Y solo por el espacio oye el sonido, como ser encarnado.
12.182.27
गन्धः स्पर्शो रसो रूपं शब्दश्चात्र गुणाः स्मृताः ।
तस्य गन्धस्य वक्ष्यामि विस्तराभिहितान्गुणान् ॥ १२.१८२.२७ ॥
Olor, tacto, sabor, forma y sonido son aquí declarados como las cualidades. De esa cualidad del olor hablaré, expuestas en detalle.
12.182.28
इष्टश्चानिष्टगन्धश्च मधुरः कटुरेव च ।
निर्हारी संहतः स्निग्धो रूक्षो विशद एव च।
एवं नवविधो ज्ञेयः पार्थिवो गन्धविस्तरः ॥ १२.१८२.२८ ॥
Olor agradable y desagradable, dulce y acre también, difusor, compacto, oleoso, seco y claro también — así el alcance del olor terrestre debe conocerse como de nueve clases.
12.182.29
ज्योतिः पश्यति चक्षुर्भ्यां स्पर्शं वेत्ति च वायुना ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसश्चापि गुणाः स्मृताः ॥ १२.१८२.२९ ॥
Ve la luz con los ojos, y conoce el tacto por medio del aire. El sonido, el tacto, la forma y el sabor también son declarados cualidades.
12.182.30
रसज्ञानं तु वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ।
रसो बहुविधः प्रोक्तः सूरिभिः प्रथितात्मभिः ॥ १२.१८२.३० ॥
Ahora hablaré del conocimiento del sabor; escúchalo de mí. Los sabios de renombrado espíritu han declarado que el sabor es de muchas clases.
12.182.31
मधुरो लवणस्तिक्तः कषायोऽम्लः कटुस्तथा ।
एवं षङ्किधविस्तारो रसो वारिमयः स्मृतः ॥ १२.१८२.३१ ॥
Dulce, salado, amargo, astringente, ácido y picante: así el sabor, extendido en seis clases, se considera de naturaleza acuosa.
12.182.32
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च त्रिगुणं ज्योतिरुच्यते ।
ज्योतिः पश्यति रूपाणि रूपं च बहुधा स्मृतम्।
ह्रस्वो दीर्घस्तथा स्थूलश्चतुरस्रोऽणुवृत्तवान् ॥ १२.१८२.३२ ॥
Sonido, tacto y forma: se dice que la luz (jyotis) tiene tres cualidades. La luz percibe las formas, y la forma se recuerda de muchas maneras: corta, larga, gruesa, cuadrangular y redonda.
12.182.33
शुक्लः कृष्णस्तथा रक्तः पीतो नीलारुणस्तथा ।
कठिनश्चिक्कणः श्लक्ष्णः पिच्छिलो मृदुदारुणः।
एवं द्वादशविस्तारो ज्योतीरूपगुणः स्मृतः ॥ १२.१८२.३३ ॥
Blanco, negro, rojo, amarillo, azul y rojizo-aurora; duro, liso, pulido, resbaladizo, suave y áspero: así se recuerda la cualidad de la forma luminosa, extendida en doce clases.
12.182.34
शब्दस्पर्शौ च विज्ञेयौ द्विगुणो वायुरित्युत ।
वायव्यस्तु गुणः स्पर्शः स्पर्शश्च बहुधा स्मृतः ॥ १२.१८२.३४ ॥
El sonido y el tacto deben conocerse; el aire tiene dos cualidades. La cualidad del aire es el tacto, y el tacto se recuerda de muchas maneras.
12.182.35
उष्णः शीतः सुखो दुःखः स्निग्धो विशद एव च ।
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोऽपि च।
एवं द्वादशधा स्पर्शो व्याव्यो गुण उच्यते ॥ १२.१८२.३५ ॥
Caliente, frío, agradable, doloroso, untuoso, áspero, duro, suave, seco, ligero y pesado; así se dice que el tacto, cualidad que todo lo penetra, es de doce modos.
12.182.36
तत्रैकगुणमाकाशं शब्द इत्येव तत्स्मृतम् ।
तस्य शब्दस्य वक्ष्यामि विस्तरं विविधात्मकम् ॥ १२.१८२.३६ ॥
Allí se recuerda que el éter tiene una sola cualidad: el sonido. Voy a exponer la extensión de ese sonido en sus muchas formas.
12.182.37
षड्ज ऋषभगान्धारौ मध्यमो धैवतस्तथा ।
पञ्चमश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादवान् ॥ १२.१८२.३७ ॥
Ṣaḍja, ṛṣabha, gāndhāra, madhyama, dhaivata y pañcama deben conocerse, y también el que tiene niṣāda.
12.182.38
एष सप्तविधः प्रोक्तः शब्द आकाशसंभवः ।
त्र्यैस्वर्येण तु सर्वत्र स्थितोऽपि पटहादिषु ॥ १२.१८२.३८ ॥
Este sonido, nacido del espacio, se declara sétuple; mediante sus tres registros permanece en todas partes, incluso en tambores y similares.
12.182.39
मृदङ्गभेरीशङ्खानां स्तनयित्नो रथस्य च ।
यः कश्चिच्छ्रूयते शब्दः प्राणिनो प्राणिनोऽपि वा।
एतेषामेव सर्वेषां विषये संप्रकीर्तितः ॥ १२.१८२.३९ ॥
Cualquier sonido que se oiga del mṛdaṅga, la bherī, la caracola, el trueno, un carro o los seres vivos —también los de los seres vivos— se declara plenamente dentro de este ámbito.
12.182.40
एवं बहुविधाकारः शब्द आकाशसंभवः ।
आकाशजं शब्दमाहुरेभिर्वायुगुणैः सह ॥ १२.१८२.४० ॥
Así, el sonido de muchas formas surge del espacio; y el sonido nacido del espacio lo mencionan junto con estas cualidades del aire.
12.182.41
अव्याहतैश्चेतयने न वेत्ति विषमस्थितैः ।
आप्याय्यन्ते च ते नित्यं धातवस्तैस्तु धातुभिः ॥ १२.१८२.४१ ॥
Aunque permanece sin obstáculos en la conciencia, no lo sabe, por aquellos que están en estados desordenados; y esos humores corporales son siempre nutridos por esos mismos elementos.
12.182.42
आपोऽग्निर्मारुतश्चैव नित्यं जाग्रति देहिषु ।
मूलमेते शरीरस्य व्याप्य प्राणानिह स्थिता ॥ १२.१८२.४२ ॥
El agua, el fuego y el viento son los únicos que siempre permanecen despiertos en los seres encarnados; estos son la raíz de este cuerpo, que habita aquí y penetra los alientos vitales.