มหาภารตะ · อัธยายะ 12.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.191.1
आचारस्य विधिं तात प्रोच्यमानं त्वयाऽनघ ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ १२.१९१.१ ॥
กล่าวว่า ข้าแต่ลูกผู้ไร้บาป ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังวิธีแห่งความประพฤติที่ท่านกำลังประกาศอยู่ ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ในความเห็นของข้าพเจ้า ท่านรู้ทุกสิ่ง
12.191.2
दुराचारा दुर्विचेष्टा दुष्प्रज्ञाः प्रियसाहसाः ।
असन्तस्त्वभिविख्याताः सन्तश्चाचारलक्षणाः ॥ १२.१९१.२ ॥
ผู้ที่มีความประพฤติชั่ว การกระทำเลว ปัญญาต่ำ และชอบการกระทำอันบุ่มบ่าม เป็นผู้ไม่ดี และย่อมมีชื่อเสียงขึ้นมา ส่วนเครื่องหมายแห่งผู้ดีปรากฏในความประพฤติ
12.191.3
पुरीषं यदि वा मूत्रं ये न कुवन्ति मानवाः ।
राजमार्गे गवां मध्ये धान्यमध्ये शिवालये।
अग्न्यगारे तथा तीरे ये न कुर्वन्ति ते शुभाः ॥ १२.१९१.३ ॥
มนุษย์ผู้ไม่ถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะบนถนนหลวง ท่ามกลางฝูงโค ท่ามกลางข้าวกล้า ในศาลเจ้าพระศิวะ ในโรงบูชาไฟ หรือบนฝั่งแม่น้ำ คนเช่นนั้นเป็นผู้เป็นมงคล
12.191.4
शौचमावश्यकं कृत्वा देवतानां च तर्पणम् ।
धर्ममाहुर्मनुष्याणामुपस्पृश्य नदीं तरेत् ॥ १२.१९१.४ ॥
เมื่อได้ชำระร่างกายตามที่จำเป็นและถวายน้ำแก่เทวดาแล้ว ท่านกล่าวว่านี่คือธรรมของมนุษย์ เมื่อล้างน้ำที่ปากแล้ว ควรข้ามแม่น้ำไป
12.191.5
सूर्यं सदोपतिष्ठेन न स्वपेद्भास्करोदये ।
सायंप्रातर्जपेत्सन्ध्यां तिष्ठन्पूर्वां तथेतराम् ॥ १२.१९१.५ ॥
ควรบูชาพระอาทิตย์อยู่เสมอ และไม่ควรนอนในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น เช้าและเย็นควรสวดมนต์สนธยา เมื่อสวดช่วงเช้าให้ยืน และช่วงอื่นก็เช่นกัน
12.191.6
पञ्चार्द्रो भोजनं भुञ्ज्यात्प्राद्भुखो मौनमास्थितः ।
न निन्द्यादन्नभक्ष्यांश्च स्वादुस्वादु च भक्षयेत् ॥ १२.१९१.६ ॥
ควรทำอวัยวะทั้งห้าให้ชุ่มน้ำแล้วจึงฉันอาหาร หันหน้าไปทางทิศตะวันออก นิ่งเงียบ ไม่ควรติเตียนอาหารที่ควรฉัน และควรฉันของที่อร่อยที่สุดในบรรดาของอร่อย
12.191.7
नार्द्रपाणिः समुत्तिष्ठेन्नार्द्रपादः स्वपेन्निशि ।
देवर्षिर्नारदः प्राह एतदाचारलक्षणम् ॥ १२.१९१.७ ॥
ไม่ควรลุกขึ้นด้วยมือเปียก และไม่ควรนอนในเวลากลางคืนด้วยเท้าเปียก นารทฤๅษีผู้เป็นเทวฤๅษีกล่าวว่า นี่คือเครื่องหมายแห่งความประพฤติที่ถูกต้อง
12.191.8
शोचिष्केशमनड्वाहं देवगोष्ठं चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं चैव नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ १२.१९१.८ ॥
ควรเดินเวียนขวาอยู่เสมอ รอบพระอัคนีผู้มีเปลวไฟเป็นเส้นผม รอบโคเทียมเกวียน รอบคอกโคของเทวดา รอบทางสี่แพร่ง รอบพราหมณ์ และรอบผู้มีธรรม
12.191.9
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामात्यं भोजनं भृत्यैः पुरुषस्य प्रशस्यते ॥ १२.१९१.९ ॥
การที่บุรุษรับประทานอาหารร่วมกับแขกทั้งหลาย กับบรรดาคนรับใช้ทั้งปวง กับญาติของตน และกับเสนาอำมาตย์ กับผู้อยู่ในความอุปการะ เป็นสิ่งที่สรรเสริญ
12.191.10
सायंप्रातर्मनुष्याणामशनं वेदनिर्मितम् ।
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासी तथा भवेत् ॥ १२.१९१.१० ॥
การฉันอาหารของมนุษย์ในเช้าและเย็นเป็นที่กำหนดไว้โดยพระเวท การฉันระหว่างนั้นไม่ปรากฏว่าเป็นที่กำหนด ดังนั้นควรเป็นผู้อดอาหารอยู่เสมอ
12.191.11
होमकाले तथ्ना जुह्वन्नृतुकाले तथा व्रजन् ।
अनन्यस्त्रीजनः प्राज्ञो ब्रह्मचारी तथा भवेत् ॥ १२.१९१.११ ॥
ผู้มีปัญญาควรบูชาไฟในเวลาบูชายัญ ควรเข้าหาภรรยาในฤดูกาลที่เหมาะสม และไม่ควรเกี่ยวข้องกับหญิงอื่น เขาก็ควรเป็นพรหมจารีเช่นกัน
12.191.12
अमृतं ब्राह्मणोच्छिष्टं जनन्या हृदयं कृतम् ।
तज्जनाः पर्युपासन्ते सत्यं सन्तः समासते ॥ १२.१९१.१२ ॥
เศษอาหารที่พราหมณ์ทิ้งไว้เป็นอมฤต มารดาได้วางไว้ในหัวใจ ผู้คนย่อมเข้าไปรับใช้สิ่งนั้น และผู้ดีย่อมอาศัยอยู่ในนั้นโดยแท้
12.191.13
लोष्टमदीं तृणच्छेदी नखखादी तु यो नरः ।
नित्योच्छिष्टः संकसुको नेहायुर्विन्दते महत् ॥ १२.१९१.१३ ॥
ชายผู้ทุบก้อนดิน ตัดหญ้า และกัดเล็บ เป็นผู้มีเศษอาหารเปรอะเปื้อนอยู่เสมอ สกปรกและเกียจคร้าน ย่อมไม่ได้อายุยืนยาวในโลกนี้
12.191.14
यजुषा संस्कृतं मांसं निवृत्तो मांसभक्षणात् ।
भक्षयेन्न वृथामांसं पृष्ठमांसं च वर्जयेत् ॥ १२.१९१.१४ ॥
ผู้ที่งดกินเนื้อสัตว์แล้วอาจกินเนื้อที่ได้ประกอบด้วยมนตร์ยชุรเวทได้ ไม่ควรกินเนื้ออย่างสุรุ่ยสุร่าย และควรงดเนื้อส่วนหลัง
12.191.15
स्वदेशे परदेशे वा अतिर्थि नोपवासयेत् ।
काम्यकर्मफलं लब्ध्वा गुरूणामुपपादयेत् ॥ १२.१९१.१५ ॥
ทั้งในแผ่นดินของตนหรือในแดนต่างถิ่น ไม่ควรให้แขกต้องอดอาหาร เมื่อได้ผลของกรรมที่ปรารถนาแล้ว ควรถวายแด่ครูอาจารย์ของตน
12.191.16
गुरूणामासनं देयं कर्तव्यं चाभिवादनम् ।
गुरूनभ्यर्च्य युज्येत आयुषा यशसा श्रिया ॥ १२.१९१.१६ ॥
ควรถวายที่นั่งแก่ครูอาจารย์ และควรกระทำการไหว้ด้วยความเคารพ เมื่อบูชาครูและผู้ใหญ่แล้ว ย่อมได้รับอายุยืน ชื่อเสียง และความรุ่งเรือง
12.191.17
नेक्षेतादित्यमुद्यन्तं न च नग्नां परस्त्रियम् ।
मैथुनं सततं धर्म्यं गुह्ये चैव समाचरेत् ॥ १२.१९१.१७ ॥
ไม่ควรจ้องดูพระอาทิตย์ที่กำลังขึ้น และไม่ควรจ้องดูหญิงเปลือยกายที่เป็นภรรยาของผู้อื่น ควรประพฤติการร่วมประเวณีอย่างชอบธรรมและเป็นส่วนตัวอยู่เสมอ
12.191.18
तीर्थानां हृदयं तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचिः ।
सर्वमार्यकृतं धर्म्यं वालसंस्पर्शनानि च ॥ १२.१९१.१८ ॥
ใจของสถานศักดิ์สิทธิ์คือสถานศักดิ์สิทธิ์ และใจของผู้บริสุทธิ์คือความบริสุทธิ์ สิ่งใดที่ท่านผู้ประเสริฐกระทำก็เป็นธรรม และการสัมผัสเส้นผมก็เช่นกัน
12.191.19
दर्शनेदर्शने नित्यं सुखप्रश्नमुदाहरेत् ।
सायं प्रातश्च विप्राणां प्रदिष्टमभिवादनम् ॥ १२.१९१.१९ ॥
เมื่อพบกันและเมื่อจากกัน ควรถามถึงความสุขสบายอยู่เสมอ สำหรับพราหมณ์ การกราบไหว้ในเวลาเย็นและเช้าเป็นสิ่งที่กำหนดไว้
12.191.20
देवगोष्ठे गवां मध्ये ब्राह्मणानां क्रियापथे ।
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ॥ १२.१९१.२० ॥
ในลานศาลเจ้าของเทวดา ท่ามกลางฝูงโค บนทางประกอบพิธีของพราหมณ์ ระหว่างการศึกษาพระเวทและระหว่างการฉันอาหาร ควรยกมือขวาขึ้น
12.191.21
सायं प्रातश्च विप्राणां पूजनं च यथाविधि ।
पण्यानां शोभते पण्यं कृषीणामृद्ध्यतां कृषिः।
बहुकारं च सस्यानां वाह्ये वाहो गवां तथा ॥ १२.१९१.२१ ॥
เวลาเช้าและเวลาเย็น ควรบูชาพราหมณ์ตามแบบแผน พ่อค้าย่อมงามด้วยสินค้า ชาวนาที่ต้องการความเจริญย่อมงามด้วยการไถนา ข้าวกล้ามากมาย และโคที่ลากไถอยู่นอกบ้าน ก็งามเช่นเดียวกัน
12.191.22
संपन्नं भोजने नित्यं पानीये तर्पणं तथा ।
सुशृतं पायसे ब्रूयाद्यवाग्वां कृसरे तथा ॥ १२.१९१.२२ ॥
ควรกล่าวเสมอว่าอาหารปรุงมาดีพร้อม และเครื่องดื่มให้ความอิ่มใจ ทำนองเดียวกันควรกล่าวว่าข้าวต้มนมปรุงได้ดี และข้าวต้มข้าวบาร์เลย์กับข้าวงาก็เช่นกัน
12.191.23
श्मश्रुकर्मणि संप्राप्ते क्षुते स्नानेऽथ भोजने ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुष्ममभिनन्दनम् ॥ १२.१९१.२३ ॥
เมื่อถึงเวลาโกนหนวดเครา เมื่อจามหรือเมื่ออาบน้ำ หรือในเวลาฉันอาหาร และแก่ผู้ป่วยทุกคน ควรให้พรว่า "ขอให้มีอายุยืนยาว"
12.191.24
प्रत्यादित्यं न मेहेत न पश्येदात्मनः शकृत् ।
सुतैः स्त्रिया च शयनं सह भोज्यं च वर्जयेत् ॥ १२.१९१.२४ ॥
ไม่ควรปัสสาวะหันหน้าเข้าหาดวงอาทิตย์ และไม่ควรมองดูอุจจาระของตน ควรงดนอนร่วมกับบุตรและภรรยา และงดกินอาหารร่วมกับพวกเขาด้วย
12.191.25
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् ।
अवराणां समानानामुभयं नैव दुष्यति ॥ १२.१९१.२५ ॥
พึงเลี่ยงการเรียกผู้อาวุโสว่า "เจ้า" (ตวัม) และการเอ่ยชื่อของท่าน ส่วนต่อผู้อ่อนกว่าและผู้เสมอกัน ทั้งสองแบบไม่ถือเป็นความผิด
12.191.26
हृदयं पापवृत्तानां पापमाख्याति वैकृतम् ।
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ॥ १२.१९१.२६ ॥
ใจของผู้ประพฤติชั่วย่อมเปิดเผยบาปและความวิปริตของตน ผู้ที่ปกปิดบาปซึ่งตนกระทำโดยรู้ตัวต่อหน้าที่ประชุมใหญ่ ย่อมพินาศ
12.191.27
ज्ञानपूर्वकृतं पापं छादयन्त्यबहुश्रुताः ।
नैनं मनुष्याः पश्यन्ति पश्यन्त्येव दिवौकसः ॥ १२.१९१.२७ ॥
ผู้ไม่รู้มาก ย่อมปกปิดบาปที่กระทำโดยรู้ตัว มนุษย์ไม่เห็นบาปนั้น แต่เทวดาผู้อยู่บนสวรรค์ย่อมเห็นอยู่แน่นอน
12.191.28
पापेनापिहितं पापं पापमेवानुवर्तते ।
धर्मेणापिहितो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते।
धार्मिकेण कृतो धर्मो धर्ममेवानुवर्तते ॥ १२.१९१.२८ ॥
บาปที่ถูกบาปปกปิด ย่อมตามไปเฉพาะบาปเท่านั้น ธรรมที่ถูกธรรมปกปิด ย่อมตามไปเฉพาะธรรมเท่านั้น ธรรมที่ผู้ประพฤติธรรมกระทำ ย่อมตามไปเฉพาะธรรมเท่านั้น
12.191.29
पापं कृतं न स्मरतीह मूढो ।
विवर्तमानस्य तदेति कर्तुः।
राहुर्यथा चन्द्रमुपैति चापि ।
तथाऽबुधं पापमुपैति कर्म ॥ १२.१९१.२९ ॥
คนหลงย่อมจำบาปที่ตนทำไม่ได้ แต่บาปนั้นย่อมกลับมาถึงผู้กระทำ เปรียบเหมือนราหูเข้าใกล้พระจันทร์ฉันใด กรรมบาปของคนไม่มีปัญญาก็มาถึงเขาฉันนั้น
12.191.30
आशया संचितं द्रव्यं दुःखेनैवोपभुज्यते ।
तद्बुधा न प्रशंसन्ति मरणं न प्रतीक्षते ॥ १२.१९१.३० ॥
ทรัพย์ที่สะสมไว้ด้วยความหวัง ย่อมได้ใช้สอยด้วยความทุกข์เท่านั้น ผู้มีปัญญาย่อมไม่สรรเสริญทรัพย์นั้น และความตายก็ไม่รอคอยทรัพย์นั้น
12.191.31
मानसं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु मनसा शिवमाचरेत् ॥ १२.१९१.३१ ॥
ปราชญ์กล่าวว่า ธรรมอยู่ในใจของสรรพสัตว์ เพราะฉะนั้น ต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย ควรประพฤติสิ่งที่เป็นมงคลแก่เขาด้วยใจ
12.191.32
एक एव चरेद्धर्मं नास्ति धर्मे सहायता ।
केवलं विधिमासाद्य सहायः किं करिष्यति ॥ १२.१९१.३२ ॥
ควรประพฤติธรรมเพียงลำพัง เพราะในธรรมไม่มีการช่วยเหลือ เมื่อถึงชะตากรรมเพียงลำพังแล้ว ผู้ช่วยจะทำอะไรได้
12.191.33
धर्मो योनिर्मनुष्याणां देवानाममृतं दिवि ।
प्रेत्यभावे सुखं धर्माच्न्छश्वत्तैरुपभुज्यते ॥ १२.१९१.३३ ॥
ธรรมเป็นต้นกำเนิดของมนุษย์ และสำหรับเทวดามีอมฤตในสวรรค์ ความสุขหลังความตายมาจากธรรม และเทวดาก็เสวยสุขนั้นตลอดกาล